मागां जालें निरूपण । आध्यात्मिकाचें लक्षण । आतां आदिभूतिक तो कोण । सांगिजेल ॥ १॥

मागे आध्यात्मिक तापाचे लक्षण सांगितले; आता आधिभौतिक ताप म्हणजे काय, ते सांगितले जाईल.

सर्व भूतांचेनि संयोगें । सुखदुःख उपजों लागे । ताप होतां मन भंगे । या नांव आदिभूतिक ॥ २॥

इतर सर्व प्राणी व वस्तूंच्या संबंधातून जे सुखदुःख उत्पन्न होते आणि त्या तापाने मन खचते, त्याला आधिभौतिक ताप म्हणतात.

तरी या आदिभूतिकाचें लक्षण । प्रांजळ करूं निरूपण । जेणें अनुभवास ये पूर्ण । वोळखी तापत्रयाची ॥ ३॥

तर आता या आधिभौतिक तापाचे लक्षण सोप्या शब्दांत सांगू, जेणेकरून त्रिविध तापांची ओळख पूर्णपणे अनुभवास येईल.

ठेंचा लागती मोडती कांटे । विझती शस्त्रांचे धायटे । सला सिलका आणी सरांटे । या नांव आदिभूतिक ॥ ४॥

ठेच लागणे, काटे मोडून रुतणे, शस्त्रांचे घाव बसणे, काचकुसरीसारखे रुतणारे तुकडे, टोचणारे गवत, हे सर्व आधिभौतिक ताप होत.

अंग्या आणी काचकुहिरी । आवचटा लागे शरीरीं । गांधील ये‍ऊन दंश करी । या नांव आदिभूतिक ॥ ५॥

अंगावर काच रुतणे, अचानक काहीतरी अपघात शरीराला होणे आणि गांधीलमाशीचा दंश होणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

मासी गोमासी मोहळमासी । मुंगी तेलमुंगी डांस दसी । सोट जळू लागे यासी । आदिभूतिक बोलिजे ॥ ६॥

माशी, गोमाशी, मधमाशी, मुंगी, तेलमुंगी, डास, कीटकदंश आणि जळवा लागणे, हे सर्व आधिभौतिक ताप म्हटले आहेत.

पिसा पिसोळे चांचण । कुसळें मुंगळे ढेंकुण । विसीफ भोवर गोंचिड जाण । या नांव आदिभूतिक ॥ ७॥

पिसू, विंचवासारखे पिसोळे, खरूज, कुसळे रुतणे, मोठ्या मुंग्या, ढेकूण, गोमाशी आणि गोचीड चावणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

गोंबी विंचु आणी विखार । व्याघ्र लाअंडिगे आणी शूकर । गौसायळ सामर । या नांव आदिभूतिक ॥ ८॥

गोम, विंचू, विषारी साप, वाघ, लांडगे, रानडुक्कर आणि सांबरासारखे प्राणी, यांच्यापासून होणारा त्रास हाही आधिभौतिक ताप होय.

रानगाई रानम्हैसे । रानशकट्ट आणी रीसें । रानहाती लांवपिसें । या नांव आदिभूतिक ॥ ९॥

रानगायी, रानम्हशी, रानडुकरे, अस्वले आणि रानहत्ती यांच्यापासून होणारा त्रासही आधिभौतिक ताप होय.

सुसरीनें वोढून नेलें । कां तें आवचितें बुडालें । आथवा खळाळीं पडिलें । या नांव आदिभूतिक ॥ १०॥

मगरीने ओढून नेणे, अचानक पाण्यात बुडणे किंवा भोवऱ्यात सापडणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

नाना विखारें आजगर । नाना मगरें जळचर । नाना वनचरें अपार । या नांव आदिभूतिक ॥ ११॥

नाना विषारी साप, अजगर, नाना मगरी व जलचर प्राणी, तसेच अगणित वनचर प्राणी, यांच्यापासून होणारा त्रास हाही आधिभौतिक ताप होय.

अश्व वृषभ आणी खर । स्वान शूकर जंबुक मार्जर । ऐसीं बहुविध क्रूर । या नांव आदिभूतिक ॥ १२॥

घोडा, बैल, गाढव, कुत्रा, डुक्कर, कोल्हा, मांजर यांसारखे अनेक क्रूर प्राणी, यांच्यापासून होणारा त्रासही आधिभौतिक ताप होय.

ऐसीं कर्कशें भयानकें । बहुविध दुःखदायकें । दुःखें दारुणें अनेकें । या नांव आदिभूतिक ॥ १३॥

अशी कर्कश, भयानक, अनेक प्रकारे दुःखदायक असणारी अनेक भयंकर दुःखे, हीही आधिभौतिक ताप होत.

भिंती माळवंदे पडती । कडे भुयेरीं कोंसळती । वृक्ष आंगावरी मोडती । या नांव आदिभूतिक ॥ १४॥

भिंत किंवा माळवद कोसळणे, कडा किंवा गुहा खचणे आणि झाड अंगावर पडणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

कोणी येकाचा श्राप जडे । कोणी येकें केले चेडे । आधांतरी होती वेडे । या नांव आदिभूतिक ॥ १५॥

कोणाचा शाप लागणे, कोणी जादूटोणा करणे आणि त्यामुळे विनाकारण वेडे होणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

कोणी येकें चाळविलें । कोणी येकें भ्रष्टविले । कोणी येकें धरून नेलें । या नांव आदिभूतिक ॥ १६॥

कोणी फसवून नेणे, कोणी बिघडवणे किंवा कोणी बळजबरीने पळवून नेणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

कोणी येकें दिलें वीष । कोणी येकें लाविले दोष । कोणी येकें घातलें पाश । या नांव आदिभूतिक ॥ १७॥

कोणी विष देणे, कोणी खोटा आळ लावणे किंवा कोणी सापळ्यात अडकवणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

अवचिता सेर लागला । नेणो बिबवा चिडला । प्राणी धुरें जाजावला । या नांव आदिभूतिक ॥ १८॥

अचानक विषारी दंश होणे, न जाणो एखादा विषारी प्राणी चिडणे किंवा धुराने गुदमरणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

इंगळावरी पाय पडे । शिळेखालें हात सांपडे । धावतां आडखुळे पडे । या नांव आदिभूतिक ॥ १९॥

निखाऱ्यावर पाय पडणे, दगडाखाली हात सापडणे किंवा धावताना अडखळून पडणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

वापी कूप सरोवर । गर्ता कडा नदीतीर । आवचितें पडे शरीर । या नांव आदिभूतिक ॥ २०॥

विहीर, तळे, खड्डा, कडा किंवा नदीकिनारी अचानक पडून जाणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

दुर्गाखालें कोंसळती । झाडावरून पडती । तेणें दुह्खें आक्रंदती । या नांव आदिभूतिक ॥ २१॥

किल्ल्याच्या कड्यावरून खाली पडणे किंवा झाडावरून पडणे, आणि त्या दुःखाने आक्रोश करावा लागणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

सीतें वोठ तरकती । हात पाव टांका फुटती । चिखल्या जिव्हाळ्या लागती । या नांव आदिभूतिक ॥ २२॥

थंडीने ओठ फुटणे, हातापायांच्या टाचा फुटणे आणि त्यात चिखल्या-जखमा होऊन जिवाला त्रास होणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

अशनपानाचिये वेळे । उष्ण रसें जिव्हा पोळे । दांत कस्करे आणी हरळे । या नांव आदिभूतिक ॥ २३॥

जेवताना गरम पदार्थाने जीभ भाजणे किंवा दाताखाली खडे-कस्करे येऊन दात दुखणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

पराधेन बाळपणीं । कुशब्दमारजाचणी । अन्नवस्त्रेंवीण आळणी । या नांव आदिभूतिक ॥ २४॥

बालपणी दुसऱ्यावर अवलंबून राहावे लागणे, शिवीगाळ व मारझोड सोसावी लागणे, अन्नवस्त्राविना उपाशी-उघडे राहावे लागणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

सासुरवास गालोरे । ठुणके लासणें चिमोरे । आलें रुदन न धरे । या नांव आदिभूतिक ॥ २५॥

सासुरवास सोसावा लागणे, टोमणे-टोचे मारले जाणे, चिमटे काढले जाणे आणि रडू आवरता न येणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

चुकतां कान पिळिती । कां तो डोळा हिंग घालिती । सर्वकाळ धारकीं धरिती । या नांव आदिभूतिक ॥ २६॥

चूक झाल्यास कान पिळणे, डोळ्यात हिंग घालून शिक्षा देणे आणि सतत जाचात-दराऱ्यात ठेवणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

नाना प्रकारीचे मार । दुर्जन मारिती अपार । दुरी अंतरे माहेर । या नांव आदिभूतिक ॥ २७॥

नाना प्रकारचे मार दुष्ट लोक अपार देतात आणि माहेरपासून दूर राहावे लागणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

कर्णनासिक विंधिलें । बळेंचि धरून गोंधिलें । खोडी जालिया पोळविलें । या नांव आदिभूतिक ॥ २८॥

कान-नाक टोचले जाणे, बळजबरीने पकडून गोंधळात टाकले जाणे आणि खोडी केल्यास भाजून शिक्षा दिली जाणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

परचक्रीं धरून नेलें । नीच यातीस दिधलें । दुर्दशा हो‍ऊन मेलें । या नांव आदिभूतिक ॥ २९॥

शत्रूच्या सैन्याने पकडून नेणे, हीन जातीच्या लोकांच्या ताब्यात देणे आणि दुर्दशा होऊन मरण पावणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

नाना रोग उद्भवले । जे आध्यात्मिकीं बोलिले । वैद्य पंचाक्षरी आणिले । या नांव आदिभूतिक ॥ ३०॥

पूर्वी आध्यात्मिक तापात सांगितलेले नाना रोग होणे आणि त्यावर उपचारासाठी वैद्य व मांत्रिक बोलावणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

नाना वेथेचें निर्शन । व्हावया औषध दारुण । बळात्कारें देती जाण । या नांव आदिभूतिक ॥ ३१॥

नाना व्याधी बऱ्या व्हाव्यात म्हणून कडवट-भयंकर औषधे बळजबरीने पाजली जाणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

नाना वल्लीचे रस । काडे गर्गोड कर्कश । घेतां होये कासावीस । या नांव आदिभूतिक ॥ ३२॥

नाना वनस्पतींचे कडू रस, काढे यांसारखी कडू-कर्कश औषधे घेताना कासावीस होणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

ढाळ आणी उखाळ देती । पथ्य कठीण सांगती । अनुपान चुकतां विपत्ती । या नांव आदिभूतिक ॥ ३३॥

जुलाब-वांती करवणारी औषधे देणे, कठोर पथ्य सांगणे आणि औषधाचे अनुपान चुकल्यास होणारी आपत्ती, हेही आधिभौतिक ताप होत.

फाड रक्त फांसणी । गुल्लडागांची जाचणी । तेणें दुःखें दुःखवे प्राणी । या नांव आदिभूतिक ॥ ३४॥

चिरफाड करणे, रक्त काढणे, बांधून ठेवणे आणि गरम गोळ्यांचे चटके देण्याचा जाच, यांनी जीव दुःखी होतो, हेही आधिभौतिक ताप होय.

रुचिक बिबवे घालिती । नाना दुःखें दडपे देती । सिरा तोडिती जळा लाविती । या नांव आदिभूतिक ॥ ३५॥

औषधासाठी बिब्बे वगैरे कडू पदार्थ खाऊ घालणे, नाना उपायांनी दाब देणे, शीर तोडणे किंवा जळवा लावणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

बहु रोग बहु औषधें । सांगतां अपारें अगाधें । प्राणी दुखवे तेणें खेदें । या नांव आदिभूतिक ॥ ३६॥

असे बहुत रोग व बहुत औषधे आहेत, ती सांगता सांगताही संपणार नाहीत; त्या त्रासाने जीव दुःखी होतो, हेही आधिभौतिक ताप होय.

बोलाविला पंचाक्षरी । धूरमार पीडा करी । नाना यातना चतुरीं । आदिभूतिक जाणिजे ॥ ३७॥

मंत्रतंत्र जाणणाऱ्याला बोलावले जाते, तो धूर देऊन, मार देऊन पीडा करतो; अशा चतुराईने केलेल्या नाना यातनाही आधिभौतिक ताप म्हणून जाणाव्यात.

दरवडे घालूनियां जना । तश्कर करिती यातना । तेणें दुःख होये मना । या नांव आदिभूतिक ॥ ३८॥

दरोडा घालून चोर लोकांना यातना देतात, त्यामुळे मनाला दुःख होते, हेही आधिभौतिक ताप होय.

अग्नीचेनि ज्वाळें पोळे । तेणें दुःखें प्राणी हरंबळे । हानी जालियां विवळे । या नांव आदिभूतिक ॥ ३९॥

अग्नीच्या ज्वाळेने भाजणे, त्या दुःखाने जीव तडफडणे आणि हानी झाल्यावर विव्हळणे, हेही आधिभौतिक ताप होत.

नाना मंदिरें सुंदरें । नाना रत्नांचीं भांडारें । दिव्यांबरें मनोहरें । दग्ध होती ॥ ४०॥

सुंदर मंदिरे, रत्नांची भांडारे आणि मनोहर वस्त्रे, ही सर्व आगीत जळून खाक होतात.

नाना धान्यें नाना पदार्थ । नाना पशु नाना स्वार्थ । नाना पात्रें नाना अर्थ । मनुष्यें भस्म होती ॥ ४१॥

नाना धान्ये, नाना वस्तू, नाना जनावरे, नाना संपत्ती, नाना भांडी, इतकेच नव्हे तर माणसेही आगीत भस्म होऊन जातात.

आग्न लागला सेती । धान्यें बणव्या आणी खडकुती । युक्षदंड जळोन जाती । अकस्मात ॥ ४२॥

शेतांना आग लागते, धान्याच्या राशी, कणग्या आणि सामग्री अचानक जळून खाक होते.

ऐसा आग्न लागला । अथवा कोणी लाविला । हानी जाली कां पोळला । या नांव आदिभूतिक ॥ ४३॥

अशी आग स्वतःहून लागो किंवा कोणी मुद्दाम लावो, त्यामुळे झालेली हानी किंवा भाजणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

ऐसें सांगतां बहुत । होती वन्हीचे आघात । तेणे दुःखें दुःखवे चित्त । या नांव आदिभूतिक ॥ ४४॥

असे सांगू गेल्यास अग्नीचे आघात अनेक प्रकारचे आहेत; त्या दुःखाने चित्त व्यथित होते, हेही आधिभौतिक ताप होय.

हारपे विसरे आणी सांडे । नासे गाहाळ फुटे पडे । असाध्य होये कोणीकडे । या नांव आदिभूतिक ॥ ४५॥

एखादी वस्तू हरवणे, विसरणे, सोडून जाणे, नासणे, फुटणे, पडणे किंवा कोणत्याही प्रकारे असाध्य होणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

प्राणी स्थानभ्रष्ट जालें । नाना पशूतें चुकलें । कन्यापुत्र गाहाळले । या नांव आदिभूतिक ॥ ४६॥

माणसाने आपले घरदार, स्थान सोडावे लागणे, गुरेढोरे हरवणे किंवा मुलेबाळे हरवणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

तश्कर अथवा दावेदार । आवचितां करिती संव्हार । लुटिती घरें नेती खिल्लार । या नांव आदिभूतिक ॥ ४७॥

चोर किंवा वैरी अचानक संहार करतात, घरे लुटतात आणि गुरेढोरे घेऊन जातात, हेही आधिभौतिक ताप होय.

नाना धान्यें केळी कापिती । पानमळां मीठ घालिती । ऐसे नाना आघात करिती । या नांव आदिभूतिक ॥ ४८॥

शेतातील धान्य, केळीची झाडे तोडणे, विड्याच्या पानांच्या मळ्यात मीठ घालून तो नासवणे, अशा नाना प्रकारच्या हानी होतात, हेही आधिभौतिक ताप होय.

मैंद उचले खाणोरी । सुवर्णपंथी भुररेकरी । ठकु सिंतरु वरपेकरी । वरपा घालिती ॥ ४९॥

ठक, उचले करणारे चोर, भुयार खणून चोरी करणारे, सोने-दागिने पळवणारे, फसवणारे आणि दरोडेखोर, असे लोक फसवून लुटतात.

गठीछोडे द्रव्य सोडिती । नाना आळंकार काढिती । नाना वस्तु मूषक नेती । या नांव आदिभूतिक ॥ ५०॥

गाठोडे सोडवून घेणारे चोर द्रव्य लुटतात, दागिने काढून घेतात आणि उंदीरही नाना वस्तू पळवून नेतात, हेही आधिभौतिक ताप होय.

वीज पडे हिंव पडे । प्राणी प्रजंनी सांपडे । कां तो माहापुरीं बुडे । या नांव आदिभूतिक ॥ ५१॥

वीज पडणे, गारपीट होणे, जीव संकटात सापडणे किंवा महापुरात वाहून बुडणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

भोवरें वळणें आणी धार । वोसाणें लाटा अपार । वृश्चिक गोंबी आजगर । वाहोन जाती ॥ ५२॥

पाण्याचे भोवरे, प्रवाहाची वळणे, जोराचा प्रवाह, अपार लाटा, यांच्या तडाख्यात विंचू, गोम, अजगरही वाहून जातात.

तयामधें प्राणी सांपडला । खडकी बेटीं आडकला । बुडत बुडत वांचला । या नांव आदिभूतिक ॥ ५३॥

अशा प्रवाहात माणूस सापडतो, खडकात किंवा बेटावर अडकतो, बुडता बुडता कसाबसा वाचतो, हेही आधिभौतिक ताप होय.

मनासारिखा नसे संसार । कुरूप कर्कश स्त्री क्रूर । विधवा कन्या मूर्ख पुत्र । या नांव आदिभूतिक ॥ ५४॥

संसार मनासारखा नसणे, बायको कुरूप-कर्कश-क्रूर असणे, मुलगी विधवा होणे किंवा मुलगा मूर्ख निपजणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

भूत पिशाच्च लागलें । आंगावरून वारें गेलें । अबद्धमंत्रे प्राणी चळलें । या नांव आदिभूतिक ॥ ५५॥

भूतबाधा होणे, अंगावरून वाईट वारे जाणे आणि चुकीच्या मंत्रामुळे माणूस बिथरणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

ब्राह्मणसमंध शरीरीं । बहुसाल पीडा करी । शनेश्वराचा धोका धरी । या नांव आदिभूतिक ॥ ५६॥

ब्राह्मणसमंध शरीरात शिरून खूप पीडा करणे आणि शनीच्या पीडेची धास्ती वाटणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

नाना ग्रहे काळवार । काळतिथी घातचंद्र । काळवेळ घातनक्षत्र । या नांव आदिभूतिक ॥ ५७॥

अशुभ ग्रह, अशुभ वार, अशुभ तिथी, अशुभ चंद्र, अशुभ वेळ आणि अशुभ नक्षत्र यांची भीती, हेही आधिभौतिक ताप होय.

सिंक पिंगळा आणी पाली । वोखटें होला काक कलाली । चिंता काजळी लागली । या नांव आदिभूतिक ॥ ५८॥

शिंक येणे, घुबडाचा शब्द ऐकू येणे, पाल पडणे, अशुभ घार-कावळा ओरडणे, अशा अपशकुनांची चिंता लागणे हेही आधिभौतिक ताप होय.

दिवटा सरवदा भाकून गेला । अंतरीं धोका लागला । दुःस्वप्नें जाजावला । या नांव आदिभूतिक ॥ ५९॥

दिवटी विझणे किंवा अपशकुनी घटना घडून जाणे, त्यामुळे मनात धोक्याची भीती लागणे आणि वाईट स्वप्नांनी गांगरून जाणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

भालु भुंके स्वान रडे । पाली अंगावरी पडे । नाना चिन्हें चिंता पवाडे । या नांव आदिभूतिक ॥ ६०॥

अस्वल गुरगुरणे, कुत्रा रडणे, अंगावर पाल पडणे, अशा नाना अपशकुनी चिन्हांनी चिंता वाढणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

बाहेरी निघतां अपशकून । नाना प्रकारें विछिन्न । तेणें गुणें भंगे मन । या नांव आदिभूतिक ॥ ६१॥

बाहेर पडताना अपशकून होणे, नाना प्रकारे मन विचलित होणे आणि त्यामुळे मन खचणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

प्राणी बंदी सांपडला । यातने वरपडा जाला । नाना दुःखें दुःखवला । या नांव आदिभूतिक ॥ ६२॥

माणूस कैदेत सापडणे, यातनांना बळी पडणे आणि नाना दुःखांनी दुःखी होणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

प्राणी राजदंड पावत । जेरबंद चाबुक वेत । दरेमार तळवेमार होत । या नांव आदिभूतिक ॥ ६३॥

राजाकडून शिक्षा भोगावी लागणे, बेड्या-साखळदंड, चाबकाचे फटके, छडीचे फटके, तसेच तळपायावर मार बसणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

कोरडे पारंब्या फोक । बहुप्रकारें अनेक । बहुताडिती आदिभूतिक । या नांव बोलिजे ॥ ६४॥

कोरडे, पारंब्या, फोक अशा नाना प्रकारच्या साधनांनी खूप मारहाण होणे, हेही आधिभौतिक ताप म्हटले जाते.

मोघरीमार बुधलेमार । चौखुरून डंगारणेमार । बुक्या गचांड्या गुढघेमार । या नांव आदिभूतिक ॥ ६५॥

मोगरीने मार देणे, बुधल्याने मार देणे, हातपाय बांधून लोळवणे, बुक्के मारणे, गचांड्या देणे, गुडघ्याने मारणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

लाता तपराखा सेणमार । कानखडे दगडमार । नाना प्रकारींचे मार । या नांव आदिभूतिक ॥ ६६॥

लाथा मारणे, चापट मारणे, शेण फेकून मारणे, कानाखाली मारणे, दगड मारणे, असे नाना प्रकारचे मार बसणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

टांगणें टिपया पिछोडे । बेडी बुधनाल कोलदंडे । रक्षणनिग्रह चहूंकडे । या नांव आदिभूतिक ॥ ६७॥

टांगून ठेवणे, टिप्रीने मारणे, कैचीत अडकवणे, बेड्या घालणे, तोफेच्या तोंडी देणे, खोडा घालणे आणि चहूबाजूंनी बंदिस्त करून ठेवणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

नाकवणी चुनवणी । मीठवणी रायवणी । गुळवण्याची जाचणी । या नांव आदिभूतिक ॥ ६८॥

नाकात पाणी घालून, चुना लावून, मीठ चोळून, तिखट लावून किंवा गुळाचे चटके देऊन छळ करणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

जळामध्यें बुचकळिती । हस्तीपुढें बांधोन टाकिती । हाकिती छळिती यातायाती । या नांव आदिभूतिक ॥ ६९॥

पाण्यात बुडवणे, हत्तीसमोर बांधून टाकणे, हाकून-हाकून छळ करणे आणि यातायात करणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

कर्णछेद घ्राणछेद । हस्तछेद पादछेद । जिव्हाछेद अधरछेद । या नांव आदिभूतिक ॥ ७०॥

कान कापणे, नाक कापणे, हात कापणे, पाय कापणे, जीभ कापणे, ओठ कापणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

तीरमार सुळीं देती । नेत्र वृषण काढिती । नखोनखीं सुया मारिती । या नांव आदिभूतिक ॥ ७१ ॥

बाण मारणे, सुळावर चढवणे, डोळे काढणे, नखांच्या खाली सुया टोचणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

पारड्यामध्यें घालणें । कां कडेलोट करणें । कां भांड्यामुखें उडवणें । या नांव आदिभूतिक ॥ ७२॥

तराजूच्या पारड्यात घालून वजन करणे, कड्यावरून खाली ढकलून देणे किंवा तोफेच्या तोंडी उडवणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

कानीं खुंटा आदळिती । अपानीं मेखा मारिती । खाल काढून टाकिती । या नांव आदिभूतिक ॥ ७३॥

कानात खुंटी ठोकणे, गुदद्वारात मेखा मारणे किंवा कातडी सोलून काढणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

भोत आणी बोटबोटी । अथवा गळ घालणें कंठीं । सांडस लावून आटाटी । या नांव आदिभूतिक ॥ ७४॥

टोकदार सळई खुपसणे, बोटे तोडणे, गळ्यात गळ अडकवणे किंवा चिमट्याने ओढून त्रास देणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

सिसें पाजणें वीष देणें । अथवा सिरछेद करणें । कां पायातळीं घालणें । या नांव आदिभूतिक ॥ ७५॥

वितळलेले शिसे पाजणे, विष देणे, डोके कापणे किंवा पायाखाली तुडवणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

सरड मांजरें भरिती । अथवा फांसीं ने‍ऊन देती । नानापरी पीडा करिती । या नांव आदिभूतिक ॥ ७६॥

पोत्यात सरडे-मांजरी भरून त्यांच्यासोबत कोंडणे किंवा फासावर चढवणे, नाना प्रकारे पीडा दिली जाणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

स्वानप्रळये व्याघ्रप्रळये । भूतप्रळये सुसरीप्रळये । शस्त्रप्रळये विझप्रळये । या नांव आदिभूतिक ॥ ७७॥

कुत्र्यांकडून मरण येणे, वाघाकडून मरण येणे, भुतांकडून मरण येणे, मगरीकडून मरण येणे, शस्त्राने मरण येणे किंवा विजेने मरण येणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

सीरा वोढून घेती । टेंभें ला‍उन भाजिती । ऐशा नाना विपत्ती । या नांव आदिभूतिक ॥ ७८॥

शिरा ओढून तोडणे किंवा टेंभे लावून भाजणे, अशा नाना आपत्ती, हेही आधिभौतिक ताप होय.

मनुष्यहानी वित्तहानी । वैभवहानी महत्वहानी । पशुहानी पदार्थहानी । या नांव आदिभूतिक ॥ ७९॥

माणसाची हानी, संपत्तीची हानी, वैभवाची हानी, प्रतिष्ठेची हानी, जनावरांची हानी आणि वस्तूंची हानी, हेही आधिभौतिक ताप होय.

बाळपणीं मरे माता । तारुण्यपणीं मरे कांता । वृद्धपणीं मृत्य सुता । या नांव आदिभूतिक ॥ ८०॥

बालपणी आई मरणे, तारुण्यात पत्नी मरणे आणि वृद्धपणी मुलगा मरणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

दुःख दारिद्र आणी रुण । विदेशपळणी नागवण । आपदा अनुपत्ति कदान्न । या नांव आदिभूतिक ॥ ८१॥

दुःख, दारिद्र्य, कर्ज, परागंदा होऊन परदेशी पळावे लागणे, लुटले जाणे, आपत्ती, अपत्यहीनता आणि हलके अन्न खावे लागणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

आकांत वाखाप्रळये । युद्ध्य होतां पराजये । जिवलगांचा होये क्षये । या नांव आदिभूतिक ॥ ८२॥

भयंकर आकांत, महामारीसारखी संकटे, युद्धात पराजय होणे आणि जिवलगांचा नाश होणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

कठीण काळ आणी दुष्काळ । साशंक आणी वोखटी वेळ । उद्वेग चिंतेचे हळाळ । या नांव आदिभूतिक ॥ ८३॥

कठीण काळ, दुष्काळ, संशयी व वाईट काळ आणि उद्वेग व चिंतेच्या तीव्र वेदना, हेही आधिभौतिक ताप होय.

घाणा चरखीं सिरकला । चाकाखालें सांपडला । नाना वन्हींत पडिला । या नांव आदिभूतिक ॥ ८४॥

घाण्यात किंवा चरखीत अडकणे, चाकाखाली सापडणे किंवा नाना प्रकारच्या आगीत पडणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

नाना शस्त्रें भेदिला । नाना स्वापदीं भक्षिला । नाना बंदीं पडिला । या नांव आदिभूतिक ॥ ८५॥

नाना शस्त्रांनी घायाळ होणे, नाना हिंस्र प्राण्यांकडून भक्षिले जाणे किंवा नाना प्रकारच्या बंदिवासात पडणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

नाना कुवासें निर्बुजे । नाना अपमानें लाजे । नाना शोकें प्राणी झिजे । या नांव आदिभूतिक ॥ ८६॥

नाना वाईट बातम्यांनी गांगरून जाणे, नाना अपमानांनी लाज वाटणे आणि नाना शोकांनी जीव झिजत जाणे, हेही आधिभौतिक ताप होय.

ऐसें सांगतां अपार । आहेत दुःखाचे डोंगर । श्रोतीं जाणावा विचार । आदिभूतिकाचा ॥ ८७॥

असे सांगायला गेल्यास दुःखाचे डोंगरच्या डोंगर उभे आहेत; श्रोत्यांनी आधिभौतिक तापाचा हा विचार यावरून समजून घ्यावा.