मागां बोलिला आध्यात्मिक । त्याउपरीं आदिभूतिक । आतां बोलिजेल आदिदैविक । तो सावध ऐका ॥ १॥

आधी आध्यात्मिक ताप सांगितला, त्यानंतर आधिभौतिक ताप सांगितला; आता आधिदैविक ताप सांगितला जाईल, तो श्रोत्यांनी सावध होऊन ऐकावा.

शुभाशुभ कर्मानें जना । देहांतीं येमयातना । स्वर्ग नर्क भोग नाना । या नांव आधिदैविक ॥ २॥

बऱ्या-वाईट कर्मांमुळे मृत्यूनंतर माणसाला यमयातना भोगाव्या लागतात, स्वर्ग-नरकातील नाना भोग भोगावे लागतात, त्याला आधिदैविक ताप म्हणतात.

नाना दोष नाना पातकें । मदांधपणें अविवेकें । केलीं, परी तें दुःखदायकें । येमयातना भोगविती ॥ ३॥

मदांधपणे, अविवेकाने माणूस नाना दोष व पापे करतो, आणि ती दुःखदायक कृत्ये त्याला शेवटी यमयातना भोगायला लावतात.

आंगबळें द्रव्यबळें । मनुष्यबळें राजबळें । नाना सामर्थ्याचेनि बळें । अकृत्य करिती ॥ ४॥

शारीरिक बळाने, संपत्तीच्या बळाने, माणसांच्या बळाने किंवा राजसत्तेच्या बळाने, अशा नाना सामर्थ्याच्या जोरावर माणसे अनुचित कृत्ये करतात.

नीती सांडूनियां तत्वतां । करूं नये तेंचि करितां । येमयातना भोगितां । जीव जाये ॥ ५॥

नीती पूर्णपणे सोडून जे करूच नये तेच केले जाते; आणि मग यमयातना भोगताना जीव अगदी हैराण होतो.

डोळे झांकून स्वार्थबुद्धीं । नाना अभिळाश कुबुद्धीं । वृत्ति भूमिसिमा सांधी । द्रव्य दारा पदार्थ ॥ ६॥

डोळे झाकून, स्वार्थबुद्धीने आणि कुबुद्धीने नाना लोभ धरून माणूस जमिनीच्या सीमा बळकावतो, तसेच धन, स्त्री आणि वस्तूंवरही अवैध हक्क सांगतो.

मातलेपणें उन्मत्त । जीवघात कुटुंबघात । अप्रमाण क्रिया करीत । म्हणौन येमयातना ॥ ७॥

मस्तीने उन्मत्त होऊन तो हत्या करतो, कुटुंबांचा नाश करतो आणि अशा अप्रमाणित, अनुचित कृती करतो; म्हणूनच त्याला यमयातना भोगाव्या लागतात.

मर्यादा सांडूनि चालती । ग्रामा दंडी ग्रामाधिपती । देशा दंडी देशाधिपती । नीतिन्याय सांडितां ॥ ८॥

मर्यादा सोडून वागणाऱ्या गावप्रमुखाला वरचा गावाधिपती दंड देतो, आणि नीतिन्याय सोडणाऱ्या देशाधिपतीलाही तसाच दंड होतो.

देशाधिपतीस दंडिता रावो । रायास दंडिता देवो । राजा न करितां नीतिन्यावो । म्हणौन यमयातना ॥ ९॥

देशाधिपतीला राजा दंड देतो, आणि राजाला चुकल्यास प्रत्यक्ष देव दंड देतो; राजाने नीतिन्याय न पाळल्यास त्यालाही यमयातना भोगाव्या लागतात.

अनीतीनें स्वार्थ पाहे । राजा पापी हो‍ऊन राहे । राज्याअंतीं नर्क आहे । म्हणौनियां ॥ १०॥

जो राजा अनीतीने केवळ स्वतःचा स्वार्थ पाहतो, तो पापीच ठरतो आणि म्हणून त्याच्या राज्यकारभाराच्या अंती त्याला नरकच वाट्याला येतो.

राजा सांडितां राजनीति । तयास येम गांजिती । येम नीति सांडितां धावती । देवगण ॥ ११॥

राजाने राजनीती सोडली तर त्यालाही यमदूत पीडा देतात; आणि यमानेही नीती सोडली तर स्वतः देवगणच त्याच्यावर चालून येतात.

ऐसी मर्यादा लाविली देवें । म्हणौनि नीतीनें वर्तावें । नीति न्याय सांडितां भोगावें । येमयातनेसी ॥ १२॥

अशी मर्यादा स्वतः देवानेच घालून दिली आहे; म्हणून प्रत्येकाने नीतीनेच वागावे, कारण नीतिन्याय सोडल्यास यमयातनाच भोगावी लागते.

देवें प्रेरिले येम । म्हणौनि आदिदैविक नाम । तृतीय ताप दुर्गम । येमयातनेचा ॥ १३॥

देवानेच यमाला हे कार्य सोपवले आहे, म्हणून याला आधिदैविक ताप असे नाव आहे; हा तिसरा ताप म्हणजे यमयातनेचा अत्यंत दुर्गम, कठीण ताप होय.

येमदंड येमयातना । शास्त्रीं बोलिले प्रकार नाना । तो भोग कदापि चुकेना । या नांव आदिदैविक ॥ १४॥

यमाची शिक्षा व यमयातना यांचे नाना प्रकार शास्त्रांत सांगितले आहेत; तो भोग कधीच चुकत नाही, याला आधिदैविक ताप म्हणतात.

येमयातनेचे खेद । शास्त्रीं बोलिले विशद । शेरीरीं घालून, अप्रमाद- । नाना प्रकारें ॥ १५॥

यमयातनेतील दुःखे शास्त्रांत सविस्तर सांगितली आहेत; त्या शरीरात नाना अचूक प्रकारांनी यातना घातल्या जातात.

पापपुण्याचीं शरीरे । स्वर्गीं असती कळिवरें । त्यांत घालून नाना प्रकारें । पापपुण्य भोगविती ॥ १६॥

पाप-पुण्यानुसार मिळणारी शरीरे स्वर्गात तयार असतात; त्या शरीरांत जीव घालून नाना प्रकारे पाप-पुण्याचे भोग भोगवले जातात.

नाना पुण्यें विळास । नाना दोषें यातना कर्कश । शास्त्रीं बोलिलें अविश्वास- । मानूंच नये ॥ १७॥

नाना पुण्यांमुळे विलास मिळतो आणि नाना दोषांमुळे कर्कश यातना भोगाव्या लागतात, असे शास्त्रांत सांगितले आहे; त्यावर अविश्वास मुळीच ठेवू नये.

वेदाज्ञेनें न चालती । हरिभक्ती न करिती । त्यास येमयातना करिती । या नांव आदिदैविक ॥ १८॥

जे वेदाज्ञेप्रमाणे वागत नाहीत आणि हरिभक्ती करत नाहीत, त्यांना यमयातना भोगाव्या लागतात, याला आधिदैविक ताप म्हणतात.

अक्षोभ नर्कीं उदंड जीव । जुनाट किडे करिती रवरव । बांधोन टाकिती हातपाव । या नांव आदिदैविक ॥ १९॥

अक्षोभ नावाच्या नरकात असंख्य जीव असतात, तेथे भयंकर किडे त्यांना यातना देतात आणि त्यांचे हातपाय बांधून टाकले जातात, हेही आधिदैविक ताप होय.

उदंड पैस लाहान मुख । कुंभाकार कुंड येक । दुर्गंधी उकाडा कुंभपाक । । या नांव आदिदैविक ॥ २०॥

विस्तीर्ण पण लहान तोंड असलेल्या घड्याच्या आकाराच्या कुंडात दुर्गंधी व उकाड्यात शिजवले जाणे, हेही आधिदैविक ताप होय.

तप्तभूमिका ताविती । जळत स्थंभ पोटाळविती । नाना सांडस लाविती । या नांव आदिदैविक ॥ २१॥

तापलेल्या जमिनीवर उभे करणे, जळत्या खांबांना मिठी मारायला लावणे आणि नाना चिमट्यांनी छळ करणे, हेही आधिदैविक ताप होय.

येमदंडाचे उदंड मार । यातनेची सामग्री अपार । भोग भोगिती पाअपी नर । या नांव आदिदैविक ॥ २२॥

यमाच्या दंडाचे असंख्य फटके आणि यातनांची अगणित साधने, अशा प्रकारे पापी माणसे हे भोग भोगतात, हेही आधिदैविक ताप होय.

पृथ्वीमध्यें मार नाना । त्याहून कठीण येमयातना । मरितां उसंतचि असेना । या नांव आदिदैविक ॥ २३॥

पृथ्वीवर नाना प्रकारचे मार बसतात, पण यमयातना त्याहूनही कठोर असते, कारण तेथे मरून सुटकाही मिळत नाही, हेही आधिदैविक ताप होय.

चौघे चौंकडे वोढिती । येक ते झोंकून पाडिती । ताणिती मारिती वोढूनि नेती । या नांव आदिदैविक ॥ २४॥

चार यमदूत चारही बाजूंनी ओढतात, कोणी झोकून खाली पाडतात, ताणून-मारून फरफटत नेतात, हेही आधिदैविक ताप होय.

उठवेना बसवेना । रडवेना पडवेना । यातनेवरी यातना । या नांव आदिदैविक ॥ २५॥

त्याला उठताही येत नाही, बसताही येत नाही, रडताही येत नाही की पडताही येत नाही; यातनेवर यातनाच चालू राहते, हेही आधिदैविक ताप होय.

आक्रंदे रडे आणि फुंजे । धकाधकीनें निर्बुजे । झुर्झरों पंजर हो‍ऊन झिजे । या नांव आदिदैविक ॥ २६॥

तो आक्रोश करतो, रडतो, हुंदके देतो, धक्काबुक्कीने भांबावून जातो आणि झुरत झुरत हाडांचा सापळाच होऊन झिजत जातो, हेही आधिदैविक ताप होय.

कर्कश वचनें कर्कश मार । यातनेचे नाना प्रकार । त्रास पावती दोषी नर । या नांव आदिदैविक ॥ २७॥

कठोर शब्द, कठोर मार आणि यातनांचे नाना प्रकार यांनी पापी माणसे त्रासली जातात, हेही आधिदैविक ताप होय.

मागां बोलिलां राजदंड । त्याहून येमदंड उदंड । तेथील यातना प्रचंड । भीमरूप दारुण ॥ २८॥

आधी राजाने दिलेल्या शिक्षेबद्दल सांगितले, पण यमाची शिक्षा त्याहूनही कितीतरी अधिक असते; तेथील यातना प्रचंड, भीषण आणि भयंकर असते.

आध्यात्मिक आदिभूतिक । त्याहूनि विशेष आदिदैविक । अल्प संकेतें कांहींयेक । कळावया बोलिलें ॥२९॥

आध्यात्मिक व आधिभौतिक तापांहूनही आधिदैविक ताप अधिक भयंकर आहे; याबद्दल थोडक्यात संकेताने काहीतरी कळावे म्हणून सांगितले आहे.