निराकार म्हणिजे काये । निराधार म्हणिजे काये । निर्विकल्प म्हणिजे काये । निरोपावें ॥ १ ॥

निराकार म्हणजे काय, निराधार म्हणजे काय आणि निर्विकल्प म्हणजे काय, हे मला सांगावे, अशी श्रोता विनंती करतो.

निराकार म्हणिजे आकार नाहीं । निराधार म्हणिजे आधार नाहीं । निर्विकल्प म्हणिजे कल्पना नाहीं । परब्रह्मासी ॥ २ ॥

निराकार म्हणजे ज्याला आकार नाही असे; निराधार म्हणजे ज्याला कोणताही आधार नाही असे; आणि निर्विकल्प म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी कल्पनाच उरत नाही असे — हे सर्व परब्रह्माचे स्वरूप आहे.

निरामय म्हणिजे काये । निराभास म्हणिजे काये । निरावेव म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ ३ ॥

निरामय म्हणजे काय, निराभास म्हणजे काय आणि निरावेव म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

निरामय म्हणिजे जळमये नाहीं । निराभास म्हणिजे भासचि नाहीं । निरावेव म्हणिजे अवेव नाहीं । परब्रह्मासी ॥ ४ ॥

निरामय म्हणजे ज्याला रोग-विकार, जळणे-झिजणे नाही असे; निराभास म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी भासही उत्पन्न होत नाही असे; आणि निरावेव म्हणजे ज्याला अवयव नाहीत असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

निःप्रपंच म्हणिजे काये । निःकळंक म्हणिजे काये । निरोपाधी म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ ५ ॥

निःप्रपंच म्हणजे काय, निःकळंक म्हणजे काय आणि निरुपाधी म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

निःप्रपंच म्हणिजे प्रपंच नाहीं । निःकळंक म्हणिजे कळंक नाहीं । निरोपाधी म्हणिजे उपाधी नाहीं । परब्रह्मासी ॥ ६ ॥

निःप्रपंच म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी दृश्य प्रपंचच नाही असे; निःकळंक म्हणजे ज्याला कोणताही डाग-दोष नाही असे; आणि निरुपाधी म्हणजे ज्याला कोणतीही उपाधी चिकटलेली नाही असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

निरोपम्य म्हणिजे काये । निरालंब म्हणिजे काये । निरापेक्षा म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ ७ ॥

निरुपम्य म्हणजे काय, निरालंब म्हणजे काय आणि निरपेक्ष म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

निरोपम्य म्हणिजे उपमा नाहीं । निरालंब म्हणिजे अवलंबन नाहीं । निरापेक्षा म्हणिजे अपेक्षा नाहीं । परब्रह्मासी ॥ ८ ॥

निरुपम्य म्हणजे ज्याला कोणतीही उपमा देता येत नाही असे; निरालंब म्हणजे ज्याला कशाचाही आधार लागत नाही असे; आणि निरपेक्ष म्हणजे ज्याला कशाचीही अपेक्षा नाही असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

निरंजन म्हणिजे काये । निरंतर म्हणिजे काये । निर्गुण म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ ९ ॥

निरंजन म्हणजे काय, निरंतर म्हणजे काय आणि निर्गुण म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

निरंजन म्हणिजे जनचि नाहीं । निरंतर म्हणिजे अंतर नाहीं । निर्गुण म्हणिजे गुणचि नाहीं । परब्रह्मासी ॥ १० ॥

निरंजन म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी जन म्हणजे दृश्य जगच नाही असे; निरंतर म्हणजे ज्याच्यामध्ये कोणतेही अंतर पडत नाही असे; आणि निर्गुण म्हणजे ज्याला मुळीच गुण नाहीत असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

निःसंग म्हणिजे काये । निर्मळ म्हणिजे काये । निश्चळ म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ ११ ॥

निःसंग म्हणजे काय, निर्मळ म्हणजे काय आणि निश्चळ म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

निःसंग म्हणिजे संगचि नाहीं । निर्मळ म्हणिजे मळचि नाहीं । निश्चळ म्हणिजे चळण नाहीं । परब्रह्मासी ॥ १२ ॥

निःसंग म्हणजे ज्याला कशाचाही संग नाही असे; निर्मळ म्हणजे ज्याला मळच नाही असे; आणि निश्चळ म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी हालचाल किंवा विकारच नाही असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

निशब्द म्हणिजे काये । निर्दोष म्हणिजे काये । निवृत्ती म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ १३ ॥

निःशब्द म्हणजे काय, निर्दोष म्हणजे काय आणि निवृत्ती म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

निशब्द म्हणिजे शब्दचि नाही । निर्दोष म्हणिजे दोषचि नाही । निवृत्ति म्हणिजे वृत्तिच नाहीं । परब्रह्मासी ॥ १४ ॥

निःशब्द म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी शब्दच पोचत नाही असे; निर्दोष म्हणजे ज्याला कोणताही दोष नाही असे; आणि निवृत्ती म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी वृत्तीच उरत नाही असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

निःकाम म्हणिजे काये । निर्लेप म्हणिजे काये । निःकर्म म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ १५ ॥

निष्काम म्हणजे काय, निर्लेप म्हणजे काय आणि निष्कर्म म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

निःकाम म्हणिजे कामचि नाहीं । निर्लेप म्हणिजे लेपचि नाहीं । निःकर्म म्हणिजे कर्मचि नाहीं । परब्रह्मासी ॥ १६ ॥

निष्काम म्हणजे ज्याला कोणतीही कामना नाही असे; निर्लेप म्हणजे ज्याला काहीही लेप लागत नाही असे; आणि निष्कर्म म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी कर्मच घडत नाही असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

अनाम्य म्हणिजे काये । अजन्मा म्हणिजे काये । अप्रत्यक्ष म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ १७ ॥

अनाम्य म्हणजे काय, अजन्मा म्हणजे काय आणि अप्रत्यक्ष म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

अनाम्य म्हणिजे नामचि नाहीं । अजन्मा म्हणिजे जन्मचि नाहीं । अप्रत्यक्ष म्हणिजे प्रत्यक्ष नाहीं । परब्रह्म तें ॥ १८ ॥

अनाम्य म्हणजे ज्याला नावच नाही असे; अजन्मा म्हणजे ज्याला जन्मच नाही असे; आणि अप्रत्यक्ष म्हणजे जे इंद्रियांना प्रत्यक्ष दिसत नाही असे — हे परब्रह्म होय.

अगणित म्हणिजे काये । अकर्तव्य म्हणिजे काये । अक्षै म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ १९ ॥

अगणित म्हणजे काय, अकर्तव्य म्हणजे काय आणि अक्षय म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

अगणित म्हणिजे गणित नाहीं । अकर्तव्य म्हणिजे कर्तव्यता नाहीं । अक्षै म्हणिजे क्षयचि नाहीं । परब्रह्मासी ॥ २० ॥

अगणित म्हणजे ज्याची गणतीच होऊ शकत नाही असे; अकर्तव्य म्हणजे ज्याला काहीही करावयाचे उरलेले नाही असे; आणि अक्षय म्हणजे ज्याचा कधीही क्षय होत नाही असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

अरूप म्हणिजे काये । अलक्ष म्हणिजे काये । अनंत म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ २१ ॥

अरूप म्हणजे काय, अलक्ष्य म्हणजे काय आणि अनंत म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

अरूप म्हणिजे रूपचि नाहीं । अलक्ष म्हणिजे लक्षत नाहीं । अनंत म्हणिजे अंतचि नाहीं । परब्रह्मासी ॥ २२ ॥

अरूप म्हणजे ज्याला मुळीच रूप नाही असे; अलक्ष्य म्हणजे जे कशानेही लक्षित होत नाही असे; आणि अनंत म्हणजे ज्याला अंतच नाही असे — हे परब्रह्माचे स्वरूप होय.

अपार म्हणिजे काये । अढळ म्हणिजे काये । अतर्क्य म्हणिजे काये । मज निरूपावें ॥ २३ ॥

अपार म्हणजे काय, अढळ म्हणजे काय आणि अतर्क्य म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

अपार म्हणिजे पारचि नाहीं । अढळ म्हणिजे ढळचि नाहीं । अतर्क्ये म्हणिजे तर्कत नाहीं । परब्रह्म तें ॥ २४ ॥

अपार म्हणजे ज्याला पारच नाही असे; अढळ म्हणजे जे कधीही ढळत नाही असे; आणि अतर्क्य म्हणजे जे बुद्धीच्या तर्काने गवसत नाही असे — हे परब्रह्म होय.

अद्वैत म्हणिजे काये । अदृश्य म्हणिजे काये । अच्युत म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ २५ ॥

अद्वैत म्हणजे काय, अदृश्य म्हणजे काय आणि अच्युत म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

अद्वैत म्हणिजे द्वैतचि नाहीं । अदृश्य म्हणिजे दृश्यचि नाहीं । अच्युत म्हणिजे चेवत नाहीं । परब्रह्म तें ॥ २६ ॥

अद्वैत म्हणजे ज्याच्या ठिकाणी दुसरेपणच नाही असे; अदृश्य म्हणजे जे कधी दिसतच नाही असे; आणि अच्युत म्हणजे जे कधीच च्युत होत नाही, ढळत नाही असे — हे परब्रह्म होय.

अच्हेद म्हणिजे काये । अदाह्य म्हणिजे काये । अक्लेद म्हणिजे काये । मज निरोपावें ॥ २७ ॥

अच्छेद्य म्हणजे काय, अदाह्य म्हणजे काय आणि अक्लेद्य म्हणजे काय, हे मला सांगावे.

अच्छेद म्हणिजे छेदेना । अदाह्य म्हणिजे जळेना । अक्लेद म्हणिजे कालवेना । परब्रह्म तें ॥ २८ ॥

अच्छेद्य म्हणजे जे कोणत्याही शस्त्राने छेदले जात नाही असे; अदाह्य म्हणजे जे अग्नीने जळत नाही असे; आणि अक्लेद्य म्हणजे जे पाण्यानेही भिजत-विरघळत नाही असे — हे परब्रह्म होय.

परब्रह्म म्हणिजे सकळांपरतें । तयास पाहातां आपणचि तें । हें कळे अनुभवमतें । सद्गुपरु केलियां ॥ २९ ॥

परब्रह्म म्हणजे या सर्व जगाच्याही पलीकडचे तत्त्व; त्याचा शोध घेता घेता कळते की आपणच ते तत्त्व आहोत. हे ज्ञान केवळ प्रत्यक्ष अनुभवानेच कळते, आणि तो अनुभव सद्गुरूंची कृपा झाल्यावरच प्राप्त होतो.