जनाचे अनुभव पुसतां । कळहो उठिल अवचिता । हा कथाकल्लोळ श्रोतां । कौतुकें ऐकावा ॥ १ ॥

लोकांचे अनुभव विचारता विचारता अचानक एक कलह उठला. हा कथेचा कल्लोळ श्रोत्यांनी कौतुकाने ऐकावा.

जनाचे अनुभव पुसतां । कळहो उठिल अवचिता । हा कथाकल्लोळ श्रोतां । कौतुकें ऐकावा ॥ १ ॥

Upon asking people about their experiences, a sudden clamor of dispute arose. Let the listeners hear this whole tumult of a story with delight.

येक म्हणती हा संसारु । करितां पाविजे पैलपारु । आपला नव्हे कीं जोजारु । जीव देवाचे ॥ २ ॥

काही म्हणतात, हा संसार नीट केला तर त्याच्याद्वारेच पैलतीर गाठता येतो. हा पसारा आपला नाही, जीव तर देवाचेच आहेत.

येक म्हणती हा संसारु । करितां पाविजे पैलपारु । आपला नव्हे कीं जोजारु । जीव देवाचे ॥ २ ॥

Some say: by properly conducting this worldly life, one can indeed reach the far shore. This whole expanse does not belong to us — all beings truly belong to God.

येक म्हणती हें न घडे । लोभ येऊन आंगीं जडे । पोटस्तें करणें घडे । सेवा कुटुंबाची ॥ ३ ॥

काही म्हणतात, हे शक्य नाही. संसार केला की लोभ अंगी जडतोच. पोट भरण्यासाठी आणि कुटुंबाच्या सेवेसाठी काम करावेच लागते.

येक म्हणती हें न घडे । लोभ येऊन आंगीं जडे । पोटस्तें करणें घडे । सेवा कुटुंबाची ॥ ३ ॥

Others say: this is not possible; greed inevitably clings to one who takes up worldly life. One must work to fill one's belly and serve one's family.

येक म्हणती स्वभावें । संसार करावा सुखें नावें । कांहीं दान पुण्य करावें । सद्ग तीकारणें ॥ ४ ॥

काही म्हणतात, स्वाभाविकपणे संसार सुखाने चालवावा, आणि सद्गतीसाठी थोडे दान-पुण्यही करावे.

येक म्हणती स्वभावें । संसार करावा सुखें नावें । कांहीं दान पुण्य करावें । सद्ग तीकारणें ॥ ४ ॥

Others say: one should simply carry on worldly life naturally and happily, while also performing some charity and merit for the sake of a good afterlife.

येक म्हणती संसार खोटा । वैराग्यें घ्यावा देशवटा । येणें स्वर्ग्यलोकींच्या वाटा । मोकळ्या होती ॥ ५ ॥

काही म्हणतात, संसार खोटा आहे, वैराग्य धारण करून त्याचा त्याग करावा. यामुळेच स्वर्गलोकाच्या वाटा मोकळ्या होतात.

येक म्हणती संसार खोटा । वैराग्यें घ्यावा देशवटा । येणें स्वर्ग्यलोकींच्या वाटा । मोकळ्या होती ॥ ५ ॥

Others say: worldly life is false; one should renounce it through detachment and go into exile from it. This alone opens the paths to the heavenly realms.

येक म्हणती कोठें जावें । वेर्थचि कासया हिंडावें । आपुलें आश्रमी असावें । आश्रमधर्म करूनी ॥ ६ ॥

काही म्हणतात, कुठे जायचे? उगाच का भटकावे? आपल्या आश्रमातच राहून आश्रमधर्म पाळावा.

येक म्हणती कोठें जावें । वेर्थचि कासया हिंडावें । आपुलें आश्रमी असावें । आश्रमधर्म करूनी ॥ ६ ॥

Others say: where is there to go? Why wander pointlessly? One should remain in one's own stage of life, simply fulfilling its proper duties.

येक म्हणती कैंचा धर्म । अवघा होतसे अधर्म । ये संसारीं नाना कर्म । करणें लागे ॥ ७ ॥

काही म्हणतात, धर्म कुठे उरलाय? सगळेच अधर्मच होत चालले आहे. या संसारात नाना कर्मे करावीच लागतात.

येक म्हणती कैंचा धर्म । अवघा होतसे अधर्म । ये संसारीं नाना कर्म । करणें लागे ॥ ७ ॥

Others say: where is there any dharma left? Everything has become adharma. In this worldly life, one is forced to perform all kinds of deeds regardless.

येक म्हणती बहुतांपरी । वासना असावी वरी । येणेंचि तरिजे संसारीं । अनायासें ॥ ८ ॥

काही म्हणतात, अनेक प्रकारे वागताना वासना उच्च व शुद्ध असावी. यानेच अनायासे संसारसागर तरता येतो.

येक म्हणती बहुतांपरी । वासना असावी वरी । येणेंचि तरिजे संसारीं । अनायासें ॥ ८ ॥

Others say: whatever one does, in whatever way, one's underlying desire should remain elevated and pure. By this alone can one cross the ocean of worldly life effortlessly.

येक म्हणती कारण भाव । भावेंचि पाविजे देव । येर हें अवघेंचि वाव । गथागोवी ॥ ९ ॥

काही म्हणतात, खरे कारण भाव आहे. भावानेच देव प्राप्त होतो, बाकी सर्व निव्वळ गुंतागुंत आणि व्यर्थ आहे.

येक म्हणती कारण भाव । भावेंचि पाविजे देव । येर हें अवघेंचि वाव । गथागोवी ॥ ९ ॥

Others say: what truly matters is devotion of heart. Through that devotion alone is God attained; everything else is merely useless entanglement.

येक म्हणती वडिलें जीवीं । अवघीं देवचि मानावीं । मायेबापें पूजीत जावीं । येकाभावें ॥ १० ॥

काही म्हणतात, आपले सर्व वडीलधारे मनापासून देवच मानावेत आणि आई-वडिलांची एकाग्र भावाने पूजा करत राहावी.

येक म्हणती वडिलें जीवीं । अवघीं देवचि मानावीं । मायेबापें पूजीत जावीं । येकाभावें ॥ १० ॥

Others say: one should regard all one's elders wholeheartedly as God, and worship one's own parents with single-minded devotion.

येक म्हणती देवब्राह्मण । त्यांचें करावें पूजन । मायेबाप नारायेण । विश्वजनाचा ॥ ११ ॥

काही म्हणतात, देव-ब्राह्मणांचे पूजन करावे, कारण नारायण हाच सर्व जगाचा माता-पिता आहे.

येक म्हणती देवब्राह्मण । त्यांचें करावें पूजन । मायेबाप नारायेण । विश्वजनाचा ॥ ११ ॥

Others say: one should worship gods and Brahmins, for Narayana alone is the true mother and father of all the world.

येक म्हणती शास्त्र पाहावें । तेथें निरोपिलें देवें । तेणें प्रमाणेंचि जावें । परलोकासी ॥ १२ ॥

काही म्हणतात, शास्त्र पाहावे, त्यात देवाने जे सांगितले आहे, त्याच प्रमाणे परलोकाच्या दिशेने जावे.

येक म्हणती शास्त्र पाहावें । तेथें निरोपिलें देवें । तेणें प्रमाणेंचि जावें । परलोकासी ॥ १२ ॥

Others say: one should study the scriptures, for what God has declared is found there; one should proceed toward the next world exactly as they prescribe.

येक म्हणती अहो जना । शास्त्र पाहातां पुरवेना । याकारणें साधुजना । शरण जावें ॥ १३ ॥

काही म्हणतात, अहो लोकहो, शास्त्रे पाहूनही भागत नाही. म्हणून साधुजनांना शरण जावे.

येक म्हणती अहो जना । शास्त्र पाहातां पुरवेना । याकारणें साधुजना । शरण जावें ॥ १३ ॥

Others say: people, however much one studies the scriptures, it is not enough. For this reason, one should take refuge in the saints instead.

येक म्हणती सांडा गोठी । वायांचि करिता चाउटी । सर्वांस कारण पोटीं । भूतदया असावी ॥ १४ ॥

काही म्हणतात, या साऱ्या गप्पा सोडा, उगाच शब्दांची चघळाचघळ करता. सर्वांसाठी खरे कारण म्हणजे अंतःकरणात भूतदया असावी.

येक म्हणती सांडा गोठी । वायांचि करिता चाउटी । सर्वांस कारण पोटीं । भूतदया असावी ॥ १४ ॥

Others say: leave aside all this talk — it is nothing but idle chatter for its own sake. The one true requirement for everyone is that compassion for all beings should dwell in the heart.

येक म्हणती येकचि बरवें । आपुल्या आचारें असावें । अंतकाळीं नाम घ्यावें । सर्वोत्तमाचें ॥ १५ ॥

काही म्हणतात, एकच गोष्ट चांगली - आपल्या आचाराप्रमाणे वागावे आणि अंतकाळी सर्वोत्तम अशा भगवंताचे नाम घ्यावे.

येक म्हणती येकचि बरवें । आपुल्या आचारें असावें । अंतकाळीं नाम घ्यावें । सर्वोत्तमाचें ॥ १५ ॥

Others say: only one thing is truly good — one should live by one's own proper conduct, and at the hour of death, utter the name of the Supreme.

येक म्हणती पुण्य असेल । तरीच नाम येईल । नाहीं तरी भुली पडेल । अंतकाळीं ॥ १६ ॥

काही म्हणतात, पुण्य असेल तरच अंतकाळी नाम आठवेल, नाहीतर त्या क्षणी भ्रम पडेल.

येक म्हणती पुण्य असेल । तरीच नाम येईल । नाहीं तरी भुली पडेल । अंतकाळीं ॥ १६ ॥

Others say: only if one has sufficient merit will God's name come to mind at that hour; otherwise, confusion will overtake one at the moment of death.

येक म्हणती जीत असावे । तंवचि सार्थक करावें । येक म्हणती फिरावें । तिर्थाटण ॥ १७ ॥

काही म्हणतात, जिवंत असेपर्यंतच सार्थक करून घ्यावे. काही म्हणतात, तीर्थयात्रा करत फिरावे.

येक म्हणती जीत असावे । तंवचि सार्थक करावें । येक म्हणती फिरावें । तिर्थाटण ॥ १७ ॥

Others say: one should accomplish one's life's purpose only while still alive. Still others say: one should go about on pilgrimage to holy places.

येक म्हणती हे अटाटी । पाणीपाषाणाची भेटी । चुबकळ्या मारितां हिंपुटी । कासाविस व्हावें ॥ १८ ॥

काही म्हणतात, तीर्थयात्रा म्हणजे केवळ पाणी आणि दगडांची भेट घेणे, त्यात नुसते बुड्या मारून थकून व्याकुळ व्हावे लागते.

येक म्हणती हे अटाटी । पाणीपाषाणाची भेटी । चुबकळ्या मारितां हिंपुटी । कासाविस व्हावें ॥ १८ ॥

Others say: this whole exertion of pilgrimage is nothing but meeting mere water and stone; one only tires oneself out taking dips and ends up distressed for nothing.

येक म्हणती सांडी वाचाळी । अगाध महिमा भूमंडळीं । दर्शनमात्रें होय होळी । माहापातकाची ॥ १९ ॥

काही म्हणतात, बडबड बंद करा, तीर्थांचा महिमा पृथ्वीवर अगाध आहे. नुसत्या दर्शनानेच मोठमोठ्या पापांची होळी होते.

येक म्हणती सांडी वाचाळी । अगाध महिमा भूमंडळीं । दर्शनमात्रें होय होळी । माहापातकाची ॥ १९ ॥

Others say: stop this idle talk — the glory of these sacred places on earth is immeasurable; the mere sight of them burns away even the greatest sins.

येक म्हणती तीर्थ स्वभावें । कारण मन अवरावें । येक म्हणती कीर्तन करावें । सावकास ॥ २० ॥

काही म्हणतात, तीर्थयात्रा जरूर करावी, पण खरे कारण मनाला आवरणे हेच आहे. काही म्हणतात, निवांतपणे कीर्तन करावे.

येक म्हणती तीर्थ स्वभावें । कारण मन अवरावें । येक म्हणती कीर्तन करावें । सावकास ॥ २० ॥

Others say: pilgrimage is well and good, but the true requirement is to restrain the mind. Still others say: one should perform kirtan, devotional singing, at leisure.

येक म्हणती योग बरवा । मुख्य तोचि आधीं साधावा । देहो अमरचि करावा । अकस्मात ॥ २१ ॥

काही म्हणतात, योग हाच उत्तम, तोच सर्वात आधी साधावा, आणि देहालाच एकाएकी अमर करून टाकावा.

येक म्हणती योग बरवा । मुख्य तोचि आधीं साधावा । देहो अमरचि करावा । अकस्मात ॥ २१ ॥

Others say: yoga is best; that alone should be practiced first, so as to make the very body immortal all at once.

येक म्हणती ऐसें काये । काळवंचना करूं नये । येक म्हणती धरावी सोये । भक्तिमार्गाची ॥ २२ ॥

काही म्हणतात, हे काय भलतेच? काळाची फसवणूक करू नये. काही म्हणतात, भक्तिमार्गाचीच वाट धरावी.

येक म्हणती ऐसें काये । काळवंचना करूं नये । येक म्हणती धरावी सोये । भक्तिमार्गाची ॥ २२ ॥

Others say: what nonsense is this? One should not try to cheat time itself. Still others say: one should hold to the path of devotion alone.

येक म्हणती ज्ञान बरवें । येक म्हणती साधन करावें । येक म्हणती मुक्त असावें । निरंतर ॥ २३ ॥

काही म्हणतात, ज्ञान हेच श्रेष्ठ. काही म्हणतात, साधन करावे. काही म्हणतात, निरंतर मुक्तच राहावे.

येक म्हणती ज्ञान बरवें । येक म्हणती साधन करावें । येक म्हणती मुक्त असावें । निरंतर ॥ २३ ॥

Some say: knowledge is best. Others say: spiritual practice should be undertaken. Yet others say: one should remain perpetually free.

येक म्हणती अनर्गळा । धरीं पापाचा कंटाळा । येक म्हणती रे मोकळा । मार्ग आमुचा ॥ २४ ॥

काही म्हणतात, अरे अमर्याद वागणाऱ्या, पापाचा कंटाळा धर. काही म्हणतात, आमचा मार्ग अगदी मोकळा आहे, कशाचेच बंधन नाही.

येक म्हणती अनर्गळा । धरीं पापाचा कंटाळा । येक म्हणती रे मोकळा । मार्ग आमुचा ॥ २४ ॥

Others say: O reckless one, learn to abhor sin. Yet others say: our path is entirely free — no restriction binds it at all.

येक म्हणती हें विशेष । करूं नये निंदा द्वेष । येक म्हणती सावकास । दुष्टसंग त्यागावा ॥ २५ ॥

काही म्हणतात, विशेष हेच आहे की निंदा-द्वेष करू नये. काही म्हणतात, निवांतपणे दुष्टांची संगत सोडून द्यावी.

येक म्हणती हें विशेष । करूं नये निंदा द्वेष । येक म्हणती सावकास । दुष्टसंग त्यागावा ॥ २५ ॥

Others say: the essential thing is this — one should never engage in slander or hatred. Yet others say: one should calmly give up the company of the wicked.

येक म्हणती ज्याचें खावें । त्या सन्मुखचि मरावें । तेणें तत्काळचि पावावें । मोक्षपद ॥ २६ ॥

काही म्हणतात, ज्याचे अन्न खावे, त्याच्यासमोरच मरावे, त्यानेच तत्काळ मोक्षपद प्राप्त होते.

येक म्हणती ज्याचें खावें । त्या सन्मुखचि मरावें । तेणें तत्काळचि पावावें । मोक्षपद ॥ २६ ॥

Others say: one should die in the presence of the very one whose food one has eaten, for through this alone the state of liberation is instantly attained.

येक म्हणती सांडा गोठी । आधीं पाहिजे ते रोटी । मग करावी चाउटी । सावकास ॥ २७ ॥

काही म्हणतात, या गप्पा सोडा, आधी पोटाची भाकर हवी. मग निवांतपणे बडबड करावी.

येक म्हणती सांडा गोठी । आधीं पाहिजे ते रोटी । मग करावी चाउटी । सावकास ॥ २७ ॥

Others say: leave aside this talk — bread for one's stomach is needed first; only afterward should one calmly indulge in such chatter.

येक म्हणती पाउस असावा । मग सकळ योग बरवा । कारण दुष्काळ न पडावा । म्हणिजे बरें ॥ २८ ॥

काही म्हणतात, आधी पाऊस पडावा, मग सर्व काही चांगले जुळून येते. दुष्काळ पडू नये, हेच खरे कारण चांगले.

येक म्हणती पाउस असावा । मग सकळ योग बरवा । कारण दुष्काळ न पडावा । म्हणिजे बरें ॥ २८ ॥

Others say: rain must come first; then everything else falls favorably into place. The real necessity is simply that no famine should occur.

येक म्हणती तपोनिधी । होतां वोळती सकळ सिद्धी । येक म्हणती रे आधीं । इंद्रपद साधावें ॥ २९ ॥

काही म्हणतात, तपाचा साठा झाला की सर्व सिद्धी प्राप्त होतात. काही म्हणतात, अरे आधी इंद्रपद साध.

येक म्हणती तपोनिधी । होतां वोळती सकळ सिद्धी । येक म्हणती रे आधीं । इंद्रपद साधावें ॥ २९ ॥

Others say: once one has amassed sufficient austerity, all supernatural powers come pouring in on their own. Yet others say: first attain the very throne of Indra.

येक म्हणती आगम पाहावा । वेताळ प्रसन्न करून घ्यावा । तेणें पाविजे देवा । स्वर्गलोकीं ॥ ३० ॥

काही म्हणतात, आगमशास्त्र पाहावे, वेताळाला प्रसन्न करून घ्यावे, त्याने स्वर्गलोकी देवाची प्राप्ती होते.

येक म्हणती आगम पाहावा । वेताळ प्रसन्न करून घ्यावा । तेणें पाविजे देवा । स्वर्गलोकीं ॥ ३० ॥

Others say: one should study the tantric scriptures and win the favor of Vetala, the spirit-lord, for through this one attains the gods in the heavenly realm.

येक म्हणती अघोरमंत्र । तेणें होईजे स्वतंत्र । श्रीहरी जयेचा कळत्र । तेचि वोळे ॥ ३१ ॥

काही म्हणतात, अघोरमंत्राने माणूस स्वतंत्र होतो. ज्या शक्तीचा पती स्वतः श्रीहरी आहे, तीच प्रसन्न होते.

येक म्हणती अघोरमंत्र । तेणें होईजे स्वतंत्र । श्रीहरी जयेचा कळत्र । तेचि वोळे ॥ ३१ ॥

Others say: through aghora mantras, one gains complete independence, for that very power whose consort is Shri Hari himself becomes gracious toward one.

ती लागले सर्व धर्म । तेथें कैंचें क्रियाकर्म । येक म्हणती कुकर्म । तिच्या मदे ॥ ३२ ॥

तिच्यामागे लागले की सर्व धर्म गळून पडतात, तेथे क्रियाकर्म उरतच नाही. काही म्हणतात, तिच्या नादात मात्र कुकर्मच घडते.

ती लागले सर्व धर्म । तेथें कैंचें क्रियाकर्म । येक म्हणती कुकर्म । तिच्या मदे ॥ ३२ ॥

Once one becomes devoted to her, all other dharma falls away, and no ordinary ritual duty remains. Yet others say: in pursuit of her, one only ends up committing wicked deeds.

येक म्हणती येक साक्षप । करावा मृत्यंजयाचा जप । तेणें गुणें सर्व संकल्प । सिद्धीतें पावती ॥ ३३ ॥

काही म्हणतात, एकच खटपट करावी - मृत्युंजयाचा जप करावा. त्यायोगे सर्व संकल्प सिद्धीस जातात.

येक म्हणती येक साक्षप । करावा मृत्यंजयाचा जप । तेणें गुणें सर्व संकल्प । सिद्धीतें पावती ॥ ३३ ॥

Others say: only one effort is needed — recite the Mrityunjaya mantra, and through this all one's intentions come to fulfillment.

येक म्हणती बटु भैरव । तेणें पाविजे वैभव । येक म्हणती झोटिंग सर्व । पुर्वितसे ॥ ३४ ॥

काही म्हणतात, बटुक भैरवाची उपासना करावी, त्याने वैभव प्राप्त होते. काही म्हणतात, झोटिंग नावाची देवताच सर्व काही पुरवते.

येक म्हणती बटु भैरव । तेणें पाविजे वैभव । येक म्हणती झोटिंग सर्व । पुर्वितसे ॥ ३४ ॥

Others say: worship Batuk Bhairav, and through him prosperity is attained. Yet others say: the deity Jhoting fulfills every need entirely on his own.

येक म्हणती काळी कंकाळी । येक म्हणती भद्रकाळी । येक म्हणती उचिष्ट चांडाळी । साहें करावी ॥ ३५ ॥

काही म्हणतात, कंकाळीदेवीची उपासना करावी. काही म्हणतात, भद्रकाळीची. काही म्हणतात, उच्छिष्ट चांडाळिनीचीच मदत घ्यावी.

येक म्हणती काळी कंकाळी । येक म्हणती भद्रकाळी । येक म्हणती उचिष्ट चांडाळी । साहें करावी ॥ ३५ ॥

Others say: worship the goddess Kankali. Yet others say: worship Bhadrakali instead. Still others say: seek the help of Uchchishta Chandalini herself.

येक म्हणती विघ्नहर । येक म्हणती भोळा शंकर । येक म्हणती सत्वर । पावे भगवती ॥ ३६ ॥

काही म्हणतात, विघ्नहर्ता गणपतीच पूजावा. काही म्हणतात, भोळा शंकरच खरा. काही म्हणतात, भगवती देवीच लवकर पावते.

येक म्हणती विघ्नहर । येक म्हणती भोळा शंकर । येक म्हणती सत्वर । पावे भगवती ॥ ३६ ॥

Others say: worship Ganapati, remover of obstacles. Yet others say: the simple, guileless Shankar is the true one. Still others say: the goddess Bhagavati grants her grace most swiftly.

येक म्हणती मल्लारी । सत्वरचि सभाग्य करी । येक म्हणती माहा बरी । भक्ति वेंकटेशाची ॥ ३७ ॥

काही म्हणतात, मल्हारी (खंडोबा) माणसाला लवकरच भाग्यवान बनवतो. काही म्हणतात, व्यंकटेशाची भक्तीच सर्वात उत्तम.

येक म्हणती मल्लारी । सत्वरचि सभाग्य करी । येक म्हणती माहा बरी । भक्ति वेंकटेशाची ॥ ३७ ॥

Others say: Mallari (Khandoba) swiftly bestows good fortune upon a person. Yet others say: devotion to Venkatesha is the very finest of all.

येक म्हणती पूर्व ठेवा । येक म्हणती प्रेत्न करावा । येक म्हणती भार घालावा । देवाच वरी ॥ ३८ ॥

काही म्हणतात, पूर्वसंचित हेच सर्वस्व आहे. काही म्हणतात, प्रयत्न करावाच. काही म्हणतात, सगळा भार देवावरच सोपवून द्यावा.

येक म्हणती पूर्व ठेवा । येक म्हणती प्रेत्न करावा । येक म्हणती भार घालावा । देवाच वरी ॥ ३८ ॥

Others say: what one accumulated in past lives is everything. Yet others say: one must simply make effort. Still others say: one should place the entire burden upon God alone.

येक म्हणती देव कैंचा । अंतचि पाहातो भल्यांचा । येक म्हणती हा युगाचा । युगधर्म ॥ ३९ ॥

काही म्हणतात, देव कुठे आहे? तो तर चांगल्या माणसांचाच नाश पाहतो. काही म्हणतात, हाच तर या युगाचा युगधर्म आहे.

येक म्हणती देव कैंचा । अंतचि पाहातो भल्यांचा । येक म्हणती हा युगाचा । युगधर्म ॥ ३९ ॥

Others say: where is God at all? He seems only to watch the destruction of the good. Yet others say: this indeed is simply the nature proper to this present age.

येक आश्चीर्य मानिती । येक विस्मयो करिती । येक कंटाळोन म्हणती । काये होईल तें पाहावें ॥ ४० ॥

काही याचे आश्चर्य वाटतात, काही चकित होतात, तर काही कंटाळून म्हणतात, जे होईल ते पाहूच.

येक आश्चीर्य मानिती । येक विस्मयो करिती । येक कंटाळोन म्हणती । काये होईल तें पाहावें ॥ ४० ॥

Some regard all this with wonder, others with astonishment, while yet others, weary of it all, simply say: let us just wait and see what comes.

ऐसे प्रपंचिक जन । लक्षणें सांगतां गहन । परंतु कांहीं येक चिन्ह । अल्पमात्र बोलिलों ॥ ४१ ॥

अशा या संसारी लोकांची लक्षणे सांगायची झाली तर ती फार गहन आहेत. तरीही त्यातील काही थोडी खूण मी येथे थोडक्यात सांगितली.

ऐसे प्रपंचिक जन । लक्षणें सांगतां गहन । परंतु कांहीं येक चिन्ह । अल्पमात्र बोलिलों ॥ ४१ ॥

The traits of such worldly people, if fully described, would be truly vast. Still, I have described here just a small sampling of their signs.

आतां असो हा स्वभाव । ज्ञात्यांचा कैसा अनुभव । तोहि सांगिजेल सर्व । सावध ऐका ॥ ४२ ॥

असो, आता हा स्वभाव पुरे. ज्ञानी लोकांचा अनुभव कसा असतो, तोही सर्व सांगतो, सावधपणे ऐका.

आतां असो हा स्वभाव । ज्ञात्यांचा कैसा अनुभव । तोहि सांगिजेल सर्व । सावध ऐका ॥ ४२ ॥

Enough of this nature now. What kind of experience the wise possess will also be fully told — listen attentively.

येक म्हणती करावी भक्ती । श्रीहरी देईल सद्गती । येक म्हणती ब्रह्मप्राप्ती । कर्मेंचि होये ॥ ४३ ॥

काही म्हणतात, भक्तीच करावी, श्रीहरीच सद्गती देईल. काही म्हणतात, कर्मानेच ब्रह्मप्राप्ती होते.

येक म्हणती करावी भक्ती । श्रीहरी देईल सद्गती । येक म्हणती ब्रह्मप्राप्ती । कर्मेंचि होये ॥ ४३ ॥

Some say: one should simply practice devotion, and Shri Hari himself will grant liberation. Others say: it is through ritual action alone that Brahman is attained.

येक म्हणती भोग सुटेना । ज्न्ममरण हें तुटेना । येक म्हणती उर्मी नाना । अज्ञानाच्या ॥ ४४ ॥

काही म्हणतात, भोग काही सुटत नाही, जन्ममरण चुकतच नाही. काही म्हणतात, या सगळ्या केवळ अज्ञानाच्या नाना लहरी आहेत.

येक म्हणती भोग सुटेना । ज्न्ममरण हें तुटेना । येक म्हणती उर्मी नाना । अज्ञानाच्या ॥ ४४ ॥

Some say: worldly experience never lets go, and birth and death never come to an end. Others say: all of this is simply the many restless waves of ignorance.

येक म्हणती सर्व ब्रह्म । तेथें कैंचें क्रियाकर्म । येक म्हणती हा अधर्म । बोलोंचि नये ॥ ४५ ॥

काही म्हणतात, सर्व काही ब्रह्मच आहे, तेथे क्रियाकर्म कुठून येणार? काही म्हणतात, हे तर अधर्म आहे, असे बोलूही नये.

येक म्हणती सर्व ब्रह्म । तेथें कैंचें क्रियाकर्म । येक म्हणती हा अधर्म । बोलोंचि नये ॥ ४५ ॥

Some say: everything is simply Brahman — where, then, could ritual action even apply? Others say: this is nothing but adharma, and should not even be spoken.

येक म्हणती सर्व नासें । उरलें तेंचि ब्रह्म असे । येक म्हणती ऐसें नसे । समाधान ॥ ४६ ॥

काही म्हणतात, सर्वकाही नाश पावते, जे शिल्लक उरते तेच ब्रह्म आहे. काही म्हणतात, असे मुळीच समाधान नसते.

येक म्हणती सर्व नासें । उरलें तेंचि ब्रह्म असे । येक म्हणती ऐसें नसे । समाधान ॥ ४६ ॥

Some say: everything is destroyed, and whatever remains behind is Brahman itself. Others say: true contentment is by no means found in this way.

सर्वब्रह्म केवळ ब्रह्म । दोनी पूर्वपक्षाचे भ्रम । अनुभवाचें वेगळें वर्म । म्हणती येक ॥ ४७ ॥

'सर्वच ब्रह्म आहे' आणि 'केवळ उरलेलेच ब्रह्म आहे' हे दोन्ही पूर्वपक्ष भ्रमच आहेत, अनुभवाचे खरे मर्म तर वेगळेच आहे, असे काही म्हणतात.

सर्वब्रह्म केवळ ब्रह्म । दोनी पूर्वपक्षाचे भ्रम । अनुभवाचें वेगळें वर्म । म्हणती येक ॥ ४७ ॥

"Everything is Brahman" and "only what remains is Brahman" — both of these initial positions are mere delusions; the true essence of real experience is something altogether different, say some.

येक म्हणती हें न घडे । अनुर्वाच्य वस्तु घडे । जें बोलतां मोन्य पडे । वेदशास्त्रांसी ॥ ४८ ॥

काही म्हणतात, असे काही घडतच नाही, ती वस्तूच मुळी शब्दातीत आहे, जिच्याविषयी बोलताना वेदशास्त्रांनाही मौन धरावे लागते.

येक म्हणती हें न घडे । अनुर्वाच्य वस्तु घडे । जें बोलतां मोन्य पडे । वेदशास्त्रांसी ॥ ४८ ॥

Others say: this cannot happen at all — the Reality is beyond description; even the Vedas and scriptures must fall silent when attempting to speak of it.

तव श्रोता अनुवादला । म्हणे निश्चये कोण केला । सिद्धांतमतें अनुभवाला । उरी कैंची ॥ ४९ ॥

तेव्हा श्रोता प्रश्न विचारतो - मग निश्चित असे कोणी ठरवले? सिद्धांतमतानुसार तर अनुभवाला उरीच काही राहत नाही.

तव श्रोता अनुवादला । म्हणे निश्चये कोण केला । सिद्धांतमतें अनुभवाला । उरी कैंची ॥ ४९ ॥

At this the listener asks: then who has settled upon anything with certainty at all? According to the final conclusion, what room is even left for personal experience?

अनुभव देहीं वेगळाले । हें पूर्वीच बोलिलें । आतां कांहीं येक केलें । नवचे कीं ॥ ५० ॥

देहानुसार अनुभव वेगवेगळे असतात, हे आधीच सांगितले आहे. आता त्यातून एकच निश्चित काढणे शक्य होत नाही का?

अनुभव देहीं वेगळाले । हें पूर्वीच बोलिलें । आतां कांहीं येक केलें । नवचे कीं ॥ ५० ॥

That experiences differ according to the body one has was already explained earlier. So can nothing at all now be settled from among them?

येक साक्षत्वें वर्तती । साक्षी वेगळाचि म्हणती । आपण दृष्टा ऐसी स्थिती । स्वानुभवाची ॥ ५१ ॥

काही जण साक्षित्वाने वागतात, ते साक्षी हा वेगळाच आहे असे मानतात. आपण द्रष्टा आहोत, अशी त्यांची स्वानुभवाची स्थिती असते.

येक साक्षत्वें वर्तती । साक्षी वेगळाचि म्हणती । आपण दृष्टा ऐसी स्थिती । स्वानुभवाची ॥ ५१ ॥

Some conduct themselves through the stance of witnessing; they hold the witness to be something entirely distinct. Their state of direct experience is that of being the seer alone.

दृश्यापासून द्रष्टा वेगळा । ऐसी अलिप्तपणाची कळा । आपण साक्षत्वें निराळा । स्वानुभवे ॥ ५२ ॥

द्रष्टा हा दृश्यापासून वेगळा आहे, अशी ही अलिप्ततेची कला असते. साक्षित्वाने आपण स्वानुभवाने निराळेच आहोत, असे ते मानतात.

दृश्यापासून द्रष्टा वेगळा । ऐसी अलिप्तपणाची कळा । आपण साक्षत्वें निराळा । स्वानुभवे ॥ ५२ ॥

The seer is distinct from the seen — this is their art of detachment. Through direct experience, in the stance of witnessing, they hold themselves to be entirely separate.

सकळ पदार्थ जाणतां । तो पदार्थाहून पर्ता । देहीं असोनी अलिप्तता । सहजचि जाली ॥ ५३ ॥

सर्व पदार्थांना जाणणारा तो त्या पदार्थांहून पलीकडेच असतो. देहात असूनही अलिप्तता सहजच त्याच्या अंगी असते.

सकळ पदार्थ जाणतां । तो पदार्थाहून पर्ता । देहीं असोनी अलिप्तता । सहजचि जाली ॥ ५३ ॥

The one who knows all objects stands beyond those very objects. Even while dwelling in the body, detachment comes to him quite naturally.

येक ऐसें स्वानुभवें । म्हणती साक्षत्वें वर्तावें । दृश्य असोनि वेगळें व्हावें । द्रष्टेपणें ॥ ५४ ॥

काही जण स्वानुभवाने असे म्हणतात - साक्षित्वाने वागावे, दृश्य असतानाही द्रष्टेपणाने त्याहून वेगळे राहावे.

येक ऐसें स्वानुभवें । म्हणती साक्षत्वें वर्तावें । दृश्य असोनि वेगळें व्हावें । द्रष्टेपणें ॥ ५४ ॥

Some, from their own direct experience, say: one should conduct oneself through witnessing — remaining, as the seer, separate from the seen even while it is present.

येक म्हणती नाहीं भेद । वस्तु ठाईंची अभेद । तेथें कैंचा मतिमंद द्रष्टा आणिला ॥ ५५ ॥

काही म्हणतात, भेदच नाही, परब्रह्म वस्तू मुळातच अभेद आहे. तेथे हा द्रष्टा कुठून मतिमंदपणे आणून बसवला?

येक म्हणती नाहीं भेद । वस्तु ठाईंची अभेद । तेथें कैंचा मतिमंद द्रष्टा आणिला ॥ ५५ ॥

Others say: there is no distinction at all; the Reality is, from the very start, undivided. From where, then, has this "seer" been foolishly introduced into it?

अवघी साकरचि स्वभावें । तेथें कडु काय निवडावें । द्रष्टा कैंचा स्वानुभवें । अवघेंचि ब्रह्म ॥ ५६ ॥

सर्वकाही स्वभावतःच साखरेसारखे गोडच आहे, तेथे कडू असे काय वेगळे काढावे? स्वानुभवाने पाहता द्रष्टाही कुठे उरतो? सर्वकाही ब्रह्मच आहे.

अवघी साकरचि स्वभावें । तेथें कडु काय निवडावें । द्रष्टा कैंचा स्वानुभवें । अवघेंचि ब्रह्म ॥ ५६ ॥

Everything, by its very nature, is sweet like sugar — what bitterness is there left to separate out from it? Through direct experience, where indeed is any "seer" left at all? Everything is simply Brahman.

प्रपंच परब्रह्म अभेद । भेदवादी मानिती भेद । परी हा आत्मा स्वानंद । आकारला ॥ ५७ ॥

प्रपंच आणि परब्रह्म अभेदच आहेत, पण भेदवादी लोक त्यात भेद मानतात. प्रत्यक्षात हा आत्मानंदच आकार धारण करून प्रकटला आहे.

प्रपंच परब्रह्म अभेद । भेदवादी मानिती भेद । परी हा आत्मा स्वानंद । आकारला ॥ ५७ ॥

Worldly existence and the Supreme Reality are, in truth, undivided, though those who hold to dualistic views insist on a distinction. In reality, it is this very blissful Self that has taken on form.

विघुरलें तुप थिजलें । तैसें निर्गुणचि गुणा आलें । तेथें काय वेगळें केलें । द्रष्टेपणें ॥ ५८ ॥

वितळलेले तूप जसे घट्ट होते, तसेच निर्गुणच गुणाला प्राप्त झाले. मग तेथे द्रष्टेपणाने असे काय वेगळे केले गेले?

विघुरलें तुप थिजलें । तैसें निर्गुणचि गुणा आलें । तेथें काय वेगळें केलें । द्रष्टेपणें ॥ ५८ ॥

Just as melted ghee solidifies again, so too the attributeless has itself taken on attributes. What, then, has actually been made separate through this notion of a "seer"?

म्हणौनि द्रष्टा आणी दृश्य । अवघा येकचि जगदीश । द्रष्टेपणाचे सायास । कासयासी ॥ ५९ ॥

म्हणून द्रष्टा आणि दृश्य दोन्ही मिळून तो एकच जगदीश आहे. मग द्रष्टेपणाची ही सर्व खटपट कशासाठी?

म्हणौनि द्रष्टा आणी दृश्य । अवघा येकचि जगदीश । द्रष्टेपणाचे सायास । कासयासी ॥ ५९ ॥

Therefore the seer and the seen together are but the one Lord of the universe alone. Then what need is there for all this striving after the notion of a "seer"?

ब्रह्मचि आकारलें सर्व । ऐसा येकांचा अनुभव । ऐसे हे दोनी स्वभाव । निरोपिले ॥ ६० ॥

सर्वकाही ब्रह्मच आकाराला आले आहे, असा काहींचा अनुभव असतो. अशा प्रकारे हे दोन्ही स्वभाव सांगितले.

ब्रह्मचि आकारलें सर्व । ऐसा येकांचा अनुभव । ऐसे हे दोनी स्वभाव । निरोपिले ॥ ६० ॥

"Brahman itself has taken the form of everything" — such is the direct experience of some. Thus these two views have both been described.

अवघा आत्मा आकाराअ । आपण भिन्न कैंचा उरला । दुसरा अनुभव बोलिला । ऐसियापरी ॥ ६१ ॥

सर्वकाही आत्माच आकाराला आलेला आहे, तर आपण त्याहून वेगळे कसे उरणार? असा हा दुसरा अनुभव या प्रकारे सांगितला.

अवघा आत्मा आकाराअ । आपण भिन्न कैंचा उरला । दुसरा अनुभव बोलिला । ऐसियापरी ॥ ६१ ॥

If the entire Self itself has taken on this form, how could one remain separate from it at all? This second kind of experience has been described in just this way.

ऐक तिसरा अनुभव । प्रपंच सारूनियां सर्व । कांहीं नाहीं तोचि देव । ऐसें म्हणती ॥ ६२ ॥

आता तिसरा अनुभव ऐक. हा सगळा प्रपंच बाजूला सारून जे काहीच उरत नाही, तोच देव आहे, असे काही म्हणतात.

ऐक तिसरा अनुभव । प्रपंच सारूनियां सर्व । कांहीं नाहीं तोचि देव । ऐसें म्हणती ॥ ६२ ॥

Now hear the third kind of experience. Setting aside this entire worldly existence, whatever remains — which is nothing at all — that itself is God, say some.

दृश्य अवघें वेगळें केलें । केवळ अदृश्यचि उरलें । तेंचि ब्रह्म अनुभविलें । म्हणती येक ॥ ६३ ॥

दृश्य सर्व बाजूला केले असता केवळ अदृश्यच शिल्लक उरते, तेच ब्रह्म म्हणून अनुभवले, असे काही म्हणतात.

दृश्य अवघें वेगळें केलें । केवळ अदृश्यचि उरलें । तेंचि ब्रह्म अनुभविलें । म्हणती येक ॥ ६३ ॥

When all that is visible is set entirely aside, only the invisible remains behind — that alone is what was experienced as Brahman, say some.

परी तें ब्रह्म म्हणों नये । उपायासारिखा अपाये । सुन्यत्वास ब्रह्म काये । म्हणों येईल ॥ ६४ ॥

पण त्याला ब्रह्म म्हणू नये, कारण उपायासारखाच त्यात अपायही दडलेला आहे. शून्यत्वाला ब्रह्म म्हणता येईल का?

परी तें ब्रह्म म्हणों नये । उपायासारिखा अपाये । सुन्यत्वास ब्रह्म काये । म्हणों येईल ॥ ६४ ॥

But this should not be called Brahman, for hidden within this remedy lies its own defect as well. Can mere voidness truly be called Brahman at all?

दृश्य अवघें वोलांडिलें । अदृश्य सुन्यत्वीं पडिलें । ब्रह्म म्हणौनि मुरडलें । तेथुनिच मागे ॥ ६५ ॥

दृश्य सर्व ओलांडून गेले, पण अदृश्य शून्यत्वातच जाऊन पडले. त्यालाच ब्रह्म म्हणून तेथूनच मागे वळले.

दृश्य अवघें वोलांडिलें । अदृश्य सुन्यत्वीं पडिलें । ब्रह्म म्हणौनि मुरडलें । तेथुनिच मागे ॥ ६५ ॥

The visible was indeed crossed over entirely, but the invisible fell right into mere voidness — and, calling that alone Brahman, the seeker turned back right from that very point.

इकडे दृश्य तिकडे देव । मध्यें सुन्यत्वाचा ठाव । तयास मंदबुद्धिस्तव । प्राणी ब्रह्म म्हणे ॥ ६६ ॥

इकडे दृश्य आहे, तिकडे देव आहे, आणि मध्ये शून्यत्वाचा एक टप्पा आहे. मंदबुद्धीमुळे प्राणी त्या शून्यत्वालाच ब्रह्म समजून बसतो.

इकडे दृश्य तिकडे देव । मध्यें सुन्यत्वाचा ठाव । तयास मंदबुद्धिस्तव । प्राणी ब्रह्म म्हणे ॥ ६६ ॥

On one side lies the visible, on the other lies God, and in between there is only a stage of voidness. Out of dull understanding, a person mistakes that mere voidness itself for Brahman.

रायास नाहीं वोळखिलें । सेवकास रावसें कल्पिलें । परी तें अवघें वेर्थ गेलें । राजा देखतां ॥ ६७ ॥

राजाला न ओळखता एखाद्या सेवकालाच राजा समजून बसले, पण खरा राजा प्रत्यक्ष दिसताच ती सर्व कल्पना व्यर्थ ठरते.

रायास नाहीं वोळखिलें । सेवकास रावसें कल्पिलें । परी तें अवघें वेर्थ गेलें । राजा देखतां ॥ ६७ ॥

Without recognizing the true king, one mistook a mere servant for the king himself — but the moment the real king actually appears, that whole notion proves utterly futile.

तैसें सुन्यत्व कल्पिलें ब्रह्म । पुढें देखतां परब्रह्म । सुन्यत्वचा अवघा भ्रम । तुटोन गेला ॥ ६८ ॥

त्याचप्रमाणे शून्यत्वालाच ब्रह्म मानले गेले होते, पण पुढे प्रत्यक्ष परब्रह्माचे दर्शन झाल्यावर शून्यत्वाचा तो सगळा भ्रम पूर्णपणे तुटून गेला.

तैसें सुन्यत्व कल्पिलें ब्रह्म । पुढें देखतां परब्रह्म । सुन्यत्वचा अवघा भ्रम । तुटोन गेला ॥ ६८ ॥

In just the same way, voidness had been mistaken for Brahman, but when the Supreme Reality itself was actually beheld, the entire delusion of voidness was completely shattered.

परी हा सूक्ष्म आडताळा । वारी विवेकें वेगळा । जैसें दुग्ध घेऊन जळा । राजहंस सांडी ॥ ६९ ॥

पण हा सूक्ष्म अडथळा विवेकानेच बाजूला काढून टाकतो, जसा राजहंस दुधातील पाणी वेगळे काढून टाकतो, त्याप्रमाणे.

परी हा सूक्ष्म आडताळा । वारी विवेकें वेगळा । जैसें दुग्ध घेऊन जळा । राजहंस सांडी ॥ ६९ ॥

But this subtle obstacle is set aside only through discernment, just as the royal swan separates out and discards the water mixed within the milk.

आधीं दृश्या सोडिलें । मग सुन्यत्व वोलांडिलें । मूळमायेपरतें देखिलें । परब्रह्म ॥ ७० ॥

प्रथम दृश्य सोडले, मग शून्यत्वही ओलांडले. आणि मूळमायेच्याही पलीकडे असलेले परब्रह्म पाहिले.

आधीं दृश्या सोडिलें । मग सुन्यत्व वोलांडिलें । मूळमायेपरतें देखिलें । परब्रह्म ॥ ७० ॥

First the visible world was set aside, then voidness too was crossed over. And beyond even the root-maya itself, the Supreme Reality was finally beheld.

वेगळेपणें पाहाणें घडे । तेणें वृत्ति सुन्यत्वीं पडे । पोटीं संदेह पवाडे । सुन्यत्वाचा ॥ ७१ ॥

वेगळेपणाने पाहणे घडले की वृत्ती शून्यत्वातच जाऊन पडते, आणि मनात शून्यत्वाबद्दलचा संशय वाढत जातो.

वेगळेपणें पाहाणें घडे । तेणें वृत्ति सुन्यत्वीं पडे । पोटीं संदेह पवाडे । सुन्यत्वाचा ॥ ७१ ॥

When one looks at something as separate from oneself, the mind falls into mere voidness, and doubt about that voidness then grows within the heart.

भिन्नपणें अनुभविलें । तयास सुन्य ऐसें बोलिलें । वस्तु लक्षितां अभिन्न जालें । पाहिजे आधीं ॥ ७२ ॥

वेगळेपणाने जे अनुभवले जाते, त्यालाच शून्य म्हणतात. परब्रह्म वस्तूला ओळखताना आधी स्वतः तिच्याशी अभिन्न व्हायला हवे.

भिन्नपणें अनुभविलें । तयास सुन्य ऐसें बोलिलें । वस्तु लक्षितां अभिन्न जालें । पाहिजे आधीं ॥ ७२ ॥

Whatever is experienced as something separate is what is called voidness. To truly recognize the Reality, one must first become entirely undivided from it.

वस्तु आपणचि होणें । ऐसें वस्तुचें पाहाणें । निश्चयेंसीं भिन्नपणें । सुन्यत्व लाभे ॥ ७३ ॥

आपणच त्या परब्रह्म वस्तूरूप होणे, हेच तिला खरोखर पाहणे होय. निश्चितपणे वेगळेपणाने पाहिले तर मात्र शून्यत्वच हाती लागते.

वस्तु आपणचि होणें । ऐसें वस्तुचें पाहाणें । निश्चयेंसीं भिन्नपणें । सुन्यत्व लाभे ॥ ७३ ॥

To become oneself that very Reality — that alone is truly seeing it. But if it is looked at with any degree of separateness at all, only voidness is what one gains.

याकारणें सुन्य कांहीं । परब्रह्म होणार नाहीं । वस्तुरूप होऊन पाहीं । स्वानुभवें ॥ ७४ ॥

म्हणून शून्य कधीच परब्रह्म होऊ शकत नाही. स्वतः परब्रह्म वस्तूरूप होऊनच स्वानुभवाने पाहावे.

याकारणें सुन्य कांहीं । परब्रह्म होणार नाहीं । वस्तुरूप होऊन पाहीं । स्वानुभवें ॥ ७४ ॥

For this reason, mere voidness can never become the Supreme Reality. One must become the Reality itself and see it only through one's own direct experience.

आपण वस्तु सिद्धचि आहे । मन मी ऐसें कल्पूं नये । साधु सांगती उपाये । तूंचि आत्मा ॥ ७५ ॥

आपण मुळातच सिद्ध अशी परब्रह्म वस्तूच आहोत. 'मी म्हणजे मन' अशी कल्पना करू नये. साधू हाच उपाय सांगतात - तूच आत्मा आहेस.

आपण वस्तु सिद्धचि आहे । मन मी ऐसें कल्पूं नये । साधु सांगती उपाये । तूंचि आत्मा ॥ ७५ ॥

One is, in truth, already the accomplished Reality itself. One should never imagine that "I am the mind." The saints offer this very remedy: you yourself are the Self.

मन मी ऐसें नाथिलें । संतीं नाहीं निरोपिलें । मानावें कोणाच्या बोलें । मन मी ऐसें ॥ ७६ ॥

'मी म्हणजे मन' ही कल्पना पूर्णपणे खोटी आहे, संतांनी असे कधीच सांगितलेले नाही. मग कोणाच्या सांगण्यावरून 'मी मन आहे' असे मानावे?

मन मी ऐसें नाथिलें । संतीं नाहीं निरोपिलें । मानावें कोणाच्या बोलें । मन मी ऐसें ॥ ७६ ॥

The notion "I am the mind" is entirely baseless; the saints have never taught any such thing. On whose word, then, should one come to believe "I am the mind"?

संतवचनीं ठेवितां भावे । तोचि शुद्ध स्वानुभव । मनाचा तैसाच स्वभाव । आपण वस्तु ॥ ७७ ॥

संतांच्या वचनावर श्रद्धेने विश्वास ठेवला की तोच शुद्ध स्वानुभव ठरतो. मनाचाही खरा स्वभाव हाच आहे की आपणच ती परब्रह्म वस्तू आहोत.

संतवचनीं ठेवितां भावे । तोचि शुद्ध स्वानुभव । मनाचा तैसाच स्वभाव । आपण वस्तु ॥ ७७ ॥

When one places faithful trust in the saints' teaching, that itself becomes true and pure direct experience. The real nature of the mind too is simply this: that one is oneself the Reality.

जयाचा घ्यावा अनुभव । तोचि आपण निरावेव । आपुला घेती अनुभव । विश्वजन ॥ ७८ ॥

ज्याचा अनुभव घ्यायचा आहे, तोच निराकार परब्रह्म आपण स्वतःच आहोत. आणि सर्व जगातील लोक आपल्याच अनुभवाचाच अनुभव घेत असतात.

जयाचा घ्यावा अनुभव । तोचि आपण निरावेव । आपुला घेती अनुभव । विश्वजन ॥ ७८ ॥

That very formless Reality of which one seeks experience is oneself already. And all people throughout the world are, in truth, experiencing nothing other than their own self.

लोभी धन साधूं गेले । तंव ते लोभी धनचि जाले । मग भाग्यपुरुषीं भोगिलें । सावकास ॥ ७९ ॥

लोभी माणसे धन मिळवायला गेली, पण त्या नादात तीच धनरूप बनून गेली. मग ते धन भाग्यवान पुरुषांनीच निवांतपणे भोगले.

लोभी धन साधूं गेले । तंव ते लोभी धनचि जाले । मग भाग्यपुरुषीं भोगिलें । सावकास ॥ ७९ ॥

Greedy people set out in pursuit of wealth, but in that very pursuit they themselves became consumed by wealth. It was then only the truly fortunate who calmly enjoyed it in the end.

तैसें देहबुद्धी सोडितां । साधकास जालें तत्वता । अनुभवाची मुख्य वार्ता । ते हे ऐसी ॥ ८० ॥

त्याचप्रमाणे देहबुद्धी सोडली असता साधकाला खरोखर हे प्राप्त होते. अनुभवाची मुख्य गोष्ट अशी आहे.

तैसें देहबुद्धी सोडितां । साधकास जालें तत्वता । अनुभवाची मुख्य वार्ता । ते हे ऐसी ॥ ८० ॥

In just the same way, when the seeker gives up body-consciousness, this true attainment comes about for him. This, then, is the essential account of true experience.

आपण वस्तु मुळीं येक । ऐसा ज्ञानाचा विवेक । येथून हा ज्ञानदशक । संपूर्ण जाला ॥ ८१ ॥

आपण मुळातच ती एकमेव परब्रह्म वस्तूच आहोत, हाच ज्ञानाचा खरा विवेक आहे. येथे हा ज्ञानदशक पूर्ण झाला.

आपण वस्तु मुळीं येक । ऐसा ज्ञानाचा विवेक । येथून हा ज्ञानदशक । संपूर्ण जाला ॥ ८१ ॥

One is, from the very beginning, none other than that one single Reality — this is the true discernment of knowledge. With this, this "Dashak of Knowledge" comes to its completion.

आत्मज्ञान निरोपिलें । येथामतीनें बोलिलें । न्यूनपर्ण क्ष्मा केलें । पाहिजे श्रोतीं ॥ ८२ ॥

आत्मज्ञान येथे जसे सुचले तसे, आपल्या मतीप्रमाणे सांगितले. यात काही उणीव राहिली असेल, तर ती श्रोत्यांनी क्षमा करावी.

आत्मज्ञान निरोपिलें । येथामतीनें बोलिलें । न्यूनपर्ण क्ष्मा केलें । पाहिजे श्रोतीं ॥ ८२ ॥

Self-knowledge has here been explained, spoken as best as this understanding allowed. Whatever shortcomings remain in it, may the listeners kindly forgive.