मागां जाले निरूपण । परमात्मा तो तूंचि जाण । तया परमात्मयाचें लक्षण । तें हें ऐसें असे ॥ १ ॥

मागील समासात असे निरूपण झाले की परमात्मा तूच आहेस, हे जाणून घे. त्या परमात्म्याचे लक्षण आता असे सांगतो.

जन्म नाही मृत्यु नाहीं । येणें नाहीं जाणें नाहीं । बद्ध मोक्ष दोनी नाहीं । परमात्मयासी ॥ २ ॥

परमात्म्याला जन्म नाही, मृत्यू नाही, येणे नाही, जाणे नाही आणि बंधन-मोक्ष हे दोन्हीही नाहीत.

परमात्मा निर्गुण निराकार । परमात्मा अनंत अपार । पर्मात्मा नित्य निरंतर । जैसा तैसा ॥ ३ ॥

परमात्मा निर्गुण आणि निराकार आहे, तो अनंत आणि अपार आहे. परमात्मा नित्य, निरंतर आणि जसाच्या तसाच असतो.

परमात्मा सर्वांस व्यापक । परमात्मा अनेकीं येक । परमात्मयाचा विवेक । अतर्क्य आहे ॥ ४ ॥

परमात्मा सर्वांना व्यापून आहे, अनेकांमध्ये असूनही तो एकच आहे. परमात्म्याचे खरे स्वरूप तर्काच्याही पलीकडचे आहे.

ऐसी परमात्मयाची स्थिती । बोलताती वेद श्रुती । परमात्मा पाविजे भक्तीं । येथें संशय नाही ॥ ५ ॥

अशी परमात्म्याची स्थिती वेद-श्रुती सांगतात. भक्तीनेच परमात्मा प्राप्त होतो, यात मुळीच संशय नाही.

तये भक्तीचें लक्षण । भक्ती नवविधा भजन । नवविधा भजनें पावन । बहु भक्त जाले ॥ ६ ॥

त्या भक्तीचे लक्षण असे आहे - भक्ती नऊ प्रकारच्या भजनांनी केली जाते. या नवविधा भजनाने अनेक भक्त पावन झाले आहेत.

तया नवविधामध्यें सार । आत्मनिवेदन थोर । तयेचा करावा विचार । स्वानुभवें स्वयें ॥ ७ ॥

त्या नऊ प्रकारांतील सर्वश्रेष्ठ सार म्हणजे आत्मनिवेदन होय. त्याचा विचार स्वतः स्वानुभवानेच करावा.

आपुलिया स्वानुभवें । आपणास निवेदावें । आत्मनिवेदन जाणावें । ऐसें असे ॥ ८ ॥

आपल्याच स्वानुभवाने आपणच आपल्याला परमात्म्याला अर्पण करून टाकणे, यालाच आत्मनिवेदन म्हणतात, हे जाणावे.

महत्पूजेचा अंतीं । देवास मस्तक वाहाती । तैसी आहे निकट भक्ती । आत्मनिवेदनाची ॥ ९ ॥

मोठ्या पूजेच्या शेवटी भक्त देवाला आपले मस्तक वाहतात, तशीच ही अत्यंत जवळची, आत्मनिवेदनाची भक्ती आहे.

आपणांस निवेदिती । ऐसे भक्त थोडे असती । तयांस परमात्मा मुक्ती । तत्काळ देतो ॥ १० ॥

आपणच आपल्याला अर्पण करणारे भक्त फार थोडे असतात. अशा भक्तांना परमात्मा तत्काळ मुक्ती देतो.

आपणांस कैसें निवेदावें । कोठें जाऊन पडावें । किंवा मस्तक तोडावें । देवापुढें ॥ ११ ॥

पण आपल्याला कसे अर्पण करावे? कुठे जाऊन शरण जावे? की देवासमोर आपले मस्तक तोडून द्यावे?

ऐसें ऐकोन बोलणें । वक्ता वदे सर्वज्ञपणें । श्रोतां सावधान होणें । येकाग्र चित्तें ॥ १२ ॥

हे ऐकून वक्ता सर्वज्ञतेने उत्तर देतो. श्रोत्यांनी एकाग्र चित्ताने सावध व्हावे.

आत्मनिवेदनाचें लक्षण । आधीं पाहावें मी कोण । मग परमात्मा निर्गुण । तो वोळखावा ॥ १३ ॥

आत्मनिवेदनाचे खरे लक्षण असे - प्रथम 'मी कोण आहे' हे पाहावे. मग निर्गुण परमात्मा कोण आहे, हे ओळखावे.

देवभक्ताचें शोधन । करितां होतें आत्मनिवेदन । देव आहे पुरातन । भक्त पाहे ॥ १४ ॥

देव आणि भक्त यांचा शोध घेतल्यानेच आत्मनिवेदन घडते. देव सनातन आहे, हे भक्त पाहातो.

देवास वोळखों जातां । तेथें जाली तद्रूपता । देवभक्तविभक्तता । मुळींच नाहीं ॥ १५ ॥

देवाला ओळखायला गेले असता तेथे त्याच्याशी तद्रूपताच घडते. देव आणि भक्त यांच्यात मुळातच वेगळेपण नसते.

विभक्त नाहीं म्हणोन भक्त । बद्ध नाहीं म्हणोन मुक्त । अयुक्त नाहीं बोलणें युक्त । शास्त्राधारें ॥ १६ ॥

वेगळेपणा नाही म्हणूनच खरा भक्त होय, बंधन नाही म्हणूनच मुक्त होय. हे बोलणे अयोग्य नाही, तर शास्त्राच्याच आधारे योग्यच आहे.

देवाभक्ताचें पाहातां मूळ । होये भेदाचें निर्मूळ । येक परमात्मा सकळ । दृश्यावेगळा ॥ १७ ॥

देव आणि भक्त यांचे मूळ शोधून पाहिले असता भेदच नाहीसा होतो. एकच परमात्मा सर्वत्र आहे, तो या संपूर्ण दृश्यापासून वेगळा आहे.

तयासि होतां मिळणी । उरी नाहीं दुजेपणीं । देवभक्त हे कडसणी । निरसोन गेली ॥ १८ ॥

त्या परमात्म्याशी मिळण झाली की दुजेपणाला काहीच उरत नाही. देव-भक्त असा भेद पूर्णपणे नाहीसा होतो.

आत्मनिवेदनाचे अंतीं । जे कां घडली अभेदभक्ती । तये नाव सायोज्यमुक्ती । सत्य जाणावी ॥ १९ ॥

आत्मनिवेदनाच्या शेवटी जी अभेदभक्ती घडते, तिलाच सायुज्य मुक्ती म्हणतात, हे खरे जाणावे.

जो संतांस शरण गेला । अद्वैतनिरूपणें बोधला । मग जरी वेगळा केला । तरी होणार नाहीं ॥ २० ॥

जो संतांना शरण गेला आणि अद्वैत निरूपणाने बोधित झाला, त्याला नंतर वेगळे करायचे म्हटले तरी ते शक्यच होणार नाही.

नदीं मिळाली सागरीं । ते निवडावी कोणेपरी । लोहो सोनें होतां माघारी । काळिमा न ये ॥ २१ ॥

नदी समुद्राला मिळाल्यावर तिला त्यातून पुन्हा वेगळे कसे करता येईल? आणि लोखंड सोने बनल्यावर त्यावर पुन्हा काळिमा येत नाही.

तैसा भगवंतीं मिळाला । तो नवचे वेगळा केला । देव भक्त आपण जाला । विभक्त नव्हे ॥ २२ ॥

त्याचप्रमाणे जो भगवंताशी मिळाला, त्याला पुन्हा वेगळे करता येत नाही. तो देव आणि भक्त दोन्ही स्वतःच बनतो, त्यात वेगळेपणा उरत नाही.

देव भक्त दोनी येक । ज्यासी कळला विवेक । साधुजनीं मोक्षदायेक । तोचि जाणावा ॥ २३ ॥

देव आणि भक्त हे दोघेही एकच आहेत, हा विवेक ज्याला कळला, त्यालाच साधुजनांनी मोक्ष देणारा समजावा.

आतां असो हें बोलणें । देव पाहावा भक्तपणें । तेणें त्यांचें ऐश्वर्य बाणे । तत्काळ आंगीं ॥ २४ ॥

असो, आता एवढेच सांगतो - देवाला भक्तिभावाने पाहावे. त्यायोगे त्याचे ऐश्वर्य आपल्याही अंगी तत्काळ बाणते.

देहचि होऊन राहिजे । तेणें देहदुःख साहिजे । देहातीत होतां पाविजे । परब्रह्म तें ॥ २५ ॥

जोपर्यंत देहच होऊन राहतो, तोपर्यंत देहाचे दुःख सोसावे लागते. पण देहातीत झाले असता ते परब्रह्मच प्राप्त होते.

देहातीत कैसें होणें । कैसें परब्रह्म पावणें । ऐश्वर्याची लक्षणें । कवण सांगिजे ॥ २६ ॥

देहातीत कसे व्हावे? परब्रह्म कसे प्राप्त करावे? या ऐश्वर्याची लक्षणे कोण सांगेल?

ऐसें श्रोतां आक्षेपिलें । याचे उत्तर काये बोलिलें । तेंचि आतां निरोपिलें । सावध ऐका ॥ २७ ॥

असा प्रश्न श्रोत्यांनी उपस्थित केला. त्याचे उत्तर काय दिले गेले, तेच आता सांगतो, सावध होऊन ऐका.

देहातीत वस्तु आहे । तें तूं परब्रह्म पाहें । देहसंग हा न साहे । तुज विदेहासी ॥ २८ ॥

देहाच्या पलीकडे जी वस्तू आहे, तेच तू परब्रह्म आहेस, हे जाणून घे. देहरहित अशा तुला हा देहाचा संबंधच शोभत नाही.

ज्याची बुद्धी होये ऐसी । वेद वर्णिती तयासी । शोधितां नाना शास्त्रांसी । न पडे ठांई ॥ २९ ॥

ज्याची बुद्धी अशी बनते, त्याचेच वर्णन वेद करतात. अनेक शास्त्रे शोधून पाहिली, तरी ही खूण दुसरीकडे कुठेही सापडत नाही.

ऐश्वर्य ऐसें तत्वता । बाणें देहबुद्धि सोडितां देह मी ऐसें भावितां । अधोगती ॥ ३० ॥

हे खरे ऐश्वर्य देहबुद्धी सोडली की प्राप्त होते. आणि 'मी देह आहे' असे मानत राहिले, तर ती अधोगतीच होय.

याकारणें साधुवचन । मानूं नये अप्रमाण । मिथ्या मानितां दूषण । लागों पाहे ॥ ३१ ॥

म्हणून साधूंचे हे वचन अप्रमाण मानू नये. ते खोटे मानले तर त्यात दोष येण्याची शक्यता असते.

साधुवचन तें कैसें । काये धरावें विश्वासें । येक वेळ स्वामी ऐसें । मज निरोपावें ॥ ३२ ॥

साधूंचे वचन कसे आहे? कोणत्या गोष्टीवर विश्वास ठेवावा? हे एकदा तरी स्वामींनी मला स्पष्ट करून सांगावे.

सोहं आत्मा स्वानंदघन । अजन्मा तो तूंचि जाण । हेंचि साधूचें वचन । सदृढ धरावें ॥ ३३ ॥

'सोऽहं' म्हणजे 'तो मीच आहे' - आत्मा हा स्वानंदघन व अजन्मा आहे, तो तूच आहेस, हे जाण. हेच साधूंचे वचन दृढपणे धरून ठेवावे.

महावाक्याचें अंतर । तुंचि ब्रह्म निरंतर । ऐसिया वचनाचा विसर । पडोंचि नये ॥ ३४ ॥

महावाक्याचा गूढार्थ हाच आहे - तूच निरंतर ब्रह्म आहेस. अशा या वचनाचा विसर कधीही पडू देऊ नये.

देहासि होईल अंत । मग मी पावेन अनंत । ऐसें बोलणें निभ्रांत । मानूंचि नये ॥ ३५ ॥

देहाचा अंत झाला की मग मी अनंताला जाऊन पोहोचेन, असे खात्रीने मानू नये.

येक मुर्ख ऐसें म्हणती । माया नासेल कल्पांतीं । मग आम्हांस ब्रह्मप्राप्ती । येरवीं नाहीं ॥ ३६ ॥

काही मूर्ख लोक असे म्हणतात की माया कल्पांती नाश पावेल, तेव्हाच आम्हाला ब्रह्मप्राप्ती होईल, अन्यथा नाही.

मायेसी होईल कल्पांत । अथवा देहासी येईल अंत । तेव्हां पावेन निवांत । परब्रह्म मी ॥ ३७ ॥

मायेचा कल्पांत होईल किंवा देहाचा अंत होईल, तेव्हाच मी शांतपणे परब्रह्माला प्राप्त होईन, असे ते मानतात.

हें बोलणें अप्रमाण । ऐसें नव्हे समाधान । समाधानाचें लक्षण । वेगळेंचि असे ॥ ३८ ॥

पण हे बोलणे चुकीचे आहे, समाधान असे नसतेच. खऱ्या समाधानाचे लक्षण तर वेगळेच असते.

शैन्य अवघेंचि मरावें । मग राज्यपद प्राप्त व्हावें । शैन्य अस्तांचि राज्य करावें । हें कळेना ॥ ३९ ॥

सर्व सैन्य मेल्यावरच राज्यपद मिळेल, हे कसे शक्य आहे? सैन्य असतानाच राज्य करता येते, हे यांना कळत नाही.

माया असोनिच नाहीं । देह असतांच विदेही । ऐसें समाधान कांहीं । वोळखावें ॥ ४० ॥

माया असूनही ती नसल्यासारखीच आहे, आणि देह असतानाच देहातीत राहता येते - असे खरे समाधान ओळखावे.

राज्यपद हातासी आलें । मग परिवारें काय केलें । परिवारा देखतां राज्य गेलें । हें तों घडेना ॥ ४१ ॥

राज्यपद हातात आले, मग परिवाराने त्याचे काय केले, याची चिंता का करावी? आणि परिवार पाहत असतानाच राज्य निघून जाणे, असे तर घडतच नाही.

प्राप्त जालियां आत्मज्ञान । तैसें दृश्य देहभान । दृष्टीं पडतां समाधान । जाणार नाही ॥ ४२ ॥

त्याचप्रमाणे एकदा आत्मज्ञान प्राप्त झाले की, दृश्य जग आणि देहभान समोर दिसत राहिले तरी त्यामुळे प्राप्त झालेले समाधान नष्ट होत नाही.

मार्गीं मूळी सर्पाकार । देखतां भये आलें थोर । कळतां तेथील विचार । मग मारणें काये ॥ ४३ ॥

वाटेत पडलेली दोरी सर्पासारखी दिसली तर मोठे भय वाटते, पण खरा प्रकार कळला की मग तिला मारायची गरजच काय?

तैसी माया भयानक । विचार पाहातां माईक । मग तयेचा धाक । कायसा धरावा ॥ ४४ ॥

त्याचप्रमाणे माया भयानक वाटते, पण नीट विचार केला तर ती केवळ भासमात्र आहे. मग तिचा धाक कशाला बाळगावा?

देखतां मृगजळाचे पूर । म्हणे कैसा पावों पैलपार । कळतां तेथीचा विचार । सांकडें कैंचें ॥ ४५ ॥

मृगजळाचा पूर पाहून माणूस म्हणतो, याच्या पैलतीराला कसे जाऊ? पण त्याचा खरा प्रकार कळला की मग तिथे काय अडचण उरते?

देखतां स्वप्न भयानक । स्वप्नीं वाटे परम धाक । जागृती आलीयां साशंक । कासया व्हावें ॥ ४६ ॥

भयानक स्वप्न पडले असता स्वप्नात प्रचंड भीती वाटते, पण जाग आल्यावर त्याबद्दल शंकित होण्याचे कारणच काय?

तथापी माया कल्पनेसी दिसे । आपण कल्पनेतीत असे । तेथें उद्वेग काईसे । निर्विकल्पासी ॥ ४७ ॥

तरीही माया ही कल्पनेलाच भासते, आणि आपण तर कल्पनेच्याही पलीकडे आहोत. मग निर्विकल्प अशा आपल्याला उद्वेग कसला?

अंतीं मतीं तेचि गती । ऐसें सर्वत्र बोलती । तुझा अंतीं तुझी प्राप्ती । सहजचि जाली ॥ ४८ ॥

शेवटच्या क्षणी जी बुद्धी असते, तीच गती मिळते, असे सर्वत्र म्हटले जाते. पण तुझा शेवट म्हणजे तुझी तुलाच प्राप्ती होय, ती सहजच घडलेली आहे.

चौंदेहाचा अंत । आणी जन्म मुळाचा प्रांत । अंतांप्रांतासी अलिप्त । तो तुं आत्मा ॥ ४९ ॥

चार देहांचा अंत आणि जन्माच्या मुळाची सीमा - या सर्व अंत-आरंभाच्या पलीकडे, त्यापासून अलिप्त असा तूच आत्मा आहेस.

जयासी ऐसी आहे मती । तयास ज्ञानें आत्मगती । गती आणी अवगती । वेगळाचि तो ॥ ५० ॥

ज्याची अशी बुद्धी झालेली आहे, त्याला ज्ञानाने आत्मस्वरूप प्राप्ती होते. गती आणि अवगती या दोन्हींहूनही तो वेगळाच असतो.

मति खुंटली वेदांची । तेथें गती आणी अवगती कैंची । आत्मशास्त्रगुरुप्रचिती । ऐक्यता आली ॥ ५१ ॥

जिथे वेदांचीही बुद्धी खुंटते, तिथे गती-अवगती कशाला असणार? आत्मा, शास्त्र आणि गुरूंच्या प्रचितीने त्या तिघांची एकवाक्यता झालेली आहे.

जीवपणाची फिटली भ्रांती । वस्तु आली आत्मप्रचिती । प्राणी पावला उत्तमगती । सद्गुफरुबोधें ॥ ५२ ॥

जीवपणाचा भ्रम दूर झाला की परब्रह्म वस्तू आत्मप्रचितीला येते. सद्गुरूंच्या बोधाने प्राणी उत्तम गती प्राप्त करतो.

सद्गुीरुबोध जेव्हां जाला । चौंदेहांस अंत आला । तेणें निजध्यास लागला । सस्वरूपीं ॥ ५३ ॥

सद्गुरूंचा बोध झाला की चारही देहांचा अंत होतो. त्यामुळे मन आपल्या खऱ्या स्वरूपातच सतत लागून राहते.

तेणें निजध्यासें प्राणी । धेयंचि जाला निर्वाणीं । सायोज्यमुक्तीचा धनी । होऊन बैसला ॥ ५४ ॥

त्या सततच्या ध्यासाने प्राणी अंतिमतः ध्येयरूपच बनून जातो. तो सायुज्य मुक्तीचा धनी होऊन स्थिरावतो.

दृश्य पदार्थ वोसरतां । आवघा आत्माचि तत्वता । नेहटून विचारें पहातां । दृश्य मुळींच नाहीं ॥ ५५ ॥

दृश्य पदार्थ मागे सरले की खरोखर सर्व काही आत्माच उरतो. निश्चयपूर्वक विचाराने पाहिले तर दृश्य मुळीच अस्तित्वात नाही.

मिथ्या मिथ्यत्वें पाहिलें । मिथ्यापणें अनुभवा आलें । श्रोतीं पाहिजे ऐकिलें । या नाव मोक्ष ॥ ५६ ॥

जे मिथ्या आहे, ते मिथ्या म्हणूनच पाहिले आणि मिथ्यापणानेच त्याचा अनुभव आला. श्रोत्यांनी हेच ऐकून घ्यावे - याचेच नाव मोक्ष.

सद्गुारुवचन हृदईं धरी । तोचि मोक्षाचा अधिकारी । श्रवण मनन केलेंचि करी । अत्यादरें ॥ ५७ ॥

सद्गुरूंचे वचन जो हृदयात धरतो, तोच मोक्षाचा खरा अधिकारी होय. तो अत्यंत आदराने सतत श्रवण-मनन करीत राहतो.

जेथें आटती दोन्ही पक्ष । तेथें लक्ष ना अलक्ष । या नाव जाणिजे मोक्ष । नेमस्त आत्मा ॥ ५८ ॥

जिथे दोन्ही पक्ष म्हणजे सगुण-निर्गुण, दृश्य-अदृश्य विरून जातात, तिथे लक्ष्यही उरत नाही आणि अलक्ष्यही उरत नाही. हीच खरी मोक्षाची व निश्चित आत्मस्वरूपाची अवस्था जाणावी.

जेथें ध्यान धारणा सरे । कल्पना निर्विकल्पीं मुरे । केवळ ज्ञेप्तिमात्र उरे । सूक्ष्म ब्रह्म ॥ ५९ ॥

जिथे ध्यान-धारणा संपते, कल्पना निर्विकल्पात विरघळून जाते, आणि केवळ शुद्ध जाणीवच उरते - तेच सूक्ष्म ब्रह्म होय.

भवमृगजळ आटलें । लटिकें बंधन सुटलें । अजन्म्यास मुक्त केलें । जन्मदुःखापासुनी ॥ ६० ॥

संसाररूपी मृगजळ आटून गेले, ते खोटे बंधन सुटले. जो मुळातच अजन्मा होता, त्याला जन्माच्या दुःखापासून मुक्त केले गेले.

निःसंगाची संगव्याधी । विदेहाची देहबुद्धी । विवेकें तोडिली उपाधी । निःप्रपंचाची ॥ ६१ ॥

जो मुळातच असंग आहे, त्याला जडलेला संगाचा रोग, आणि जो देहातीत आहे, त्याची देहबुद्धी - ही निःप्रपंची अशा आत्म्याची उपाधी विवेकाने तोडून टाकली.

अद्वैताचें तोडिलें द्वैत । येकांतास दिला एकांत । अनंतास दिला अंत । अनंताचा ॥ ६२ ॥

अद्वैताला चिकटलेले द्वैत तोडून टाकले, एकांतालाच त्याचा खरा एकांत दिला, आणि अनंताला त्याच्याच अनंततेचा अंत म्हणजे पूर्णत्व मिळवून दिला.

जागृतीस चेवविलें । चेईयास सावध केलें । निजबोधास प्रबोधिलें । आत्मज्ञान ॥ ६३ ॥

जागृती अवस्थेलाच खऱ्या अर्थाने जागे केले, जागलेल्यालाच पूर्ण सावध केले - असे हे आत्मज्ञान निजबोधालाच अधिक प्रबोधित करते.

अमृतास केलें अमर । मोक्षास मुक्तीचें घर । संयोगास निरंतर । योग केला ॥ ६४॥

जे कधीच मरू शकत नाही, त्या अमृततत्त्वाला खऱ्या अर्थाने अमर केले. मोक्षालाच मुक्तीचे खरे घर मिळवून दिले. आणि ज्याचा कधीच वियोग होऊ शकत नाही, त्या संयोगाला निरंतर असा खरा संयोग जोडून दिला.

निर्गुणास निर्गुण केलें । सार्थकाचें सार्थक जालें । बहुतां दिवसां भेटलें । आपणासि आपण ॥ ६५॥

जे मुळातच निर्गुण होते, त्याला त्याचे खरे निर्गुणत्व प्राप्त करून दिले. जीवनाच्या सार्थकाचेही खरे सार्थक झाले. अनेक दिवसांनी स्वतःची स्वतःशीच भेट झाली.

तुटला द्वैताचा पडदा । अभेदें तोडिलें भेदा । भूतपंचकाची बाधा । निरसोन गेली ॥ ६६ ॥

द्वैताचा पडदा फाटून गेला, अभेदाने भेदच नाहीसा केला. पंचभूतांची बाधाही पूर्णपणे नाहीशी झाली.

जालें साधनाचें फळ । निश्चळास केलें निश्चळ । निर्मळाचा गेला मळ । विवबळें ॥ ६७ ॥

साधनाचे खरे फळ मिळाले, जो मुळातच निश्चल होता, त्याला निश्चलच केले. विवेकाच्या बळाने निर्मळ अशा आत्म्यावरील मळही नाहीसा झाला.

होतें सन्निध चुकलें । ज्याचें त्यास प्राप्त जालें । आपण देखतां फिटलें । जन्मदुःख ॥ ६८ ॥

जवळच असूनही जे चुकले होते, ते ज्याचे त्याला प्राप्त झाले. स्वतःलाच स्वतः पाहताच जन्माचे दुःख दूर झाले.

दुष्टस्वप्नें जाजावला । ब्रह्मण नीच याती पावला । आपणांसी आपण सांपडला । जागेपणें ॥ ६९ ॥

वाईट स्वप्नात एखादा ब्राह्मण भ्रमिष्ट होऊन स्वतःला नीच जातीचा समजू लागतो, तसाच हा जीव भ्रमित झाला होता. पण जागा झाल्यावर तो स्वतःलाच स्वतः पुन्हा सापडला.

ऐसें जयास जालें ज्ञान । तया पुरुषाचें लक्षण । पुढिले समासीं निरूपण । बोलिलें असे ॥ ७० ॥

ज्याला असे ज्ञान प्राप्त झाले, त्या पुरुषाचे लक्षण पुढील समासात सांगितले आहे.