कलयुगीं कीर्तन करावें । केवळ कोमळ कुशळ गावें । कठीण कर्कश कुर्टें सांडावें । येकीकडे ॥ १ ॥

कलियुगात कीर्तन करावे; ते केवळ कोमल आणि कुशलतेने गावे; कठोर, कर्कश आणि खडबडीत गाणे बाजूला टाकून द्यावे.

खटखट खुंटून टाकावी । खळखळ खळांसीं न करावी । खरें खोटें खवळों नेदावी । वृत्ति आपुली ॥ २ ॥

कुरबुर बंद करावी, दुष्टांशी भांडण करू नये; खरे-खोटे यावरून आपली वृत्ती खवळू देऊ नये.

गर्वगाणें गाऊं नये । गातां गातां गळों नये । गोप्य गुज गर्जों नये । गुण गावे ॥ ३ ॥

गर्वाने गाणे गाऊ नये, गाता गाता थकून जाऊ नये, गुप्त गोष्टी उघडपणे बोलू नयेत - फक्त भगवंताचे गुण गावेत.

घष्टणी घिसणी घस्मरपणें । घसर घसरूं घसा खाणें । घुमघुमों चि घुमणें । योग्य नव्हे ॥ ४ ॥

घासाघीस, ओढाताण, खादाडपणा, घसरत जाणे, अन्यायाने बळकावणे, आणि नुसते घुमत बसणे - हे योग्य नव्हे.

नाना नामे भगवंताचीं । नाना ध्यानें सगुणाचीं । नाना कीर्तनें कीर्तीचीं । अद्भुसत करावीं ॥ ५ ॥

भगवंताची नाना नामे, त्याच्या सगुण रूपाची नाना ध्याने, आणि त्याच्या कीर्तीची नाना कीर्तने अद्भुत रीतीने सादर करावीत.

चकचक चुकावेना । चाट चावट चळावेना । चरचर चुरचुर लागेना । ऐसें करावें ॥ ६ ॥

गायनाचे तेज कमी होऊ नये, चटोरपणा-चावटपणा डळमळू नये, आणि चरचर-चुरचुर असा त्रासदायक आवाज लागू नये, असे कीर्तन करावे.

छळछळ छळणा करूं नये । छळितां छळितां छळों नयें । छळणें छळणा करूं नये । कोणीयेकाची ॥ ७ ॥

कोणाचीही छळवणूक करू नये; छळ करता करता स्वतः छळला जाऊ नये; कोणाचीही उगीच छळणूक करू नये.

जि जि जि जि म्हणावेना । जो जो जागे तो तो पावना । जपजपों जनींजनार्दना । संतुष्ट करावें ॥ ८ ॥

उगीच "जी जी" म्हणत खुशामत करू नये; जो जो जागृत असतो त्याला ते शोभत नाही; जनार्दनाचे नामजप करून सर्व जनांना संतुष्ट करावे.

झिरपे झरे पझरे जळ । झळके दुरुनी झळाळ । झडझडां झळकती सकळ । प्राणी तेथें ॥ ९ ॥

जसे झरे झिरपत वाहतात आणि पाणी दुरूनही चमकते, तसेच त्या कीर्तनस्थळी सर्व प्राणी उत्साहाने जागे होतात.

या या या या म्हणावें नलगे । या या या या उपाव नलगे । या या या या कांहीं च नलगे । सुबुद्धासी ॥ १० ॥

शहाण्या माणसाला "ये ये" म्हणत बोलावण्याची गरज पडत नाही, त्यासाठी वेगळे उपाय करावे लागत नाहीत - तो आपणहून ओढला जातो.

टक टक टक टक करूं नये । टाळाटाळी टिकों नये । टम टम टम टम लाऊं नये । कंटाळवाणी ॥ ११ ॥

टकटक असा एकसुरी आवाज करू नये, चुकवाचुकवी चालू नये, आणि कंटाळवाणा टमटम असा आवाज लावू नये.

ठस ठोंबस ठाकावेना । ठक ठक ठक करावेना । ठाकें ठमकें ठसावेना । मूर्तिध्यान ॥ १२ ॥

स्थूळ, बुद्दू पद्धतीने कीर्तन उभे राहू नये, ठकठक असा कृत्रिम आवाज करू नये, आणि नुसत्या ठाशीव सादरीकरणाने देवाचे मूर्तिध्यान मनात ठसत नाही.

डळमळ डळमळ डकों नये । डगमग डगमग कामा नये । डंडळ डंडळ चुकों नये । हेंकाडपणें ॥ १३ ॥

डळमळीतपणा असू नये, डगमगीतपणा कामाचा नाही, आणि हट्टीपणाने भरकटणेही होऊ देऊ नये.

ढिसाळ ढाला ढळती कुंचे । ढोबळा ढसकण डुले नाचे । ढळेचिना ढिगढिगांचे । कंटाळवाणे ॥ १४ ॥

ढिसाळ, कलंडलेली वेषभूषा, स्थूळपणे डुलत नाचणे, आणि कंटाळवाणा गोंधळाचा ढिगारा - हे टाळावे.

नाना नेटक नागर । नाना नम्र गुणागर । नाना नेमक मधुर । नेमस्त गाणें ॥ १५ ॥

नाना प्रकारे नेटके, सुसंस्कृत, नम्र, गुणसंपन्न, नेमके आणि मधुर असे संयमित गायन करावे.

ताळ तुंबरे तानमानें । ताळबद्ध तंतगाणें । तूर्त तार्किक तनें मनें । तल्लिन होती ॥ १६ ॥

तालबद्ध वाद्ये, ताना-मान यांसह सुसंगत गायन-वादन सुरू होते, आणि तात्काळ बुद्धिमान श्रोतेही तनमनाने तल्लीन होतात.

थर्थरां थरकती रोमांच । थै थै थै स्वरें उंच। थिरथिर थिरावे नाच । प्रेमळ भक्तांचा ॥ १७ ॥

अंगावर रोमांच थरारतो, "थै थै थै" असा उंच स्वर उमटतो, आणि प्रेमळ भक्तांचा नाच थरथरत स्थिरावतो.

दक्षदाक्षण्य दाटलें । बंदें प्रबंदें कोंदाटलें । दमदम दुमदुमों लागलें । जगदंतर ॥ १८ ॥

कौशल्य व चातुर्य दाटीवाटीने भरून येते, विविध पदबंधांनी वातावरण भरून जाते, आणि सारे जग दुमदुमू लागते.

धूर्त तूर्त धावोन आला । धिंगबुद्धीनें धिंग जाला । धाकें धाकें धोकला । रंग अवघा ॥ १९ ॥

चतुर श्रोता तात्काळ धावून येतो, उत्साही मनाने जल्लोष होतो, आणि तो सारा आनंदाचा रंग मनात ठसतो.

नाना नाटक नेटकें । नाना मानें तुकें कौतुकें । नाना नेमक अनेकें । विद्यापात्रें ॥ २० ॥

नाना प्रकारची नेटकी नाट्ये, नाना मानाने कौतुकाची अदा, आणि नाना विद्वान श्रोत्यांची नेमकी उपस्थिती - असे कीर्तन असावे.

पाप पळोन गेलें दुरी । पुण्य पुष्कळ प्रगटे वरी । परतरतो परे अंतरीं । चटक लागे ॥ २१ ॥

पाप दूर पळून जाते, पुण्य विपुल प्रमाणात प्रगट होते, आणि परमात्मस्वरूप अंतरी उतरून त्याची गोडी लागते.

फुकट फाकट फटवणें नाहीं । फटकळ फुगडी पिंगा नाहीं । फिकें फसकट फोल नाहीं । भकाध्या निंदा ॥ २२ ॥

यात फुकटची, फालतू फसवणूक नसते, उर्मटपणाचा खेळखंडोबा नसतो, आणि फिकट-निरर्थक निंदा-नालस्तीही नसते.

बरें बरें बरें म्हणती । बाबा बाबा उदंड करिती । बळें बळेंचि बळाविती । कथेलागीं ॥ २३ ॥

सर्वजण "बरे बरे" म्हणतात, "बाबा बाबा" म्हणून खूप आग्रह करतात, आणि कथेसाठी जोरजोराने उत्साह वाढवतात.

भला भला भला लोकीं । भक्तिभावें भव्य अनेकीं । भूषण भाविक लोकीं । परोपकारें ॥ २४ ॥

लोक "भला भला" म्हणून वाखाणणी करतात; भक्तिभावाने अनेकजण भव्य होतात; भाविक लोकांचे परोपकारानेच भूषण होते.

मानेल तरी मानावें मनें । मत्त न व्हावें ममतेनें । मी मी मी मी बहुत जनें । म्हणिजेत आहे ॥ २५ ॥

पटले तरच मनापासून मान्य करावे, ममत्वाने धुंद होऊ नये; "मी मी मी" असे अनेकजण अहंकाराने म्हणत असतात, त्यापासून सावध राहावे.

येकें टोकत येकांपासीं । येऊं येऊं येती झडेसीं । या या या या असे तयासी । म्हणावें नलगे ॥ २६ ॥

काहीजण एकमेकांना खुणावत टोकतात, गर्दीने "येऊ येऊ" म्हणत झुंबड करत येतात; त्यांना "या या" म्हणून बोलावण्याचीही गरज पडत नाही.

राग रंग रसाळ सुरंगें । अंतर संगित रागें । रत्नपरीक्षा रत्नामागें । धांवती लोक ॥ २७ ॥

राग, रंग, रसाळपणा आणि सुरेल संगीत यांनी अंतःकरण भरून जाते; जसे रत्नपारखी रत्नामागे धावतात, तसे लोक अशा कीर्तनामागे धावतात.

लवलवां लवती लोचन । लकलकां लकलें मन। लपलपों लपती जन । आवडीनें ॥ २८ ॥

डोळे लवलवत पाणावतात, मन लकलकीत चकाकते, आणि लोक आवडीने विनम्रपणे तल्लीन होतात.

वचनें वाउगीं वदेना । वावरेविवरे वसेना । वगत्रुत्वें निववी जना । विनित हौनी॥ २९॥

तो व्यर्थ शब्द बोलत नाही, इकडेतिकडे भरकटत बोलत नाही; नम्रतेने आपल्या वक्तृत्वाने लोकांना शांत, तृप्त करतो.

सारासार समस्तांला । सिकऊं सिकऊं जनाला। साहित संगित सज्जनाला । बरें वाटे ॥ ३० ॥

सर्वांना सार-असार यांतील फरक शिकवत शिकवत जातो; साहित्य व संगीत यांचा मेळ सज्जनांना आवडतो.

खरेंखोटें खरें वाटलें । खर्खर खुर्खुर खुंटलें । खोटें खोटेपणें गेलें। खोटें म्हणोनियां ॥३१ ॥

खरे-खोटे यातले खरे तेच खरे वाटू लागते, कटकटी-कुरबुर थांबते, आणि जे खोटे आहे ते खोटे म्हणून ओळखले जाऊन नाहीसे होते.

शाहाणे शोधितां शोधेना । शास्त्रार्थ श्रृती बोधेना । शुक शारिकाशमेना । शब्द तयाचा ॥ ३२ ॥

शहाणे लोकसुद्धा शोध घेता घेता थकतात, शास्त्रार्थ आणि श्रुतीही त्याचे रहस्य पूर्णपणे बोधित करू शकत नाहीत; पोपट-मैनेसारखे पाठांतर करणाऱ्यांचे शब्दही संपत नाहीत.

हरुषें हरुषें हासिला । हाहाहोहोनें भुलला । हित होईना तयाला । परत्रीचें ॥ ३३ ॥

जो केवळ आनंदाने हसतो आणि हाहाहोहो अशा गलक्यात भुलून जातो, त्याचे परलोकाचे हित मात्र साधले जात नाही.

लक्षावें लक्षितां अलक्षीं । लक्षिलें लोचनातें लक्षी । लंगलें लयेतें अलक्षी । विहिंगममार्गें ॥ ३४॥

जे लक्ष्य करता येत नाही त्याला लक्ष्य करावे; लक्ष्य केलेले डोळ्यांनी पाहावे; आणि लयाला गेलेले, एकाच झेपेने अलक्ष्यात विलीन व्हावे.

क्षेत्र क्षेत्रज्ञ क्षोभतो । क्षमा क्षमून क्ष्मवितो । क्ष्मणें क्षोभणें क्षेत्रज्ञ तो । सर्वां ठाईं ॥ ३५ ॥

क्षेत्र (देह) आणि क्षेत्रज्ञ (आत्मा) यांच्यामुळे क्षोभ उत्पन्न होतो; तोच क्षमा करून क्षमाही करवतो; क्षमा करणे आणि क्षुब्ध होणे हे दोन्ही त्या क्षेत्रज्ञामुळेच सर्वत्र घडते.