जयजय जी गणनाथा । तूं विद्यावैभवें समर्था । अध्यात्मविद्येच्या परमार्था । मज बोलवावें ॥ १॥

हे गणपती, तू सर्व विद्या व वैभवाने समर्थ आहेस. अध्यात्मविद्येचा परमार्थ मला सांगता यावा, म्हणून मी तुला विनवणी करतो.

नमूं शारदा वेदजननी । सकळ सिद्धि जयेचेनी । मानस प्रवर्तलें मननीं । स्फूर्तिरूपें ॥ २॥

वेदांची जननी असलेल्या शारदेला मी नमस्कार करतो. तिच्यामुळेच सर्व सिद्धी प्राप्त होतात, आणि तिच्याच स्फूर्तीने माझे मन चिंतनाकडे वळले आहे.

आतां आठऊं सद्गु रु । जो पराचाहि परु । जयाचेनि ज्ञानविचारु । कळों लागे ॥ ३॥

आता मी सद्गुरूंचे स्मरण करतो, जो परा वाणीच्याही पलीकडचा आहे. त्याच्याच कृपेने खरे ज्ञान समजू लागते.

श्रोतेन पुसिलें बरवें । भगवद्भजन कैसें करावें । म्हणौनि बोलिलें स्वभावें । ग्रंथांतरीं ॥ ४॥

श्रोत्यांनी चांगला प्रश्न विचारला - भगवंताचे भजन कसे करावे? म्हणून हे इतर ग्रंथांत सांगितल्याप्रमाणे येथे सहजपणे सांगितले जात आहे.

सावध हो‍ऊन श्रोतेजन । ऐका नवविधा भजन । सत्शाहस्त्रीं बोलिले, पावन- । हो‍ईजे येणें ॥ ५॥

श्रोत्यांनो, सावध होऊन नऊ प्रकारच्या भक्तीविषयी ऐका. सत्शास्त्रांत हे सांगितले आहे की यामुळे मनुष्य पावन होतो.

नवविधा भजन बोलिलें । तेंचि पुढें प्रांजळ केलें । श्रोतीं अवधान दिधलें । पाहिजे आतां ॥ ६॥

नऊ प्रकारच्या भक्तीची नावे सांगितली; आता तीच पुढे स्पष्टपणे सांगितली जाणार आहेत. श्रोत्यांनी आता लक्षपूर्वक ऐकावे.

प्रथम भजन ऐसें जाण । हरिकथापुराणश्रवण । नाना अध्यात्मनिरूपण । ऐकत जावें ॥ ७॥

पहिली भक्ती म्हणजे श्रवण - हरिकथा व पुराणे ऐकणे, आणि अध्यात्मावरील विविध निरूपणे ऐकत राहणे.

कर्ममार्ग उपासनामार्ग । ज्ञानमार्ग सिद्धांतमार्ग । योगमार्ग वैराग्यमार्ग । ऐकत जावे ॥ ८॥

कर्ममार्ग, उपासनामार्ग, ज्ञानमार्ग, सिद्धांतमार्ग, योगमार्ग आणि वैराग्यमार्ग - हे सर्व ऐकत जावेत.

नाना व्रतांचे महिमे । नाना तीर्थांचे महिमे । नाना दानांचे महिमे । ऐकत जावे ॥ ९॥

विविध व्रतांचा, तीर्थांचा आणि दानांचा महिमा ऐकत जावा.

नाना माहात्म्यें नाना स्थानें । नाना मंत्र नाना साधनें । नाना तपें पुरश्चरणें । ऐकत जावीं ॥ १०॥

विविध क्षेत्रांची, स्थानांची, मंत्रांची व साधनांची तसेच तपश्चर्येची व पुरश्चरणांची माहिती ऐकत जावी.

दुग्धाहारी निराहारी । फळाहारी पर्णाहारी । तृणाहारी नानाहारी । कैसे ते ऐकावे ॥ ११॥

दुधावर राहणारे, अन्नावाचून राहणारे, फळांवर वा पानांवर वा गवतावर जगणारे साधक कसे असतात, हे ऐकावे.

उष्णवास जळवास । सीतवास आरण्यवास । भूगर्भ आणी आकाशवास । कैसे ते ऐकावे ॥ १२॥

उष्ण ठिकाणी, पाण्यात, थंडीत, जंगलात, भूगर्भात किंवा आकाशात राहणारे साधक कसे असतात, हे ऐकावे.

जपी तपी तामस योगी । नाना निग्रह हटयोगी । शाक्तआगम आघोरयोगी । कैसे ते ऐकावे ॥ १३॥

जप करणारे, तप करणारे, तामसी योगी, हठयोगी, शाक्त पंथाचे व अघोरी योगी कसे असतात, हे ऐकावे.

नाना मुद्रा नाना आसनें । नाना देखणीं लक्षस्थानें । पिंडज्ञानें तत्वज्ञानें । कैसीं तें ऐकावीं ॥ १४॥

विविध मुद्रा, आसने, ध्यानाची स्थाने, तसेच देहज्ञान व तत्त्वज्ञान कसे असते, हे ऐकावे.

नाना पिंडांची रचना । नाना भूगोळरचना । नाना सृष्टीची रचना । कैसी ते ऐकावी ॥ १५॥

शरीराची रचना, भूगोलाची रचना आणि सृष्टीची रचना कशी आहे, हे ऐकावे.

चंद्र सूर्य तारामंडळें । ग्रहमंडळें मेघमंडळें । येकवीस स्वर्गें सप्त पाताळें । कैसीं ते ऐकावीं ॥ १६॥

चंद्र, सूर्य, तारे, ग्रह व मेघ यांची मंडळे, तसेच एकवीस स्वर्ग व सात पाताळे कशी आहेत, हे ऐकावे.

ब्रह्माविष्णुमहेशस्थानें । इन्द्रदेवऋषीस्थानें । वायोवरुणकुबेरस्थानें । कैसीं ते ऐकावीं ॥ १७ ॥

ब्रह्मा, विष्णू, महेश, इंद्र, देव व ऋषी यांची स्थाने, तसेच वायू, वरुण व कुबेर यांची स्थाने कशी आहेत, हे ऐकावे.

नव खंडे चौदा भुवनें । अष्ट दिग्पाळांची स्थानें । नाना वनें उपवनें गहनें । कैसीं ते ऐकावीं ॥ १८॥

नऊ खंड, चौदा भुवने, आठ दिशांचे रक्षक यांची स्थाने, तसेच विविध वने-उपवने कशी आहेत, हे ऐकावे.

गण गंधर्व विद्याधर । येक्ष किन्नर नारद तुंबर । अष्ट नायका संगीतविचार । कैसा तो ऐकावा ॥ १९॥

गण, गंधर्व, विद्याधर, यक्ष, किन्नर, नारद व तुंबर, तसेच आठ नायिकांचे संगीतज्ञान कसे आहे, हे ऐकावे.

रागज्ञान ताळज्ञान । नृत्यज्ञान वाद्यज्ञान । अमृतवेळ प्रसंगज्ञान । कैसें तें ऐकावें ॥ २०॥

राग, ताल, नृत्य व वाद्य यांचे ज्ञान, तसेच योग्य वेळ व प्रसंग कसे ओळखावेत, हे ऐकावे.

चौदा विद्या चौसष्टी कळा । सामुद्रिक लक्षणें सकळ कळा । बत्तीस लक्षणें नाना कळा । कैशा त्या ऐकाव्या ॥ २१॥

चौदा विद्या, चौसष्ट कला, सामुद्रिक शास्त्रातील लक्षणे व बत्तीस लक्षणे कशी आहेत, हे ऐकावे.

मंत्र मोहरे तोटके सिद्धी । नाना वल्ली नाना औषधी । धातु रसायण बुद्धी । नाडिज्ञानें ऐकावीं ॥ २२॥

मंत्र, यंत्रे, सिद्धी, विविध वनस्पती व औषधी, तसेच रसायनविद्या व नाडीज्ञान कसे आहे, हे ऐकावे.

कोण्या दोषें कोण रोग । कोणा रोगास कोण प्रयोग । कोण्या प्रयोगास कोण योग । साधे तो ऐकावा ॥ २३॥

कोणत्या दोषाने कोणता रोग होतो, कोणत्या रोगावर कोणता उपाय चालतो, आणि कोणता योग साधतो, हे ऐकावे.

रवरवादि कुंभपाक । नाना यातना येमेलोक । सुखसुःखादि स्वर्गनर्क । कैसा तो ऐकावा ॥ २४॥

रौरव व कुंभीपाकसारखी नरकस्थाने, यमलोकातील यातना, तसेच स्वर्ग व नरकातील सुख-दुःख कसे आहे, हे ऐकावे.

कैशा नवविधा भक्ती । कैशा चतुर्विधा मुक्ती । कैसी पाविजे उत्तम गती । ऐसें हें ऐकावें ॥ २५॥

नऊ प्रकारची भक्ती, चार प्रकारच्या मुक्ती आणि उत्तम गती कशी प्राप्त होते, हे ऐकावे.

पिंडब्रह्मांडाची रचना । नाना तत्वविवंचना । सारासारविचारणा । कैसी ते ऐकावी ॥ २६॥

शरीराची व ब्रह्मांडाची रचना, विविध तत्त्वांचा विचार, तसेच सार-असार विवेक कसा करावा, हे ऐकावे.

सायोज्यता मुक्ती कैसी होते । कैसें पाविजे मोक्षातें । याकारणें नाना मतें । शोधित जावीं ॥ २७॥

सायुज्य मुक्ती कशी मिळते, मोक्ष कसा प्राप्त होतो - यासाठी निरनिराळी मते शोधून पाहावीत.

वेद शास्त्रें आणी पुराणें । माहावाक्याचीं विवरणें । तनुशतुष्टयनिर्शनें । कैसीं ते ऐकावीं ॥ २८॥

वेद, शास्त्रे, पुराणे आणि महावाक्यांचे विवरण, तसेच स्थूल-सूक्ष्म देहांचे निरसन कसे होते, हे ऐकावे.

ऐसें हें अवघेंचि ऐकावें । परंतु सार शोधून घ्यावें । असार तें जाणोनि त्यागावें । या नांव श्रवणभक्ति ॥ २९॥

हे सर्व जरूर ऐकावे, पण त्यातील सार तेवढे शोधून घ्यावे आणि असार समजून सोडून द्यावे. यालाच श्रवणभक्ती म्हणतात.

सगुणाचीं चरित्रें ऐकावीं । कां तें निर्गुण अध्यात्में शोधावीं । श्रवणभक्तीचीं जाणावीं । लक्षणें ऐसीं ॥ ३०॥

सगुण देवाची चरित्रे ऐकावीत, किंवा निर्गुण तत्त्वाचा अध्यात्मिक शोध घ्यावा - श्रवणभक्तीची हीच लक्षणे आहेत.

सगुण देवांचीं चरित्रें । निर्गुणाचीं तत्वें यंत्रें । हे दोनी परम पवित्रें । ऐकत जावीं ॥ ३१॥

सगुण देवांची चरित्रे आणि निर्गुण तत्त्वांचे विवरण - ही दोन्ही अत्यंत पवित्र आहेत, ती ऐकत राहावीत.

जयंत्या उपोषणें नाना साधनें । मंत्र यंत्र जप ध्यानें । कीर्ति स्तुती स्तवनें भजनें । नानाविधें ऐकावीं ॥ ३२॥

जयंत्या, उपोषणे, विविध साधने, मंत्र-यंत्र-जप-ध्यान, तसेच कीर्ती, स्तुती व भजन विविध प्रकारे ऐकावेत.

ऐसें श्रवण सगुणाचें । अध्यात्मनिरूपण निर्गुणाचें । विभक्ती सांडून भक्तीचें । मूळ शोधावें ॥ ३३॥

अशा प्रकारे सगुणाचे श्रवण व निर्गुणाचे अध्यात्मिक निरूपण होय. भेद सोडून भक्तीचे खरे मूळ शोधावे.

श्रवणभक्तीचें निरूपण । निरोपिलें असे जाण । पुढें कीर्तन भजनाचें लक्षण । बोलिलें असे ॥ ३४॥

अशा प्रकारे श्रवणभक्तीचे निरूपण सांगितले आहे. आता पुढे कीर्तनभक्तीचे लक्षण सांगितले जाणार आहे.