हे मराठी भाषेतील एक साहित्यिक होते.साने गुरुजी (डिसेंबर २४, इ.स. १८९९ - जून ११, इ.स. १९५०) हे भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, समाजवादी विचारवंत, सामाजिक कार्यकर्ते, मराठी साहित्यिक होते.

He was a writer in the Marathi language. Sane Guruji (24 December 1899 – 11 June 1950) was an Indian freedom fighter, socialist thinker, social worker, and Marathi litterateur.

== जीवन ==

Life

साने गुरुजींचा जन्म कोकणातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील पालगड या गावी झाला. त्या ठिकाणी खोताचे काम ते करीत असत. खोताचे घराणे साधारणतः वैभवसंपन्न व श्रीमंत समजले जाते व त्यांच्या आजोबांच्या वेळची परिस्थिती तशी होती ही. पण सदाशिवरावांच्या वेळेपासून मात्र घराण्याची आर्थिक स्थिती घसरत गेली. ती इतकी की, सदाशिवरावांचे घरदारही जप्तीत नाहीसे झाले. अशारितीने बडे घर पण पोकळ वासा झालेल्या या घराण्यात २४ डिसेंबर, इ.स. १८९९ रोजी पांडुरंग सदाशिवांचा जन्म झाला. त्यांच्यावर त्यांच्या आईच्या शिकवणुकीचा फार मोठा प्रभाव पडला होता. त्यांच्या आईने त्यांच्या बालमनावर जे विविध संस्कार केले त्यातूनच गुरुजींचा जीवनविकास झाला.

Sane Guruji was born in the village of Palgad in the Ratnagiri district of the Konkan. There, the family held the position of khot. Khot families were generally considered prosperous and wealthy, and such indeed was the condition of the family in his grandfather's time. But from Sadashivrao's time onward, the family's financial condition kept declining — so much so that even Sadashivrao's house and home were lost to seizure. It was into this family, once grand but now hollow at the core, that Pandurang Sadashiv was born on 24 December 1899. He was deeply influenced by his mother's teaching. It was out of the many and varied impressions his mother instilled in his young mind that Guruji's life and character grew.

शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्यांनी अमळनेर येथील प्रताप हायस्कूल येथे शिक्षक म्हणून काही काळ नोकरी केली. प्रताप हायस्कूलच्या वसतिगृहाची जबाबदारी सांभाळताना त्यांच्यातील शिक्षकाला अधिक वाव मिळाला. त्यांनी वसतिगृहातील विद्यार्थ्यांना स्वत:च्या उदाहरणातून स्वावलंबनाचे धडे दिले, सेवावृत्ती शिकवली. अंमळनेर येथील तत्त्वज्ञान मंदिरात त्यांनी तत्त्वज्ञानाचा अभ्यासही केला.

After completing his education, he worked for some time as a teacher at Pratap High School in Amalner. While managing the responsibilities of the school hostel there, the teacher in him found fuller scope. Through his own example he taught the hostel students the lessons of self-reliance and instilled in them a spirit of service. At the Tattvajnan Mandir in Amalner he also pursued the study of philosophy.

इ.स. १९२८ साली त्यांनी ‘विद्यार्थी’ हे मासिक सुरू केले. त्यांच्यावर महात्मा गांधींच्या विचारांचा फार मोठा प्रभाव होता. ते स्वत: खादीचाच वापर करत असत. इ.स. १९३० साली त्यांनी शिक्षकाची नोकरी सोडून सविनय कायदेभंगाच्या सविनय कायदेभंगाच्या चळवळीत भाग घेतला. त्यांनी ‘कॉंग्रेस’ नावाचे साप्ताहिक काढणे, दुष्काळात शेतकर्यांधची करमाफी व्हावी म्हणून प्रयत्न करणे, जळगाव जिल्ह्यातील फैजपूर येथील कॉंग्रेस अधिवेशन यशस्वी होण्यासाठी कार्य करणे, इ.स. १९४२ च्या चळवळीत भूमिगत राहून स्वातंत्र्याचा प्रचार, राष्ट्र सेवा दलाचे कार्य - या माध्यमांतून त्यांनी राजकीय कार्य केले. ‘पत्री’ या त्यांच्या पहिल्या काव्यसंग्रहातून त्यांनी देशभक्तीपर कविता प्रसिद्ध झाल्या आहेत. त्यातील बलसागर भारत होवो सारख्या कवितांचा नागरिकांवरील वाढता प्रभाव लक्षात घेऊन ब्रिटिश सरकारने त्या काव्यसंग्रहाच्या प्रती जप्त केल्या.

In 1928 he started the monthly magazine 'Vidyarthi.' He was deeply influenced by the thought of Mahatma Gandhi, and he himself wore only khadi. In 1930 he gave up his teaching job and took part in the Civil Disobedience Movement. He carried on his political work through various channels — bringing out a weekly called 'Congress,' working to secure remission of taxes for farmers during famine, labouring to make the Congress session at Faizpur in Jalgaon district a success, going underground during the 1942 movement to spread the message of freedom, and working for the Rashtra Seva Dal. In his first collection of poems, 'Patri,' he published patriotic verses. Noting the growing influence on citizens of poems such as 'Balsagar Bharat Hovo,' the British government seized copies of that collection.

समाजातील जातिभेद, अस्पृश्यता यांसारख्या अनिष्ट रूढी व परंपरांना साने गुरुजींनी नेहमी विरोध केला. पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरात हरिजनांना प्रवेश मिळावा यासाठी त्यांनी १९४६ च्या दरम्यान महाराष्ट्राचा दौरा केला, या भूमिकेला पाठिंबा मिळवण्याचा प्रयत्न केला. अखेर त्यांनी या मुद्यावर उपोषणाचा मार्ग अवलंबला व त्यांना यश मिळाले. ‘एका पांडुरंगाने दुसर्याय पांडुरंगाला खर्यार अर्थाने मुक्त केले,’ असे त्या वेळी म्हटले गेले.

Sane Guruji always opposed pernicious customs and traditions in society, such as caste discrimination and untouchability. Around 1946 he toured Maharashtra seeking support for the cause of allowing Harijans entry into the Vitthal temple at Pandharpur. In the end he took the path of a fast over this issue, and he succeeded. It was said at the time, 'One Pandurang truly set the other Pandurang free.'

स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर ते समाजवादी पक्षात सामील झाले. स्वातंत्र्यानंतर आंतरभारती चळवळीच्या मार्गाने त्यांनी भारत जोडण्याचा प्रयत्न केला. विविध राज्यांतील लोकांनी एकमेकांची संस्कृती समजून घ्यावी, अनेक भाषा समजून घ्याव्यात असे या चळवळीत अभिप्रेत होते. ते स्वत: तमिळ तामीळ, बंगाली आदी भाषा शिकले होते. १९४८ मध्ये त्यांनी ‘साधना’ साप्ताहिक सुरू केले. त्यांच्या कथा, कादंबर्याद, लेख, निबंध, चरित्रे, कविता यांमधून त्यांच्यातील संवेदनशील साहित्यिकही आपल्याला दिसतो. मानवतावाद, सामाजिक सुधारणा व देशभक्ती ही मूल्ये त्यांच्या साहित्यात ठायी दिसतात. त्यांनी एकूण ७३ पुस्तके लिहिली. त्यांनी त्यांचे बहुतांश लेखन हे तुरुंगात असतानाच केले. श्यामची आई ही सुप्रसिद्ध कादंबरी त्यांनी नाशिकमधील तुरुंगात असतानाच लिहिली. आचार्य विनोबा भावे-रचित 'गीता प्रवचनेसुद्धा विनोबा भावे यांनी धुळे येथील तुरुंगात सांगितली व साने गुरुजींनी लिहिली. याच धुळ्यातील तुरुंगात त्यांनी स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभागाबद्दल सुमारे १५ महिन्यांचा तुरुंगवास भोगला.

After independence he joined the Socialist Party. Following independence, he sought to knit India together through the Antarbharati movement. The idea behind this movement was that people of the different states should come to understand one another's cultures and learn one another's languages. He himself learned languages such as Tamil and Bengali. In 1948 he started the weekly 'Sadhana.' In his stories, novels, articles, essays, biographies, and poems, we also see the sensitive litterateur in him. The values of humanism, social reform, and patriotism appear throughout his writing. He wrote a total of 73 books. Most of his writing was done while he was in prison. He wrote the celebrated novel Shyamachi Aai while imprisoned in Nashik. Acharya Vinoba Bhave's 'Gita Pravachane' too was delivered by Vinoba Bhave in the Dhule prison and set down in writing by Sane Guruji. In that same Dhule prison he served about fifteen months of imprisonment for his part in the freedom struggle.

==आंतरभारती==

Antarbharati

गुरुजींचे आणखी एक मोठे कार्य म्हणजे आंतरभारतीची स्थापना करण्याचा प्रयत्न होय. प्रांतीयता या भारतीयाच्या एकत्वताला बांधक ठरणार असे त्यांना वाटू लागल्यामुळे त्यांनी प्रांताप्रांतांतील द्वेष नाहीसा होऊन सर्व बंधुत्वाचे वातावरण वाढावे, यासाठी निरनिराळ्या प्रांतातील लोकांना परस्परांच्या भाषा शिकाव्यात चालीरीती समजून घ्याव्यात यासाठी आंतरभारतीचा प्रयोग करून पाहण्याचे ठरविले. यासाठी पैसा जमवून निरनिराळ्या प्रांतीय भाषा शिकू इच्छीनाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी रवींद्रनाथ ठाकूर यांच्या शांतीनिकेतनाप्रमाणे काही सोय करावी, ही मनीषा त्यांनी महाराष्ट्र साहित्य संमेलनामध्ये याच ठरावावर बोलत व्यक्त केली होती. त्यासाठी त्यांनी काही पैसाही गोळा केला होता. पण हे कार्य अपुरे असतानाच ११ जून, इ.स. १९५० रोजी त्यांचे निधन झाले.

Another great undertaking of Guruji's was his effort to establish Antarbharati. Feeling that provincialism was becoming an obstacle to India's unity, he resolved to try the experiment of Antarbharati so that hostility between the provinces might vanish and an atmosphere of universal brotherhood might grow — so that people of the different provinces might learn one another's languages and come to understand one another's customs. To this end, he wished to raise money and arrange some facility, on the model of Rabindranath Tagore's Shantiniketan, for students who wished to learn the languages of the different provinces; he expressed this aspiration while speaking on this very resolution at the Maharashtra Sahitya Sammelan. He had also collected some money for the purpose. But this work was still unfinished when he passed away on 11 June 1950.

== साहित्य ==

Literature

गुरुजींनी विपुल साहित्य लिहिले. कादंबर्याा, लेख, निबंध, काव्य, चरित्रे, नाट्यसंवाद इत्यादी साहित्यांच्या विविध क्षेत्रात त्यांची लेखणी अविरत चालली. त्यांच्या साहित्यातून कळकळ, स्नेह, प्रेम गोष्टींवर भर आढळतो. त्यांची साधीसुधी भाषा लोकांना आवडली. त्यांच्या मनात राजकीय, सामाजिक व शैक्षणिक विषयासंबंधी जे विचारांचे, भावनांचे कल्लोळ उठले, ते सर्व त्यांनी आपल्या लेखणीद्वारे प्रकट केले. किती तरी घरगुती साधे प्रसंग त्यांनी हृद्य रीतीने वर्णन केले आहेकुमारांच्या साठी ध्येय दर्शविणारे मार्गदर्शकपर साहित्य, चरित्रे आदी लिहिली. प्रौढांसाठी लेख, निबंध लिहिले. माता भगिनींना स्त्री जीवन व पत्री अर्पण केली. श्यामची आई' व 'श्याम' ही पुस्तके विशेषत्वाने प्रसिद्ध झाली.

Guruji wrote a vast body of literature. His pen moved tirelessly across the various fields of literature — novels, articles, essays, poetry, biographies, dramatic dialogues, and more. In his writing one finds an emphasis on warmth, affection, and love. People loved his simple, unadorned language. Whatever surge of thought and feeling arose in his mind on political, social, and educational subjects, he gave expression to it all through his pen. He described any number of simple domestic incidents in a deeply moving way. For young people he wrote guidance literature and biographies pointing toward ideals; for adults he wrote articles and essays. To mothers and sisters he dedicated 'Stri Jeevan' and 'Patri.' The books 'Shyamachi Aai' and 'Shyam' became especially famous.

=== साहित्य ===

Literature