संसार म्हणिजे माहापूर । माजीं जळचरें अपार । डंखूं धावती विखार । काळसर्प ॥ १॥

संसार म्हणजे एक महापूर आहे, त्यात अगणित हिंस्र जलचर प्राणी आहेत आणि विषारी काळसर्प डंख मारण्यासाठी धावत असतात.

आशा ममता देहीं बेडी । सुसरी करिताती तडातोडी । ने‍ऊन दुःखाचे सांकडी- । माजीं घालिती ॥ २॥

आशा आणि ममता हीच देहाला बांधणारी बेडी आहे; त्यातील मगरी माणसाला ओढून नेतात आणि दुःखाच्या संकटांत घालून टाकतात.

अहंकारनक्रें उडविलें । ने‍ऊनि पाताळीं बुडविलें । तेथुनियां सोडविलें । न वचे प्राणी ॥ ३॥

अहंकाररूपी मगर त्याला उचलून पाताळात बुडवते, आणि एकदा तिथे बुडाला की तो जीव तेथून सुटूच शकत नाही.

काम =मगरमिठी सुटेना । तिरस्कार लागला तुटेना । मद मत्सर वोहटेना । भूलि पडिली ॥ ४॥

कामवासनेची मगरमिठी सुटत नाही, तिरस्काराचे बंधन तुटत नाही, मद-मत्सर ओसरत नाही; अशा प्रकारे जीव पूर्ण भ्रमात पडलेला असतो.

वासनाधामिणी पडिली गळां । घालून वेंटाळें वमी गरळा । जिव्हा लाळी वेळोवेळां । भयानक ॥ ५॥

वासनारूपी विषारी सर्पीण गळ्याभोवती वेटोळे घालून बसते आणि वारंवार भयानकपणे विष ओकते, जीभ लाळावते.

माथां प्रपंचाचें वोझें । घे‍ऊन म्हणे माझें माझें । बुडतांही न सोडी, फुंजे । कुळाभिमानें ॥ ६॥

डोक्यावर प्रापंचिक ओझे घेऊन तो "माझे माझे" म्हणत राहतो; बुडत असतानाही ते ओझे सोडत नाही, उलट कुळाभिमानाने फुगत राहतो.

पडिलें भ्रांतीचें अंधारें । नागविलें अभिमानचोरें । आलें अहंतेचें काविरें । भूतबाधा ॥ ७॥

भ्रमाच्या अंधारात तो पडलेला असतो, अभिमानरूपी चोराने त्याला लुटलेले असते आणि अहंकाराचे वेड जणू भूतबाधेसारखे त्याला झालेले असते.

बहुतेक आवर्तीं पडिले । प्राणी वाहातचि गेले । जेंहिं भगवंतासी बोभाईलें । भावार्थबळें ॥ ८॥

बहुतेक जीव या भोवऱ्यात सापडून वाहून गेले; पण ज्यांनी श्रद्धेच्या बळावर भगवंताचा धावा केला, ते मात्र वाचले.

देव आपण घालूनि उडी । तयांसी नेलें पैलथडी । येर तें अभाविकें बापुडीं । वाहातचि गेलीं ॥ ९॥

देवाने स्वतः उडी घालून त्यांना पैलतीरावर नेले; पण जे श्रद्धाहीन होते ते बिचारे मात्र प्रवाहात वाहतच गेले.

भगवंत भावाचा भुकेला । भावार्थ देखोन भुलला । संकटीं पावे भाविकाला । रक्षितसे ॥ १०॥

भगवंत हा भावाचा भुकेला असतो, भक्ताची खरी श्रद्धा पाहून तो प्रसन्न होतो आणि संकटात भाविकाच्या मदतीला धावून जाऊन त्याचे रक्षण करतो.

जयास भगवंत आवडे । तयाचें देवासीं सांकडें । संसारदुःख सकळ उडे । निजदासाचें ॥ ११॥

ज्याला भगवंत प्रिय वाटतो, त्याची काळजी घेणे हे देवाचेच काम बनते; त्याच्या खऱ्या भक्ताचे सगळे संसारदुःख नाहीसे होते.

जे अंकित ईश्वराचे । तयांस सोहळे निजसुखाचे । धन्य तेचि दैवाचे । भाविक जन ॥ १२॥

जे ईश्वराचे अंकित झाले आहेत, त्यांना खऱ्या आत्मसुखाचा सोहळा प्राप्त होतो; असे भाविक लोकच खरोखर भाग्यवान होत.

जैसा भाव जयापासीं । तैसा दैव तयासी । जाणे भाव अंतरसाक्षी । प्राणीमात्रांचा ॥ १३॥

प्रत्येकाची जशी श्रद्धा असते, तसेच त्याचे भाग्य घडते; कारण अंतर्यामी साक्षी असलेला भगवंत प्रत्येक प्राण्याची श्रद्धा जाणून असतो.

जरी भाव असिला माईक । तरी देव होये माहा ठक । नवल तयाचें कौतुक । जैशास तैसा ॥ १४॥

जर एखाद्याची श्रद्धा खोटी, ढोंगी असेल, तर देवही त्याच्या दृष्टीने मोठा ठक बनतो; हे त्याचे अद्भुत कौतुक आहे की तो प्रत्येकाला त्याच्या पात्रतेनुसारच भेटतो.

जैसें जयाचें भजन । तैसेंची दे समाधान । भाव होतां किंचित न्यून । आपणहि दुरावे ॥ १५॥

जशी ज्याची भक्ती असते, तसेच त्याला समाधान मिळते; भावात थोडीशीही कमतरता आली, तर देवही तितकाच दूर जातो.

दर्पणीं प्रतिबिंब दिसे । जैस्यास तैसें भासे । तयाचें सूत्र असे । आपणाच पासीं ॥ १६॥

आरशात जसे प्रतिबिंब दिसते, ते जो जसा असतो तसेच भासते; त्याचे सूत्र त्या व्यक्तीच्याच हातात असते.

जैसें आपण करावें । तैसेंचि तेणें व्हावें । जरी डोळे पसरूनि पाहावें । तरी तेंही टवकारे ॥ १७॥

आपण जसे करावे, तसेच त्याचे प्रतिबिंबही होते; डोळे विस्फारून पाहिले तर आरशातील प्रतिबिंबही तसेच डोळे विस्फारते.

भृकुटीस घालून मिठी । पाहातां क्रोधें तेंहि उठी । आपण हास्य करितां पोटीं । तेंहि आनंदे ॥ १८॥

भुवया आवळून रागाने पाहिले तर प्रतिबिंबही तसेच रागावलेले दिसते, आणि मनापासून हसले तर तेही आनंदाने हसते.

जैसा भाव प्रतिबिंबला । तयाचाचि देव जाला । जो जैसें भजे त्याला । तैसाचि वोळे ॥ १९॥

जशी श्रद्धा त्यात प्रतिबिंबित होते, देव त्याच्याप्रमाणेच त्याला भेटतो; जो ज्या भावाने त्याची भक्ती करतो, त्याला तो त्याच भावाने प्रसन्न होतो.

भावें परामार्थाचिया वाटा । वाहाती भक्तीचिया पेंठा । भरला मोक्षाचा चोहाटा । सज्जनसंगें ॥ २०॥

श्रद्धेनेच परमार्थाच्या वाटा उघडतात, भक्तीच्या पेठा भरतात आणि सज्जनांच्या संगतीने मोक्षाचा चव्हाटाही भरून जातो.

भावें भजनीं जे लागले । ते ईश्वरी पावन जाले । भावार्थबळें उद्धरिले । पूर्वज तेहीं ॥ २१॥

जे श्रद्धेने भक्तीला लागले, ते ईश्वराच्या कृपेने पावन झाले; आणि आपल्या श्रद्धेच्या बळावर त्यांनी आपल्या पूर्वजांचाही उद्धार केला.

आपण स्वयें तरले । जनासहि उपेगा आले । कीर्तिश्रवणें जाले । अभक्त, भावार्थी ॥ २२॥

ते स्वतः तरले आणि इतर लोकांनाही उपयोगी पडले; त्यांची कीर्ती ऐकूनच अनेक अभक्त लोकही श्रद्धाळू बनले.

धन्य तयांची जननी । जे लागले हरिभजनीं । तेहिंच येक जन्म जनीं । सार्थक केला ॥ २३॥

जे हरिभजनाला लागले, त्यांची माताच धन्य होय; त्यांनीच खऱ्या अर्थाने आपला जन्म सार्थकी लावला.

तयांची वर्णूं काय थोरी । जयांचा भगवंत कैवारी । कासे लाऊन उतरी । पार दुःखाचा ॥ २४॥

ज्यांचा कैवारी स्वतः भगवंतच असतो, त्यांची थोरवी काय वर्णावी; तो स्वतःच त्यांना आधार देऊन दुःखसागराच्या पार नेतो.

बहुतां जन्मांचे सेवटीं । जेणें चुके अटाटी । तो हा नरदेह भेटी । करी भगवंतीं ॥ २५॥

अनेक जन्मांच्या फेऱ्यांच्या अंती जी धावपळ चुकते, ती याच मनुष्यदेहामुळे शक्य होते; तो भगवंताशी भेट घडवून आणतो.

म्हणौन धन्य ते भाविक जन । जेंहिं जोडिलें हरिनिधान । अनंत जन्मांतरींचें पुण्य । फळासि आलें ॥ २६॥

म्हणून तेच भाविक लोक खरोखर धन्य आहेत, ज्यांनी हरिरूपी निधान मिळवले; त्यांचे अनंत जन्मांचे पुण्य आता फळाला आले आहे.

आयुष्य हेचि रत्नपेटी । माजीं भजनरत्नें गोमटीं । ईश्वरीं अर्पूनिया लुटी । आनंदाची करावी ॥ २७॥

आयुष्य ही जणू एक रत्नपेटीच आहे, त्यात भक्तीची सुंदर रत्ने भरलेली आहेत; ती सर्व ईश्वराला अर्पण करून त्याची आनंदाची लूट करावी.

हरिभक्त वैभवें कनिष्ठ । परी तो ब्रह्मादिकां वरिष्ठ । सदा सर्वदा संतुष्ट । नैराशबोधें ॥ २८॥

हरिभक्त वैभवाने कमी दर्जाचा असला तरी तो ब्रह्मादिकांहूनही श्रेष्ठ असतो; कारण निराशाबोधामुळे तो सदैव संतुष्ट राहतो.

धरून ईश्वराची कास । केली संसाराची नैराश । तयां भाविकां जगदीश । सबाह्य सांभाळी ॥ २९॥

ईश्वराचा आधार धरून त्याने संसाराविषयीची आस सोडून दिली आहे; अशा भाविकांना जगदीश आतबाहेर सर्व प्रकारे सांभाळतो.

जया संसाराचें दुःख । विवेकें वाटे परमसुख । संसारसुखाचेनि पढतमूर्ख । लोधोन पडती ॥ ३०॥

ज्याला विवेकामुळे संसाराचे दुःखच परमसुख वाटू लागते, तोच खरा शहाणा; उलट संसारसुखाच्या मोहात पढतमूर्ख लोक गुरफटून पडतात.

जयांचा ईश्वरीं जिव्हाळा । ते भोगिती स्वानंदसोहळा । जयांचा जनावेगळा । ठेवा आक्षै ॥ ३१॥

ज्यांचा ईश्वराशी जिव्हाळा जडलेला असतो, ते आत्मानंदाचा सोहळा भोगतात; त्यांचा हा अक्षय ठेवा इतर सामान्य लोकांपेक्षा वेगळाच असतो.

ते आक्षै सुखें सुखावले । संसारदुःखें विसरले । विषयेरंगी वोरंगले । श्रीरंगरंगीं ॥ ३२॥

ते त्या अक्षय सुखात सुखावलेले असतात, संसारदुःख विसरून गेलेले असतात आणि विषयसुखांच्या रंगापासून दूर जाऊन भगवंताच्याच रंगात रंगलेले असतात.

तयांस फावली नरदेह पेटी । केली ईश्वरेंसिं साटी । येरें अभाविकें करंटीं । नरदेह गेला ॥ ३३॥

त्यांना हा मनुष्यदेहरूपी पेटी लाभली आणि त्यांनी तिचा ईश्वराशी सौदा करून घेतला; पण जे अभाविक, करंटे होते त्यांचा मनुष्यजन्म मात्र व्यर्थ गेला.

आवचटें निधान जोडलें । तें कवडिच्या बदल नेलें । तैसें आयुष्य निघोनि गेलें । अभाविकाचें ॥ ३४॥

अचानक हाती लागलेला एखादा अमूल्य ठेवा कोणी कवडीमोल किमतीत विकून टाकावा, त्याप्रमाणे अभाविकाचे संपूर्ण आयुष्य व्यर्थ निघून जाते.

बहुता तपाचा सांठा । तीणें लाधला परीस गोटा । परी तो ठा‍ईंचा करंटा । भोगूंच नेणे ॥ ३५॥

अनेक जन्मांच्या तपश्चर्येच्या पुण्याईने त्याला जणू परीस दगडच हाती लागला, पण तो जन्मजात करंटा असल्याने त्याचा उपभोग घ्यायचाच त्याला कळत नाही.

तैसा संसारास आला । मायाजाळीं गुंडाळला । अंतीं येकलाचि गेला । हात झाडुनी ॥ ३६॥

त्याचप्रमाणे तो मनुष्यजन्म घेऊन संसारात येतो, मायेच्या जाळ्यात गुरफटतो आणि शेवटी रिकाम्या हाताने एकटाच निघून जातो.

या नरदेहाचेनि संगतीं । बहुत पावले उत्तम गती । येकें बापुडी यातायाती । वरपडी जालीं ॥ ३७ ॥

या मनुष्यदेहाच्या साथीनेच अनेकांनी उत्तम गती प्राप्त केली; तर काही बिचारे मात्र पुन्हापुन्हा जन्ममरणाच्या फेऱ्यातच अडकून राहिले.

या नरदेहाचेनि लागवेगें । सार्थक करावे संतसंगें । नीचयोनीं दुःख मागें । बहुत भोगिलें ॥ ३८॥

या मनुष्यदेहाच्या साह्याने संतसंगतीत राहून जन्माचे सार्थक करून घ्यावे; कारण याआधी नीच योनींमध्ये पुष्कळ दुःख भोगलेले आहे.

कोण समयो ये‍ईल कैसा । याचा न कळे किं भर्वसा । जैसे पक्षी दाही दिशा । उडोन जाती ॥ ३९॥

कोणती वेळ कशी येईल, याचा भरवसा कोणालाच नसतो; जसे पक्षी दाही दिशांना उडून जातात, तसेच अनिश्चित हे सगळे आहे.

तैसें वैभव हें सकळ । कोण जाणे कैसी वेळ । पुत्रकळत्रादि सकळ । विघडोन जाती ॥ ४०॥

त्याचप्रमाणे हे सर्व वैभव आहे, कोणती वेळ कशी येईल कोणालाच माहीत नाही; पुत्र, पत्नी आदी सर्व नातीगोतीही अखेर तुटून जातात.

पाहिली घडी नव्हे आपुली । वयसा तरी निघोन गेली । देह पडतांच ठेविली- । आहे नींच योनी ॥ ४१॥

पाहिलेली प्रत्येक घटकाही आपली उरत नाही, वय तर निघूनच जाते; देह पडताच पुढे नीच योनीच वाट पाहत ठेवलेली असते.

स्वान शुकरादिक नीच याती । भोगणें घडे विपत्ती । तेथे कांहीं उत्तम गती । पाविजेत नाहीं ॥ ४२॥

कुत्रा, डुक्कर यांसारख्या नीच योनींमध्ये अनेक विपत्ती भोगाव्या लागतात, तेथे काही उत्तम गती प्राप्त होत नाही.

मागा गर्भवासीं आटाटी । भोगितां जालासि रे हिंपुटी । तेथुनियां थोरा कष्टीं । सुटलासि दैवें ॥ ४३॥

याआधी गर्भवासातील यातना भोगताना तू किती कष्टी झाला होतास, त्या यातनांतून मोठ्या कष्टानेच सुदैवाने तू सुटलास.

दुःख भोगिलें आपुल्या जीवें । तेथें कैचिं होतीं सर्वें । तैचेंचि पुढें येकलें जावें । लागेल बापा ॥ ४४॥

ते दुःख तू एकट्याच्या जिवावर भोगलेस, तेव्हा हे सगळे नातेवाईक कुठे होते? तसेच पुढेही तुला एकट्यालाच जावे लागणार आहे, बाबा.

कैंचि माता कैंचा पिता । कैंचि बहिण कैंचा भ्राता । कैंचीं सुहृदें कैंची वनिता । पुत्रकळत्रादिक ॥ ४५॥

कुठली माता, कुठला पिता, कुठली बहीण, कुठला भाऊ, कुठले मित्र, कुठली पत्नी किंवा मुलेबाळे, हे सर्व काहीच तेव्हा तुझ्यासोबत नसणार.

हे तूं जाण मावेचीं । आवघीं सो‍इरीं सुखाचीं । हे तुझ्या सुखदुःखाचीं । सांगाती नव्हेती ॥ ४६॥

हे सर्व नाते-संबंध मायेचे आहेत, हे तू जाणून घे; ते फक्त सुखाचेच सोबती आहेत, तुझ्या खऱ्या सुखदुःखाचे खरे साथीदार ते नव्हेत.

कैंचा प्रपंच कैंचे कुळ । कासया होतोसी व्याकुळ । धन कण लक्ष्मी सकळ । जाइजणें ॥ ४७॥

कुठला प्रपंच, कुठले कुळ, यासाठी तू का व्याकूळ होतोस? धन, धान्य, लक्ष्मी हे सगळे शेवटी सोडून जावेच लागणार आहे.

कैंचें घर कैंचा संसार । कासया करिसी जोजार । जन्मवरी वाहोन भार । सेखीं सांडून जासी ॥ ४८॥

कुठले घर, कुठला संसार, यासाठी तू इतका खटाटोप का करतोस? आयुष्यभर हे ओझे वाहून शेवटी तेही सोडून तुला जावे लागणार आहे.

कैंचें तारुण्य कैंचे वैभव । कैंचें सोहळे हावभाव । हें सकळहि जाण माव । माईक माया ॥ ४९॥

कुठले तारुण्य, कुठले वैभव, कुठले सोहळे आणि हावभाव, हे सगळे खोटे, मायावी आभास आहे हे जाणून घे.

येच क्षणीं मरोन जासी । तरी रघुनाथीं अंतरलासी । माझें माझें म्हणतोसी । म्हणौनियां ॥ ५०॥

याच क्षणी जर तुला मरण आले, तर "माझे माझे" म्हणत राहिल्यामुळेच तू रघुनाथापासून दुरावलेला असशील.

तुवां भोगिल्या पुनरावृत्ती । ऐसीं मायबापें किती । स्त्री कन्या पुत्र होती । लक्षानलक्ष ॥ ५१॥

पुनःपुन्हा जन्म घेत असताना तू आतापर्यंत लाखो आईवडील, पत्नी, मुलगी, मुलगा असे किती तरी नातेवाईक भोगलेत.

कर्मयोगें सकळ मिळालीं । येके स्थळीं जन्मास आलीं । तें तुवां आपुलीं मानिलीं । कैसीं रे पढतमूर्खा ॥ ५२॥

कर्मयोगाने हे सगळे एका ठिकाणी एकत्र जन्माला आले, आणि तू मूर्खासारखा त्यांना आपले मानून बसलास, हे कसे रे शिकून-सवरून मूर्ख राहिलेल्या माणसा?

तुझें तुज नव्हे शरीर । तेथें इतरांचा कोण विचार । आतां येक भगवंत साचार । धरीं भावार्थबळें ॥ ५३॥

तुझे शरीरही खऱ्या अर्थाने तुझे स्वतःचे नाही, मग इतरांचा काय विचार करावा? म्हणून आता श्रद्धेच्या बळावर एका खऱ्याखुऱ्या भगवंतालाच धरून राहा.

येका दुर्भराकारणें । नाना नीचांची सेवा करणें । नाना स्तुती आणी स्तवनें । मर्यादा धरावी ॥ ५४॥

केवळ पोट भरण्यासाठी नाना हलक्या लोकांची सेवा करावी लागते, नाना स्तुती-स्तवने करावी लागतात, यालाही एक मर्यादा असावी.

जो अन्न देतो उदरासी । शेरीर विकावें लागे त्यासी । मां जेणें घातलें जन्मासी । त्यासी कैसें विसरावें ॥ ५५॥

जो पोटाला अन्न देतो त्याच्यासाठी आपल्याला आपले शरीरही विकावे लागते; मग ज्याने आपल्याला जन्मासच घातले त्याला कसे विसरता येईल?

अहिर्निशीं ज्या भगवंता । सकळ जिवांची लागली चिंता । मेघ वरुषे जयाची सत्ता । सिंधु मर्यादा धरी ॥ ५६॥

ज्या भगवंताला रात्रंदिवस सर्व जिवांची चिंता लागलेली असते, ज्याच्या सत्तेने मेघ पाऊस पाडतो आणि समुद्रही आपली मर्यादा राखतो,

भूमि धरिली धराधरें । प्रगट हो‍ईजे दिनकरें । ऐसी सृष्टी सत्तामात्रें । चालवी जो कां ॥ ५७॥

ज्याच्या सत्तेने पर्वत पृथ्वीला धारण करतात, सूर्य रोज उगवतो, अशी ही सारी सृष्टी जो केवळ आपल्या सत्तामात्रेने चालवतो,

ऐसा कृपाळु देवाधिदेव । नेणवे जयाचें लाघव । जो सांभाळी सकळ जीव । कृपाळुपणें ॥ ५८॥

असा तो कृपाळू देवाधिदेव, ज्याचे कौशल्य समजणेही अशक्य आहे, जो आपल्या कृपाळूपणाने सर्व जिवांचा सांभाळ करतो,

ऐसा सर्वात्मा श्रीराम- । सांडून, धरिती विषयकाम । ते प्राणी दुरात्मे अद्धम । केलें पावती ॥ ५९॥

अशा सर्वव्यापी श्रीरामाला सोडून जे विषयवासनेला धरतात, ते दुरात्मे अधम जीव आपल्याच कृत्यांचे वाईट फळ भोगतात.

रामेविण जे जे आस । तितुकी जाणावी नैराश । माझें माझें सावकाश । सीणचि उरे ॥ ६०॥

रामाशिवाय जी जी आशा धरली जाते, ती सर्व निराशाच ठरते हे जाणावे; "माझे माझे" करत राहिल्याने अखेर शीण-त्रासच उरतो.

जयास वाटे सीण व्हावा । तेणें विषयो चिंतीत जावा । विषयो न मिळतां जीवा । तगबग सुटे ॥ ६१॥

ज्याला त्रास हवा असेल, त्याने विषयांचेच चिंतन करत राहावे; कारण विषय मिळाले नाहीत की जिवाला तगमग सुरू होते.

सांडून राम आनंदघन । ज्याचे मनीं विषयचिंतन । त्यासी कैंचें समाधान । लोलंगतासी ॥ ६२॥

आनंदघन रामाला सोडून ज्याच्या मनात केवळ विषयांचेच चिंतन असते, अशा विषयलंपट माणसाला खरे समाधान कुठून मिळणार?

जयास वाटे सुखचि असावें । तेणें रघुनाथभजनीं लागावें । स्वजन सकळही त्यागावे । दुःखमूळ जे ॥ ६३॥

ज्याला खरे सुख हवे असेल, त्याने रघुनाथाच्या भजनालाच लागावे आणि दुःखाचे मूळ असलेल्या सर्व नातलगांच्या आसक्तीचा त्याग करावा.

जेथें वासना झोंबोन पडे । तेणेंचि अपायें दुःख जडे । म्हणौनि विषयवासना मोडे । तो येक सुखी ॥ ६४॥

जिथे जिथे वासना चिकटून राहते, त्याच अनिष्टामुळे दुःख जडते; म्हणून ज्याची विषयवासना मोडली आहे, तोच एक खरा सुखी होय.

विषयजनित जें जें सुख । तेथेंचि होतें परम दुःख । पूर्वीं गोड अंतीं शोक । नेमस्त आहे ॥ ६५॥

विषयांपासून निर्माण होणारे जे जे सुख असते, त्यातच पुढे अत्यंत दुःखही दडलेले असते; सुरुवातीला गोड आणि शेवटी शोक हे नियमानेच घडते.

गळ गिळितां सुख वाटे । वोढून घेतां घसा फाटे । कां तें बापुडें मृग आपटे । चारा घे‍ऊन पळतां ॥ ६६॥

गळ गिळताना क्षणभर सुख वाटते, पण तो ओढला जाताच घसा फाटतो; किंवा चारा घेऊन पळणारे बिचारे हरीण सापळ्यात अडकून आपटते.

तैसी विषयसुखाची गोडी । गोड वाटे परी ते कुडी । म्हणौनियां आवडी । रघुनाथीं धरावी ॥ ६७॥

त्याचप्रमाणे विषयसुखाची गोडी सुरुवातीला गोड वाटते, पण ती खोटी असते; म्हणून खरी आवड रघुनाथाच्या ठिकाणीच धरावी.

ऐकोनि बोले भाविक । कैसेनि घडे जी सार्थक । सांगा स्वामी येमलोक । चुके जेणें ॥ ६८॥

हे ऐकून भाविक शिष्य विचारतो, "स्वामी, माझ्या जन्माचे सार्थक कसे होईल, आणि यमलोकाची भीती ज्यायोगे टळेल असा उपाय मला सांगा."

देवासी वास्तव्य कोठें । तो मज कैसेंनि भेटे । दुःखमूळ संसार तुटे । कोणेपरी स्वामी ॥ ६९॥

देव नेमका कुठे वास करतो, तो मला कसा भेटेल आणि दुःखाचे मूळ असलेला हा संसार कशाप्रकारे तुटेल, हे स्वामींनी सांगावे.

धडपुडी भगवत्प्राप्ती- । हो‍ऊन, चुके अधिगती । ऐसा उपाये कृपामूर्ती । मज दीनास करावा ॥ ७०॥

सहजपणे भगवंताची प्राप्ती व्हावी आणि अधोगती चुकावी, असा उपाय हे कृपामूर्ती, मला दीनाला सांगावा.

वक्ता म्हणे हो येकभावें । भगवद्भजन करावें । तेणें हो‍ईल स्वभावें । समाधान ॥ ७१॥

वक्ता म्हणाले, "एकनिष्ठ भावाने भगवंताचे भजन करावे, त्यानेच स्वाभाविकपणे खरे समाधान प्राप्त होईल."

कैसें करावें भगवद्भजन । कोठें ठेवावें हें मन । भगवद्भजनाचें लक्षण । मज निरोपावें ॥ ७२॥

शिष्य पुन्हा विचारतो, "भगवंताचे भजन कसे करावे, हे मन कुठे स्थिर ठेवावे? भगवद्भजनाचे नेमके लक्षण मला सांगावे."

ऐसा म्लानवदनें बोले । धरिले सदृढ पाऊलें । कंठ सद्गनदित, गळाले । अश्रुपात दुःखें ॥ ७३॥

असे तो उदास चेहऱ्याने बोलतो, गुरूंचे पाय घट्ट धरतो, त्याचा कंठ दाटून येतो आणि दुःखाने अश्रू गळू लागतात.

देखोन शिष्याची अनन्यता । भावें वोळला सद्गु्रु दाता । स्वानंद तुंबळेल आतां । पुढिले समासीं ॥ ७४॥

शिष्याची ही अनन्य भक्ती पाहून सद्गुरू भावाने त्याच्यावर प्रसन्न झाले; पुढील समासात आत्मानंदाचा पूर उचंबळून येईल.