पुष्कळ वेळा मनुष्याचा मोठेपणा त्याच्या आईबापांवर अवलंबून असतो. त्याचे पुढचे बरे-वाईट जीवन त्याच्या आईबापांवर अवलंबून असते. त्याच्या बऱ्यावाईटाचा पाया लहानपणीच भरला जात असतो. पाळण्यात असतानाच, आईच्या खांद्यावर खेळत असतानाच, पुढील जीवनाच्या विकासाचे बी पेरले जात असते. मोठेपणा याचा अर्थ जगातील काही व्यक्तींच्या ओठांवर आपले नाव काही काळ नाचणे, असा मी करीत नाही. हिमालयाच्या दऱ्याखोऱ्यात असे प्रचंड व गगनचुंबी वृक्ष असतील, की ज्यांची नावे जगाला माहीत नाहीत; रानावनांतील कानाकोप-यात असे एखादे रमणीय व सुगंधी फूल फुललेले असेल, की, ज्याचा पत्ता कोणाला लागलेला नाही. समुद्राच्या पोटात अशी गोलबंद व पाणीदार मोत्ये असतील, की ज्याची जगास वार्ता नाही. पृथ्वीच्या पोटात ता-यांसारखे तेजस्वी हिरे असतील; परंतु मानवजातीस त्यांचे अद्यापि दर्शन नाही. वर अनंत आकाशात असे अनंत तारे असतील, की जे पल्लेदार दुर्बिणीतूनही अजून दिसले नाहीत. मोठेपणा याचा अर्थ जगाला माहीत असणे, असा मी करीत नाही. मी निर्दोष होत आहे. हळूहळू उन्नत होत आहे, ही ज्याला जाणीव आहे, तो मोठाच होत आहे. मोठा होत जाण्याची ही प्रवृत्ती व्यक्तीच्या ठिकाणी आईबापच उत्पन्न करितात. आईबापांकडून मिळालेली ही ईश्वरी देणगी होय. मायबापच कळत वा नकळत मुलाला लहान किंवा मोठा करीत असतात.

Very often a person's greatness depends upon his parents. His future life, for good or ill, depends upon his parents. The foundation of his good and bad is laid in his very childhood. While still in the cradle, while still playing on his mother's shoulder, the seed of his future life's growth is already being sown. By greatness I do not mean one's name dancing for a while on the lips of a few people in the world. In the valleys and ravines of the Himalayas there must be trees so vast and sky-touching that the world does not know their names; in some corner of the forests and wilds some lovely, fragrant flower must be blooming of which no one has caught scent. In the belly of the sea there must be pearls so round and lustrous that the world has no word of them. In the belly of the earth there must be diamonds bright as stars, of which mankind has yet had no glimpse. Above, in the boundless sky, there must be endless stars that even the most far-reaching telescope has not yet seen. I do not take greatness to mean being known to the world. I hold that whoever is becoming free of fault, whoever is slowly rising higher, and is aware of it, is truly becoming great. It is the parents who create this very disposition toward growing great in a person. It is a divine gift received from one's parents. Knowingly or unknowingly, it is the parents who make a child small or make him great.

मनुष्य जन्मतो त्याच्यापूर्वीच त्याचे शिक्षण सुरू झालेले असते. आईच्या पोटात गर्भरूपाने जीव आला. त्याच्यापूर्वीच त्याच्या शिक्षणाची तयारी झालेली असते. गर्भधारणेपूर्वीच आईबापांनी आपापल्या जीवनात जे विचार केले असतील, ज्या भावना हृदयात खेळविल्या असतील, जी कर्मे केली असतील, त्या सर्वांतून नवबालकाच्या शिक्षणाचीच पुस्तके तयार केली जात असतात. जगात फक्त आईबापच शिकवतात, असे नाही; आजूबाजूचे सारे जग, सारी सजीव-निर्जीव सृष्टी शिकवीत असते; परंतु या आजूबाजूच्या सृष्टीतून काय शिकावे, हे आईबापच शिकवितात. मुलांच्या शिक्षणात जास्तीत जास्त वाटा आईबापांचा असतो व त्यातही आईचा अधिक. आईच्या पोटातच मुळी जीव राहिला; आईशी एकरूप होऊनच जीव बाहेर पडला; जणू तिचाच होऊन बाहेर आला. बाहेर आल्यावरही आईच्याच सान्निध्यात त्याचा लहानपणी तरी बहुतेक वेळ जातो. तो आईजवळ हसतो; आईजवळ रडतो; आईजवळ खातोपितो; आईजवळ खेळतो-खिदळतो, झोपतो, झोपी जातो, आईजवळ त्याची ऊठबस सुरू असते. म्हणूनच खरी शिक्षणदात्री आईच होय.

A person's education begins even before he is born. The soul enters the mother's womb in the form of the embryo, and even before that, the preparation for his education is already underway. Whatever thoughts the parents have entertained in their own lives before conception, whatever feelings they have let play in their hearts, whatever deeds they have done — out of all of these, the very books for the new child's education are being prepared. It is not only the parents who teach in this world; the whole surrounding world, all of animate and inanimate creation, teaches too. But it is the parents who teach what is to be learned from this surrounding creation. The largest share in a child's education belongs to the parents, and among them, the greater share belongs to the mother. The soul dwelt, to begin with, in the mother's womb itself; it came out into the world having become one with the mother — as though it came out still belonging to her. Even after coming out, in childhood at least, most of its time is spent in the mother's company. It laughs by its mother's side; it cries by its mother's side; it eats and drinks by its mother's side; it plays and frolics by its mother's side, it sleeps, it falls asleep, by its mother's side — its whole daily round of rising and settling goes on close to the mother. That is why the mother is, in truth, the real giver of education.

आई देह देते व मनही देते. जन्मास घालणारी तीच व ज्ञान देणारीही तीच. लहानपणी मुलावर जे परिणाम होतात, ते दृढतम असतात. लहानपणी मुलाचे मन रिकामे असते. भिका-याला, चार दिवसांच्या उपाश्याला, ज्याप्रमाणे मिळेल तो बरावाईट घास घेण्याची धडपड करावीशी वाटते, त्याप्रमाणेच बालकाचे रिकामे मन जे जे आजूबाजूला असेल, त्याची निवडानिवड न करता अधाशासारखे भराभर त्याचा संग्रह करीत असते. अगदी लहान दोनचार महिन्यांच्या मुलाला जर बाहेर अंगणात ठेवले, तर आजूबाजूच्या हिरव्या हिरव्या झाडामाडांचा त्याच्या मनावर, त्याच्या शरीरावर इतका परिणाम होतो, की त्याच्या मनासही रंग येतो, असे बायका म्हणतात.- याचा अर्थ एवढाच, की लहानपणी मन फारच संस्कारक्षम असते. मातीसारखे, मेणासारखे ते असते. द्यावा तो आकार त्याला मिळेल.

The mother gives the body, and she gives the mind too. She is the one who brings the child into the world, and she is the one who gives it knowledge as well. The impressions made upon a child in its early years are the most enduring of all. In childhood a child's mind is empty. Just as a beggar, one who has gone hungry for days, is driven to snatch at whatever morsel comes his way, good or bad, without choosing, so too a child's empty mind, greedy and quick, gathers into itself, without any sorting, whatever happens to be around it. If a two- or three-month-old infant is left out in the courtyard, the green, green trees round about are said to leave such an effect upon its mind and its body that even its very disposition takes on their colour, so the women say — meaning only this, that in childhood the mind is extremely receptive to impressions. It is like clay, like wax; it will take on whatever shape is given to it.

आईने तेलकट खाल्ले, तर मुलाला खोकला होईल, आईने उसाचा रस, आंब्याचा रस खाल्ला, तर मुलाला थंडी होईल, त्याप्रमाणे आईने मुलादेखत आदळआपट केली, भांडणतंडण केले, तर मुलाच्या मनास खोकला होईल. परंतु ही गोष्ट आया विसरतात. आईचे बोलणे, चालणे, हसणेसवरणे, मुलाच्या आसमंतात होणा-या आईच्या सर्व क्रीया, म्हणजे मुलाच्या मनाचे, बुध्दीचे, हृदयाचे दूध होय. मुलाला दूध पाजताना आईचे डोळे मत्सराने लाल झालेले असतील, तर मुलाचे मनही रागीट होईल.

If the mother eats oily food, the child will get a cough; if the mother drinks sugarcane juice or mango juice, the child will catch a chill — in just the same way, if the mother quarrels and rages in front of the child, the child's mind will catch a kind of cough. But mothers forget this. A mother's speech, her walk, her laughter and manner, all of the mother's doings that take place within the child's little world, are the very milk of the child's mind, intellect, and heart. If a mother's eyes are red with jealousy while she nurses her child, the child's mind too will grow prone to anger.

अशा प्रकारे मुलाचे शिक्षण हे मातेवर, पित्यावर, आप्तेष्टांवर, सभोवतालच्या सर्व सजीव-निर्जीव सृष्टीवर अवलंबून आहे. मुलांच्या समीप फार जपून वागावे. वातावरण स्वच्छ राखावे. सूर्यचंद्रांना माहीत असो वा नसो; त्यांच्या किरणांनी कमळे फुलतात, ही गोष्ट खरी. आईबापांना व इतर लोकांना माहीत असो वा नसो; त्यांच्या कृत्यांनी मुलांच्या जीवनकळया फुलत असतात, हे खरे. सूर्यचंद्रांच्या किरणांप्रमाणे मनुष्याचे मनुष्याचे व्यवहार, आई-बापांची कृत्ये, स्वच्छ, सतेज व तमोहीन अशी असतील, तर मुलांची मने कमळांप्रमाणे रसपूर्ण, सुगंधी, रमणीय व पवित्र अशी फुलतील; नाहीतर ती किडींनी खाल्लेली, रोगट, फिक्कट, रंगहीन व पावित्र्यहीन अशी होतील.

In this way a child's education depends upon the mother, upon the father, upon relatives, upon the whole of the animate and inanimate world around it. One must be very careful in the presence of children. One must keep the surrounding atmosphere clean. Whether the sun and moon know it or not, it is true that lotuses bloom by their rays. Whether parents and other people know it or not, it is true that the buds of children's lives bloom through their deeds. Just as the sun's and moon's rays are, so will human dealings, the doings of parents, be — if they are clean, radiant, and free of darkness, children's minds will bloom like lotuses, full of sap, fragrant, lovely, and pure; otherwise they will become worm-eaten, diseased, pallid, colourless, and impure.

मुलांचे जीवन बिघडविणे यासारखे पाप नाही. स्वच्छ झ-याचे पाणी घाण करणे यासारखे पाप नाही. मुलांजवळ राहणा-यांनी ही गोष्ट सदैव लक्षात ठेवावी. वसिष्ठऋषी वेदामध्ये वरूणदेवाला म्हणतात, "हे वरूणदेवा ! माझ्या हातून जर काही वाईट झाले असेल, तर त्याबद्दल माझ्या वडील मंडळीस जबाबदार धर.'

There is no sin like spoiling a child's life. There is no sin like fouling the water of a clean spring. Those who live near children should always bear this in mind. The sage Vasishtha says to the god Varuna in the Veda, 'O Varuna! If any wrong has been done by my hand, hold my elders responsible for it.'

"अस्ति ज्याजान् कनीयस उपारे"

"asti jyajan kaniyasa upare"

कनिष्ठाच्या जवळ ज्येष्ठ असतो. या ज्येष्ठाने आपली जोखीम ओळखून वागले पाहिजे. आईबापांनी, शेजा-यांनी, गुरूजींनी-सर्वांनी लहान मुलांचा विकास सदैव डोळयांसमोर ठेवून त्यांच्याजवळ वागावे.

Beside the younger stands the elder. The elder must act with an awareness of this responsibility. Parents, neighbours, teachers — everyone — must always keep the development of little children before their eyes when they act in their presence.

श्यामला त्याच्या भाग्याने थोर माता मिळाली होती. दररोज तो आपल्या आईला मनात धन्यवाद देत असे. कधी कधी चार अश्रूंनी तिचे तर्पण करीत असे. आश्रमातील मित्र त्याची जीवनकथा पुष्कळ वेळा विचारीत; परंतु श्याम सांगत नसे. आश्रमातील इतर सारे सवंगडी आपापल्या जीवनातील नानाविध बरेवाईट अनुभव परस्परांना सांगत असत. आपल्या सोबत्यांच्या जीवनकथा ऐकताना कधी कधी एकाएकी श्यामचे डोळे भरून येत असत. त्या वेळी स्वत:च्या जीवनातील तसल्याच स्मृती त्याला येत असत. 'श्याम, तू सर्वांचे ऐकून घेतोस; पण स्वत:चे मात्र का, रे, काहीच सांगत नाहीस ?' असे त्याचे मित्र पुष्कळदा त्याला म्हणत.

By his good fortune, Shyam had been given a great mother. Every day he offered thanks to his mother in his heart. Sometimes he would offer her a libation of a few tears. His friends at the ashram often asked him about the story of his life, but Shyam would not tell it. All the other companions at the ashram would share with one another the various good and bad experiences of their own lives. Listening to his friends' life-stories, Shyam's eyes would sometimes suddenly fill with tears. At such times, memories of just such things from his own life would come back to him. 'Shyam, you listen to everyone else's story; but why is it, tell us, that you never say anything about your own?' his friends often asked him.

एके दिवशी असाच आग्रह चालला होता. श्याम भरल्या आवाजाने म्हणाला, 'माझ्या स्वत:च्या पूर्वजीवनाची स्मृती करणे मला फार शोकदायक वाटते, कारण गतायुष्यातील चांगल्याबरोबर वाईट आठवते, पुण्याबरोबर पापही आठवते. मी माझ्या एकेका दुर्गुणाला खोल खड्डे खणून गाडून टाकीत आहे. ही पिशाच्चे पुन्हा वर उठून माझ्या मानगुटीस बसू नयेत, म्हणून माझी ही धडपड आहे. जीवन निर्दोष व निर्मळ व्हावे, ही माझी तळमळ, हेच माझे ध्येय, हेच माझे स्वप्न ! कशाला मागची सारी आठवण मला करायला लावता ?'

One day just such urging was going on. Shyam said, his voice full, 'Remembering my own past life feels very sorrowful to me, because along with the good of my past life I remember the bad as well; along with the merit I remember the sin too. I am digging deep pits and burying each of my faults in them, one by one. My struggle is so that these ghosts should not rise up again and sit upon my neck. That life should become faultless and pure — that is my longing, that is my goal, that is my dream! Why do you make me recall all that lies behind?'

"केव्हा होईल जीवन माझे निर्मळ ता-यापरी । हुरहुर हीच एक अंतरी । '

"When will my life become pure like a star — this alone is the restlessness within."

"परंतु आम्हांला तुमच्या चांगल्याच गोष्टी सांगा. चांगल्या गोष्टींचे चिंतन केल्याने मनुष्य चांगला होत जातो, असे तुम्हीच नेहमी म्हणता.' लहान गोविंदा म्हणाला.

"But tell us only the good things about you. You yourself always say that thinking about good things makes a person good," little Govinda said.

"परंतु आपण चांगलेच आठवले व ते सांगितले, तर आपण निर्दोष आहोत, असा अहंकारही जडावयाचा.' भिका म्हणाला.

"But if we remember only the good and tell only that, then the conceit will grow in us that we are faultless," Bhika said.

श्याम गंभीर होऊन म्हणाला, 'मनुष्याला स्वत:चे अध:पतन सांगावयास जशी लाज वाटते, त्याप्रमाणे आपण कसे चढलो व चढत आहोत, हे सांगावयासही लाज वाटते. आत्मप्रौढीचा शब्दही माझ्या तोंडून बाहेर न येवो, अशी देवाला माझी प्रार्थना असते.'

Shyam grew grave and said, 'Just as a person feels ashamed to tell of his own fall, so too he should feel ashamed to tell of how he has risen and is rising. My prayer to God is that not even the word of self-praise should ever leave my mouth.'

नारायण जरा हसत म्हणाला, 'मी निरहंकारी आहे. याचाच एखादे वेळेस अहंकार व्हावयाचा, मी आत्मप्रौढी सांगत नाही, असे म्हणण्यातच आत्मप्रौढी येऊन जावयाची !'

Narayan said, laughing a little, 'I have no ego — but even this itself might sometime turn into a kind of ego; in saying "I do not boast of myself," the very boast creeps in!'

श्याम म्हणाला, 'या जगात जपावे तेवढे थोडेच. ठायी ठायी मोहक मोह आहेत. कोसळावयास कडे आहेत. शक्यतोवर जपावे, यत्न करावे, प्रामाणिकपणे झटावे, आत्मवंचना करू नये. अहंकाराचे रूप फार सूक्ष्म असते. सदैव सावध राहिले पाहिजे.'

Shyam said, 'In this world one can never be too careful. Temptations lie in wait at every turn, alluring. There are precipices ready to make one fall. One must be watchful as far as possible, must strive, must struggle honestly, must never deceive oneself. The form that ego takes is very subtle. One must remain forever on guard.'

श्यामचा प्रेमळ मित्र राम म्हणाला, 'आपण का एकमेकांस परके आहोत ? तू व आम्ही अद्यापि एकरूप नाही का झालो ? आपल्या आश्रमात आता खाजगी असे काहीएक नाही. आपण एक. जे आहे, ते सर्वांच्या मालकीचे, तू आपली अनुभवसंपत्ती का बरे चोरून ठेवतोस ? तुझ्याजवळ वादविवाद आम्हांला करावयाचा नाही. आम्हाला सांगण्यात कसली आहे प्रौढी ! कसला आहे गर्व ? तुझ्या जीवनात ही माधुरी, ही सरलता, ही कोमलता, हे प्रेम, हे गोड हसणे, ही सेवावृत्ती, ही निरहंकारिता, कोणतेही काम करण्यास लाज न वाटण्याची वृत्ती हे सारे कोठून आले ? ते सांग. आम्ही आजा-याची शुश्रूषा करतो, तूही करतोस; परंतु तू आजा-याची आई होतोस, आम्हांला का होता येत नाही ? तू आपल्या नुसत्या गोड हसण्याने दुस-याला आपलासा करतोस; परंतु त्याच्याजवळ चार चार तास बसून, बोलूनही त्याचे मन आम्हांला ओढून का घेता येत नाही ? सांग, ही जादू कोठून पैदा केलीस ? सांग, तुझ्या जीवनात हा सुगंध कोणी मिसळला ? ही कस्तूरी कोणी ओतली ? श्याम, व-हाडातील एक दंतकथा तुला माहीत आहे का ? एकदा व-हाडात एका श्रीमंत व्यापा-याचे टोलेजंग घर बांधले जात होते. त्या वेळेस एक नेपाळी कस्तूरीविक्या तेथे कस्तूरी विकावयास आला. श्रीमंत व्यापा-याने त्या कस्तूरीविक्यास भाव विचारला. तो कस्तूरीविक्या तिरस्काराने म्हणाला, 'तुम्ही दक्षिणेतील गरीब लोक काय घेणार कस्तूरी ? पुण्याला जाऊन काही खपली, तर पाहावयाचे !' त्या श्रीमंत व्यापा-यास राग आला. तो म्हणाला, 'तुझी सारी कस्तूरी मोज. त्या मातीच्या गा-यात मिसळून देतो. कस्तूरीच्या भिंती दक्षिणेतील लोक बांधतात असे, उत्तरेस जाऊन सांग.' त्या व्यापा-याने सारी कस्तूरी खरेदी केली व गा-यात मिसळून दिली. व-हाडातील त्या घराच्या भिंतींना अजून कस्तूरीचा वास येतो, असे सांगतात. श्याम, तुझ्या जीवनाच्या भिंती जेव्हा बांधल्या जात होत्या, त्या वेळेस कोणी रे, तिथे कस्तूरी ओतली ? आमच्या जीवनाला ना वास, ना रूप, ना गंध ! तुझ्या जीवनाला हा वास कोठून आला ? हा रंग कोणी दिला, सांग.

Shyam's loving friend Ram said, 'Are we strangers to one another? Haven't you and we become one by now? In our ashram there is nothing private any longer. We are one. Whatever there is belongs to everyone. Why then do you keep your treasury of experience hidden away? We don't mean to argue with you. What pride, what conceit could there be in telling us? This sweetness in your life, this simplicity, this tenderness, this love, this gentle smile, this spirit of service, this freedom from ego, this readiness to do any task without shame — where has it all come from? Tell us. We too nurse the sick, you nurse them too; but you become the sick person's mother — why can't we manage that? With just your gentle smile you make another person your own; but even sitting and talking with someone for four hours together, why can't we draw his heart to us the way you do? Tell us, where did you get this magic? Tell us, who mixed this fragrance into your life? Who poured in this musk? Shyam, do you know the legend from Varhad? Once, in Varhad, a wealthy merchant was building a grand mansion. At that time a Nepali musk-seller came there to sell musk. The wealthy merchant asked the musk-seller his price. The musk-seller said contemptuously, "What would you poor people of the south do with musk? Let me go on to Pune — perhaps I'll find some buyers there!" The wealthy merchant grew angry. He said, "Weigh out all your musk. I will mix it into that mud plaster. Go and tell them up north that people of the south build walls of musk." The merchant bought all the musk and had it mixed into the plaster. They say that to this day, the walls of that house in Varhad still smell of musk. Shyam, when the walls of your life were being built, who was it, tell us, who poured musk into them there? Our lives have neither scent nor form nor fragrance! Where did this fragrance in your life come from? Who gave it this colour — tell us.'

श्यामच्याने आता राहवेना. तो गंभीरपणे व गहिवराने म्हणाला, 'माझ्या आईचे हे देणे. गडयांनो ! माझ्यात जे काही चांगले आहे, ते माझ्या आईचे आहे. आई माझा गुरू, आई माझी कल्पतरू, तिने मला काय काय तरी दिले ! तिने मला काय दिले नाही ? सारे काही दिले ! प्रेमळपणे बघावयास, प्रेमळ बोलावयास तिनेच मला शिकविले. मनुष्यावर नव्हे, तर गाईगुरांवर, फुलांपाखरांवर, झाडामाडांवर, प्रेम करावयास तिनेच शिकविले. अत्यंत कष्ट होत असतानाही तोंडातून ब्र न काढता शक्य तो आपले काम उत्कृष्टपणे करीत राहणे, हे मला तिनेच शिकविले. कोंडयाचा मांडा करून कसा खावा व दारिद्रयातही स्वत्व व सत्त्व न गमविता कसे राहावे, हे तिनेच मला शिकविले. आईने जे शिकविले, त्याचा परार्धांशही माझ्या जीवनात मला प्रकट करता आला नाही. अजून माझ्या मनोभूमीत बीज फुगत आहे. त्यातून भरदार जोमदार अंकुर केंव्हा बाहेर येईल, तो येवो. माझ्या आईनेच जीवनात अत्तर ओतले. मी मनात म्हणत असतो,

Shyam could hold back no longer. Gravely, his voice thick with feeling, he said, 'This is my mother's gift. Friends! Whatever good is in me belongs to my mother. My mother is my guru, my mother is my wish-fulfilling tree — what did she not give me! What did she not give me? She gave everything! It was she who taught me to look with love, to speak with love. It was she who taught me to love not only human beings but cows and cattle, flowers and butterflies, trees and groves. It was she who taught me that however great the toil, one should carry on one's work as well as possible without a word of complaint. It was she who taught me how to make a feast of mere husks, and how, even in poverty, to keep one's self-respect and one's worth without losing them. Of all that my mother taught, I have not managed to bring even a fraction into my own life. The seed is still swelling in the soil of my mind. Whenever a full, vigorous shoot comes forth from it, let it come. It was my mother who poured the very perfume into my life. I keep saying to myself,'

"मदंतरंगी करूनी निवास सुवास देई मम जीवनास"

"Dwelling within my innermost being, grant fragrance to my life."

तीच वास देणारी, रंग देणारी, मी खरोखर कोणी नाही. सारे तिचे, त्या थोर माउलीचे. सारी माझी आई!आई!!आई!!!'

It is she who gives the fragrance, she who gives the colour; I myself am truly nothing. It is all hers, that great mother's. All of it is my mother! My mother!! My mother!!!'

असे म्हणता म्हणता श्यामला गहिवरून आले. त्याच्या डोळयातून घळघळा अश्रुधारा गळू लागल्या. भावनांनी त्यांचे ओठ, त्यांचे हात, हाताची बोटे थरथरू लागली. थोडा वेळ सारेच शांत होते. ता-यांची थोर शांती तेथे पसरली होती. नंतर भावनापूर थोडा ओसरला व श्याम म्हणाला, 'गडयांनो! माझे असे काही सांगण्यासारखे नाही; परंतु माझी आई कशी होती, ते मी तुम्हाला सांगेन. आईचे गुणगान करून हे ओठ पवित्र करीन. आईच्या आठवतील, त्या त्या गोष्टी सांगेन. तिच्या स्मृती आळवीन. रोज रात्री एकेक प्रसंग मी सांगत जाईन. चालेल का?'

As he said this, Shyam's voice broke with emotion. Tears began streaming down from his eyes. His lips trembled with feeling, his hands, the fingers of his hands, trembled. For a while everyone was silent. The great peace of the stars lay spread over that place. Then, as the flood of feeling ebbed a little, Shyam said, 'Friends! I have nothing much of my own to tell; but I will tell you what my mother was like. By singing my mother's praises I will make these lips of mine pure. Whatever things about her I remember, I will tell you. I will call up her memory again and again. Every night I will tell you one more episode. Will that do?'

"हो, चालेल!' सारे म्हणाले.

"Yes, that will do!" everyone said.

राम म्हणाला, 'देवाला मागितला एक डोळा, देवाने दिले दोन!'

Ram said, 'We asked God for one eye, and God gave us two!'

गोविंदा म्हणाला, 'रोजच सुधारस प्यावयास मिळणार. रोजच पावनगंगेत डुंबावयास मिळणार!'

Govinda said, 'Every day now we shall get to drink the nectar of goodness! Every day we shall get to bathe in the sacred Ganga!'