श्रोतीं भगवद्‌भजन पुसिलें । तें नवविधा प्रकारें बोलिलें । त्यांत प्रथम श्रवण निरोपिलें । दुसरें कीर्तन ऐका ॥ १॥

श्रोत्यांनी भगवद्भजनाविषयी विचारले, ते नऊ प्रकारांनी सांगितले जात आहे. त्यातील पहिले श्रवण सांगितले; आता दुसरे, कीर्तन ऐका.

सगुण हरिकथा करावी । भगवत्कीर्ती वाढवावी । अक्षंड वैखरी वदवावी । येथायोग्य ॥ २॥

सगुण रूपाची हरिकथा करावी, भगवंताची कीर्ती वाढवावी आणि योग्य त्या पद्धतीने अखंड वाणीने बोलत राहावे.

बहुत करावें पाठांतर । कंठीं धरावें ग्रन्थांतर । भगवत्कथा निरंतर । करीत जावी ॥ ३॥

पुष्कळ पाठांतर करावे, विविध ग्रंथ स्मरणात ठेवावेत, आणि सतत भगवंताच्या कथा सांगत राहाव्यात.

अपुलिया सुखस्वार्था । केलीच करावी हरिकथा । हरिकथेवीण सर्वथा । राहोंचि नये ॥ ४॥

स्वतःच्या सुखासाठी व स्वार्थासाठी सुद्धा हरिकथा करावी. हरिकथेवाचून मुळीच राहू नये.

नित्य नवा हव्यास धरावा । साक्षेप अत्यंतचि करावा । हरिकीर्तनें भरावा । ब्रह्मगोळ अवघा ॥ ५॥

नेहमी नवा उत्साह धरावा, कमालीचा प्रयत्न करावा, आणि हरिकीर्तनाने सारे विश्व भरून टाकावे.

मनापासून आवडी । जीवापासून अत्यंत गोडी । सदा सर्वदा तांतडी । हरिकीर्तनाची ॥ ६॥

मनापासून आवड, अंतःकरणापासून गोडी आणि हरिकीर्तनासाठी सतत ओढ असावी.

भगवंतास कीर्तन प्रिये । कीर्तनें समाधान होये । बहुत जनासी उपाये । हरिकीर्तनें कलयुगीं ॥ ७॥

भगवंताला कीर्तन प्रिय आहे, कीर्तनाने समाधान मिळते. या कलियुगात हरिकीर्तन हा पुष्कळ लोकांसाठी उपाय आहे.

विविध विचित्रें ध्यानें । वर्णावीं आळंकार भूषणें । ध्यानमूर्ति अंतःकरणें- । लक्षून, कथा करावी ॥ ८॥

विविध सुंदर ध्यानांचे व अलंकारांचे वर्णन करावे, आणि अंतःकरणात देवाच्या ध्यानमूर्तीवर लक्ष केंद्रित करून कथा सांगावी.

येश कीर्ति प्रताप महिमा । आवडीं वर्णावा परमात्मा । जेणें भगवद्भkक्तांचा आत्मा । संतुष्ट होये ॥ ९॥

भगवंताचे यश, कीर्ती, प्रताप व महिमा प्रेमाने वर्णन करावेत, ज्याने भक्तांचे मन संतुष्ट होईल.

कथा अन्वय लापणिका । नामघोष करताळिका । प्रसंगें बोलाव्या अनेका । धात माता नेमस्त ॥ १०॥

कथेचा क्रम, चटकदार वचने, नामघोष व टाळ्यांसह भजन, आणि प्रसंगानुरूप विविध रचना नेमस्तपणे सांगाव्यात.

ताळ मृदांग हरिकीर्तन । संगीत नृत्य तान मान । नाना कथानुसंधान । तुटोंचि नेदावें ॥ ११॥

टाळ, मृदंग, हरिकीर्तन, संगीत, नृत्य व स्वरांचे चढ-उतार - कथेचा अनुबंध कधीही तुटू देऊ नये.

करुणा कीर्तनाच्या लोटें । कथा करावी घडघडाटें । श्रोतयांचीं श्रवणपुटें । आनंदें भरावीं ॥ १२॥

करुणेच्या भरात कथा जोरकसपणे सांगावी, जेणेकरून श्रोत्यांचे कान आनंदाने भरून जावेत.

कंप रोमांच स्फुराणें । प्रेमाश्रुसहित गाणें । देवद्वारीं लोटांगणें । नमस्कार घालावे ॥ १३॥

अंगावर रोमांच उभे राहावेत, कंप सुटावा, प्रेमाश्रूंसह गाणे म्हणावे, आणि देवाच्या द्वारी लोटांगण घालावे.

पदें दोहडें श्लोक प्रबंद । धाटी मुद्रा अनेक छंद । बीरभाटिंव विनोद । प्रसंगें करावे ॥ १४॥

प्रसंगानुसार पदे, दोहे, श्लोक, विविध रचना, तसेच वीररस व विनोदही करावेत.

नाना नवरसिक श्रृंघारिक । गद्यपद्याचें कौतुक । नाना वचनें प्रस्ताविक । शास्त्राधारें बोलावीं ॥ १५॥

शृंगारासह विविध रस, गद्य-पद्याचे कौतुक, आणि शास्त्राधार असलेली प्रस्तावनेची वचने बोलावीत.

भक्तिज्ञान वैराग्य लक्षण । नीतिन्यायस्वधर्मरक्षण । साधनमार्ग अध्यात्मनिरूपण । प्रांजळ बोलावें ॥ १६॥

भक्ती, ज्ञान, वैराग्य यांची लक्षणे, नीती-न्याय व स्वधर्मरक्षण, तसेच साधनमार्ग व अध्यात्मनिरूपण स्पष्टपणे सांगावे.

प्रसंगें हरिकथा करावी । सगुणीं सगुणकीर्ति धरावी । निर्गुणप्रसंगें वाढवावी । अध्यात्मविद्या ॥ १७॥

प्रसंगानुसार हरिकथा करावी - सगुण प्रसंगी सगुणाची कीर्ती सांगावी, तर निर्गुण प्रसंगी अध्यात्मविद्या वाढवावी.

पूर्वपक्ष त्यागून, सिद्धांत- । निरूपण करावें नेमस्त । बहुधा बोलणें अव्यावेस्त । बोलोंचि नये ॥ १८॥

पूर्वपक्ष सोडून सिद्धांताचेच नेमके निरूपण करावे. भरकटलेले व विस्कळीत बोलणे मुळीच करू नये.

करावें वेदपारायेण । सांगावें जनासी पुराण । मायाब्रह्मीचें विवरण । साकल्य वदावें ॥ १९॥

वेदपारायण करावे, लोकांना पुराणे सांगावीत, आणि माया व ब्रह्म यांतील भेद सविस्तर स्पष्ट करावा.

ब्राह्मण्य रक्षावें आदरें । उपासनेचीं भजनद्वारें । गुरुपरंपरा निर्धारें । चळोंच नेदावी ॥ २०॥

आदराने ब्राह्मणधर्माचे रक्षण करावे, उपासनेच्या मार्गाने भजन करावे, आणि गुरुपरंपरा निश्चयाने ढळू देऊ नये.

करावें वैराग्यरक्षण । रक्षावें ज्ञानाचें लक्षण । परम दक्ष विचक्षण । सर्वहि सांभाळी ॥ २१॥

वैराग्याचे रक्षण करावे, ज्ञानाचे लक्षण जपावे. जो अत्यंत जागरूक व चतुर असतो, तोच हे सर्व सांभाळू शकतो.

कीर्तन ऐकतां संदेह पडे । सत्य समाधान तें उडे । नीतिन्यायसाधन मोडे । ऐसें न बोलावें ॥ २२॥

कीर्तन ऐकून जर मनात शंका निर्माण होत असेल, खरे समाधान उडून जात असेल, किंवा नीती-न्याय ढळत असेल, तर असे बोलू नये.

सगुणकथा या नांव कीर्तन । अद्वैत म्हणिजे निरूपण । सगुण रक्षून निर्गुण । बोलत जावें ॥ २३॥

सगुणाच्या कथेला कीर्तन म्हणतात, तर अद्वैताच्या निरूपणाला ज्ञान म्हणतात. सगुणाचे रक्षण करत करत निर्गुणाचे बोलत जावे.

असो वक्त्रु त्वाचा अधिकार । अल्पास न घडे सत्योत्तर । वक्ता पाहिजे साचार । अनुभवाचा ॥ २४॥

यासाठी वक्त्याची पात्रताही महत्त्वाची आहे - कमी अनुभव असलेल्याला खरे उत्तर देता येत नाही. वक्ता खरोखर अनुभवी असावा लागतो.

सकळ रक्षून ज्ञान सांगे । जेणें वेदज्ञा न भंगे । उत्तम सन्मार्ग लागे । प्राणीमात्रासी ॥ २५॥

सर्व काही सांभाळून जो ज्ञान सांगतो, त्याने वेदांचे ज्ञान भंग पावत नाही, आणि प्रत्येक प्राण्याला उत्तम मार्ग सापडतो.

असो हें सकळ सांडून । करावें गुणानुवादकीर्तन । या नांव भगवद्भंजन । दुसरी भक्ती ॥ २६॥

हे सर्व सोडून, भगवंताच्या गुणांचे वर्णन करणारे कीर्तन करावे. यालाच दुसरी भक्ती, भगवद्भजन म्हणतात.

कीर्तनें माहादोष जाती । कीर्तनें होये उत्तमगती । कीर्तनें भगवत्प्राप्ती । येदर्थीं संदेह नाहीं ॥ २७॥

कीर्तनाने मोठमोठे दोष नष्ट होतात, कीर्तनाने उत्तम गती मिळते, आणि कीर्तनाने भगवंताची प्राप्ती होते - यात संशय नाही.

कीर्तनें वाचा पवित्र । कीर्तनें होये सत्पात्र । हरिकीर्तनें प्राणीमात्र । सुसिळ होती ॥ २८॥

कीर्तनाने वाणी पवित्र होते, कीर्तनाने मनुष्य योग्य पात्र बनतो, आणि हरिकीर्तनाने सर्व माणसे सुशील होतात.

कीर्तनें अवेग्रता घडे । कीर्तनें निश्चये सांपडे । कीर्तनें संदेह बुडे । श्रोतयांवक्तयांचा ॥ २९॥

कीर्तनाने एकाग्रता येते, कीर्तनाने निश्चय दृढ होतो, आणि कीर्तनाने श्रोत्यांचा व वक्त्याचा संशय दूर होतो.

सदा सर्वदा हरिकीर्तन । ब्रह्मसुत करी आपण । तेणें नारद तोचि नारायेण । बोलिजेत आहे ॥ ३०॥

नारद सतत हरिकीर्तन करत असतो, म्हणून त्याला 'नारद हाच नारायण' असे म्हटले जाते.

म्हणोनि कीर्तनाचा अगाध महिमा । कीर्तनें संतोषे परमात्मा । सकळ तीर्थें आणी जगदात्मा । हरिकीर्तनीं वसे ॥ ३१॥

म्हणून कीर्तनाचा महिमा अगाध आहे. कीर्तनाने परमात्मा संतुष्ट होतो, आणि सर्व तीर्थे व विश्वात्मा हरिकीर्तनातच वास करतात.