दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणतुज नमूं गजवदना । तुझा महिमा कळेना । विद्या बुद्धि देसी जना । लाहानथोरांसी ॥ १ ॥मी तुला नमस्कार करतो, हे गजाननी दैवता; तुझा महिमा कळण्यापलीकडचा आहे. तूच लहानथोरांना विद्या आणि बुद्धी देतोस.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणतुज नमूं सरस्वती । च्यारी वाचा तुझेन स्फूर्ती । तुझें निजरूप जाणती । ऐसे थोडे ॥ २ ॥हे सरस्वती, तुलाही नमस्कार; परा-पश्यंती-मध्यमा-वैखरी या चारही वाणी तुझ्याच प्रेरणेने बोलतात. पण तुझे खरे स्वरूप जाणणारे फार थोडे असतात.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य धन्य चतुरानना । तां केली सृष्टीरचना । वेद शास्त्रें भेद नाना । प्रगट केले ॥ ३ ॥धन्य तो चतुरानन ब्रह्मदेव, ज्याने ही सृष्टी रचली आणि वेद-शास्त्रांतील नाना भेद प्रगट केले.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य विष्णु पाळण करिसी । येकांशें सकळ जीवांसी । वाढविसी वर्तविसी । जाणजाणों ॥ ४ ॥धन्य तो विष्णू, जो आपल्या एकाच अंशाने सर्व जीवांचे पालन करतो, त्यांना वाढवतो आणि जाणीवपूर्वक चालवतो.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य धन्य भूळाशंकर । जयाच्या देण्यास नाहीं पार । रामनाम निरंतर । जपत आहे ॥ ५ ॥धन्य तो भोळा शंकर, ज्याच्या देण्याला सीमा नाही; तो स्वतः अखंड रामनामाचा जप करत असतो.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य धन्य इंद्रदेव । सकळ देवांचाहि देव । इंद्रलोकींचें वैभव । काये म्हणौनि सांगावें ॥ ६ ॥धन्य तो इंद्रदेव, जो सर्व देवांचाही देव मानला जातो; इंद्रलोकीचे वैभव किती म्हणून सांगावे!
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य धन्य येमधर्म । सकळ जाणती धर्माधर्म । प्राणीमात्राचें वर्म । ठाईं पाडिती ॥ ७ ॥धन्य तो यमधर्म, जो धर्म-अधर्म सर्व जाणतो आणि प्रत्येक प्राण्याचे कर्मवर्म बरोबर हेरतो.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणवेंकटेंसीं महिमा किती । भले उभ्यां अन्न खाती । वडे धिरडीं स्वाद घेती । आतळस आपालांचा ॥ ८ ॥वेंकटेशाचा महिमा किती सांगावा! भाविक भक्त उभ्याने प्रसादाचे अन्न ग्रहण करतात आणि वडे-धिरडे यांसारख्या नैवेद्याचा गोडवा चाखतात.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य तूं वो बनशंकरी । उदंड शाखांचिया हारी । विवरविवरों भोजन करी । ऐसा कैंचा ॥ ९ ॥धन्य तू वनशंकरी देवी, ज्या भोजनाला असंख्य प्रकारच्या भाज्यांचे थाट लाभतात; असे शोधून शोधून भोजन करणारा दुसरा कोण असेल?
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य भीम गोलांगुळा । कोरवड्यांच्या उदंड माळा । दहि वडे खातां सकळां । समाधान होये ॥ १० ॥धन्य तो भीम (हनुमान), शेंगांच्या माळांनी सजलेला; दहीवडे खाऊन सर्वांना समाधान लाभते.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य तूं खंडेराया । भंडारें होये पिंवळी काया । कांदेभरीत रोटगे खाया । सिद्ध होती ॥ ११ ॥धन्य तू खंडेराया (खंडोबा), ज्याचे अंग भंडाऱ्याने (हळकुंड-पिठाने) पिवळे होते; कांदा भरलेले रोटगे भक्तांसाठी सिद्ध होतात.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य तुळजाभोवानी । भक्तां प्रसन्न होते जनीं । गुणवैभवास गणी । ऐसा कैंचा ॥ १२ ॥धन्य तुळजाभवानी, जी लोकांमध्ये भक्तांवर प्रसन्न होते; तिच्या गुणवैभवाची गणती करणारा कोण असेल?
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य धन्य पांडुरंग । अखंड कथेचा होतो धिंग । तानमानें रागरंग । नाना प्रकारीं ॥ १३ ॥धन्य धन्य पांडुरंग, ज्याच्यापाशी अखंड कथा-कीर्तनाचा जल्लोष चालतो, नाना तऱ्हांनी तानमानाचा रंग भरतो.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणधन्य तूं गा क्षत्रपाळा । उदंड जना लाविला चाळा । भावें भक्ति करितां फळा । वेळ नाहीं ॥ १४ ॥धन्य तू क्षेत्रपाळा, ज्याने असंख्य लोकांना भक्तीचा नाद लावला; भावाने भक्ती केली की फळ मिळण्यास वेळ लागत नाही.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणरामकृष्णादिक अवतार । त्यांचा महिमा अपार । उपासनेस बहुत नर । तत्पर जाले ॥ १५ ॥राम-कृष्णादी अवतारांचा महिमा अपार आहे; त्यांच्या उपासनेसाठी असंख्य लोक सादर झाले.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणसकळ देवांचे मूळ । तो हा अंतरात्माचि केवळ । भूमंडळीं भोग सकळ । त्यासीच घडे ॥ १६ ॥या सर्व देवांचे मूळ म्हणजे केवळ अंतरात्मा होय; पृथ्वीवरील सर्व भोग शेवटी त्यालाच घडतात.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणनाना देव होऊन बैसला । नाना शक्तिरूपें जाला । भोक्ता सकळ वैभवाला । तोचि येक ॥ १७ ॥तोच एक अंतरात्मा नाना देवरूपांनी बसला आहे, नाना शक्तिरूपांनी प्रगटला आहे; या सर्व वैभवाचा भोक्ताही तोच एक आहे.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणयाचा पाहावा विचार । उदंड लांबला जोजार । होती जाती देव नर । किती म्हणोनि ॥ १८ ॥याचा नीट विचार करून पाहावा; हा पसारा फार लांबलेला आहे - देव आणि माणसे किती येतात आणि किती जातात!
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणकीर्ति आणि अपकीर्ति । उदंड निंदा उदंड स्तुती । सर्वत्रांची भोगप्राप्ती । अंतरात्म्यासीच घडे ॥ १९ ॥कीर्ती-अपकीर्ती, अपार निंदा आणि अपार स्तुती - या सर्वांचा भोग शेवटी त्या एकाच अंतरात्म्यालाच घडतो.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणकोण देहीं काये करितो । कोण देहीं काये भोगितो । भोगी त्यागी वीतरागी तो । येकचि आत्मा ॥ २० ॥कोणत्या देहात कोण काय करतो, कोणत्या देहात कोण काय भोगतो - भोगणारा, त्यागणारा आणि विरक्त असणाराही तो एकच आत्मा आहे.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणप्राणी साभिमानें भुलले । देह्याकडे पाहात गेले । मुख्य अंतरात्म्यास चुकलें । अंतरीं असोनी ॥ २१ ॥अहंकारामुळे भ्रमित होऊन प्राणी केवळ देहाकडेच पाहत राहिले; अंतरात्मा आत असूनही त्यांची त्याच्याकडे नजर चुकली.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणआरे या आत्मयाची चळवळ पाहे । ऐसा भूमंडळीं कोण आहे । अगाध पुण्यें अनुसंधान राहे । कांहींयेक ॥ २२ ॥अरे, या आत्म्याची हालचाल कोण नीट पाहतो? पृथ्वीवर असा विरळाच कोणी असतो; केवळ अपार पुण्याईनेच कोणाला त्याचे अनुसंधान राहते.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणत्या अनुसंधानासरिसें । जळोनी जाईजे किल्मिषें । अंतरनिष्ठ ज्ञानी ऐसे । विवरोन पाहाती ॥ २३ ॥त्या अनुसंधानासोबतच सर्व पापे जळून जातात; अंतर्निष्ठ ज्ञानी असेच विवरून पाहतात.
दासबोध : दशक अठरावा : समास पहिला - बहुदेवस्थाननिरूपणअंतरनिष्ठ तितुके तरले । अंतरभ्रष्ट तितुके बुडाले । बाह्यात्कारें भरंगळले । लोकाचारें ॥ २४ ॥जितके अंतर्निष्ठ राहिले तितके तरले, जितके अंतरातून भ्रष्ट झाले तितके बुडाले; बाह्य दिखाव्याच्या व लोकाचाराच्या नादी लागून ते भरकटले.