शुद्ध नेटकें ल्याहावें । लेहोन शुद्ध शोधावें । शोधून शुद्ध वाचावें । चुकों नये ॥ १ ॥

अक्षर शुद्ध आणि नेटकें असावें. लिहिल्यावर ते शुद्ध आहे किंवा नाही हे तपासून पाहावें, आणि शोधून घेतल्यावर तें शुद्ध वाचावें; यात चूक होऊं देऊं नये.

शुद्ध नेटकें ल्याहावें । लेहोन शुद्ध शोधावें । शोधून शुद्ध वाचावें । चुकों नये ॥ १ ॥

One's writing should be clear and correct; after writing, it should be checked for accuracy, and once corrected, read out properly — with no mistake at all.

विश्कळित मात्रुका नेमस्त कराव्या । धाट्या जाणोन सदृढ धराव्या । रंग राखोन भराव्या । नाना कथा ॥ २ ॥

विस्कळित झालेली अक्षरें (शब्द) नीट व्यवस्थित करावींत; रचनेची घाट/ढब जाणून ती पक्की धरावी; आणि योग्य रंग (रस) राखून नाना कथा त्यांत भराव्यात.

विश्कळित मात्रुका नेमस्त कराव्या । धाट्या जाणोन सदृढ धराव्या । रंग राखोन भराव्या । नाना कथा ॥ २ ॥

Scattered words should be set in proper order; the pattern and structure should be understood and held firmly; and, keeping the right mood and flavor, one should weave in all kinds of stories.

जाणायाचें सांगतां न ये । सांगायाचें नेमस्त न ये । समजल्याविण कांहींच न ये । कोणीयेक ॥ ३ ॥

जें जाणायचें असतें, तें जसेंच्या तसें शब्दांत सांगतां येत नाहीं; आणि सांगायचें तें अगदी नेमकेंपणें उतरत नाहीं. मुळांत नीट समजल्याशिवाय कोणालाच कांहीं साधत नाहीं.

जाणायाचें सांगतां न ये । सांगायाचें नेमस्त न ये । समजल्याविण कांहींच न ये । कोणीयेक ॥ ३ ॥

What must be known cannot be conveyed exactly in words, and what one tries to say never comes out perfectly precise. Without true understanding, no one can accomplish anything at all.

हरिकथा निरूपण । नेमस्तपणें राजकारण । वर्तायाचें लक्षण । तेंहि असावें ॥ ४ ॥

हरिकथेचें निरूपण करतां यावें, राजकारण (व्यवहार) नेमस्तपणें हाताळतां यावें, आणि नीट वागण्याचें लक्षणही अंगीं असावें.

हरिकथा निरूपण । नेमस्तपणें राजकारण । वर्तायाचें लक्षण । तेंहि असावें ॥ ४ ॥

One should be able to expound the stories of God, handle worldly affairs skillfully and precisely, and also possess the quality of proper, upright conduct.

पुसों जाणे सांगों जाणे । अर्थांतर करूं जाणे । सकळिकांचें राखों जाणे । समाधान ॥ ५ ॥

प्रश्न कसा विचारावा हें जाणावें, उत्तर कसें द्यावें हेंहि जाणावें, अर्थाचा उलगडा करतां यावा, आणि सर्वांचें समाधान राखतां यावें.

पुसों जाणे सांगों जाणे । अर्थांतर करूं जाणे । सकळिकांचें राखों जाणे । समाधान ॥ ५ ॥

One should know how to question and how to answer, how to bring out the true meaning of things, and how to keep everyone content and satisfied.

दीर्घ सूचना आधीं कळे । सावधपणें तर्क प्रबळे । जाणजाणोनि निवळे । येथायोग्य ॥ ६ ॥

दूरवरचा इशारा अगोदरच समजावा, सावधपणें विचार केल्यानें तर्कशक्ति प्रबळ होते, आणि पुरतेपणें जाणून घेतल्यानें योग्य त्या ठिकाणीं मन निवळतें.

दीर्घ सूचना आधीं कळे । सावधपणें तर्क प्रबळे । जाणजाणोनि निवळे । येथायोग्य ॥ ६ ॥

One should grasp the deeper hint well in advance; alert reasoning grows strong through vigilance; and by knowing things thoroughly, the mind becomes clear and settles rightly wherever needed.

ऐसा जाणे जो समस्त । तोचि महंत बुद्धिमंत । यावेगळें अंतवंत । सकळ कांहीं ॥ ७ ॥

अशा प्रकारें जो सर्व कांहीं जाणतो, तोच खरा बुद्धिमान महंत होय. याखेरीज बाकी सर्व कांहीं नाशवंत आहे.

ऐसा जाणे जो समस्त । तोचि महंत बुद्धिमंत । यावेगळें अंतवंत । सकळ कांहीं ॥ ७ ॥

One who knows all this in full measure is truly the wise and great Mahant. Apart from this, everything else is perishable and has an end.

ताळवेळ तानमानें । प्रबंद कविता जाड वचनें । मज्यालसी नाना चिन्हें । सुचती तया ॥ ८ ॥

ताल, वेळ, तान, मान; प्रबंध, कविता, अर्थगर्भ वचनें; तसेंच नाना प्रकारचे अभिनय व खुणा — हें सर्व त्याला सहज सुचतें.

ताळवेळ तानमानें । प्रबंद कविता जाड वचनें । मज्यालसी नाना चिन्हें । सुचती तया ॥ ८ ॥

Rhythm and timing, melody and measure; compositions, poetry, and weighty words; as well as many kinds of gestures and expressive signs — all these come to him naturally and effortlessly.

जो येकांतास तत्पर । आधीं करी पाठांतर । अथवा शोधी अर्थांतर । ग्रंथगर्भींचें ॥ ९ ॥

जो एकांतवासाला सदा तत्पर असतो, तो आधीं ग्रंथ पाठ करतो, किंवा ग्रंथाच्या गर्भांत दडलेला अर्थ शोधून काढतो.

जो येकांतास तत्पर । आधीं करी पाठांतर । अथवा शोधी अर्थांतर । ग्रंथगर्भींचें ॥ ९ ॥

One who is always devoted to solitude first commits the text to memory, or searches out the deeper meaning hidden within the scripture.

आधींच सिकोन जो सिकवी । तोचि पावे श्रेष्ठ पदवी । गुंतल्या लोकांस उगवी । विवेकबळें ॥ १० ॥

जो स्वतः आधीं शिकून मग दुसऱ्यास शिकवितो, तोच श्रेष्ठ पदवीला पात्र होतो. तो विवेकाच्या बळावर संसारांत गुंतलेल्या लोकांना बाहेर काढतो.

आधींच सिकोन जो सिकवी । तोचि पावे श्रेष्ठ पदवी । गुंतल्या लोकांस उगवी । विवेकबळें ॥ १० ॥

He who first learns thoroughly himself and only then teaches others is the one who attains the highest rank. By the strength of his discernment, he frees people who are entangled in worldly bonds.

अक्षर सुंदर वाचणें सुंदर । बोलणें सुंदर चालणें सुंदर । भक्ति ज्ञान वैराग्य सुंदर । करून दावी ॥ ११ ॥

त्याचें अक्षर सुंदर, वाचणें सुंदर, बोलणें सुंदर, आणि आचरणही सुंदर असतें. भक्ति, ज्ञान व वैराग्य हींही तो स्वतः आचरून दाखवितो.

अक्षर सुंदर वाचणें सुंदर । बोलणें सुंदर चालणें सुंदर । भक्ति ज्ञान वैराग्य सुंदर । करून दावी ॥ ११ ॥

His handwriting is graceful, his reading is graceful, his speech is graceful, and his conduct is graceful too. He demonstrates devotion, knowledge, and detachment by actually living them out.

जयास येत्नचि आवडे । नाना प्रसंगीं पवाडे । धीटपणें प्रगटे दडे । ऐसा नव्हे ॥ १२ ॥

ज्याला सतत प्रयत्नच आवडतो, तो अनेक प्रसंगीं आपलें कर्तृत्व दाखवितो. तो असा नसतो कीं कधी धीटपणें पुढें यावें आणि कधी लपून राहावें — तो सतत सारखाच असतो.

जयास येत्नचि आवडे । नाना प्रसंगीं पवाडे । धीटपणें प्रगटे दडे । ऐसा नव्हे ॥ १२ ॥

One who loves effort and diligence proves his worth in every kind of situation. He is not the sort who boldly comes forward at times and hides at other times — he remains the same, steady, throughout.

सांकडीमधें वर्तों जाणे । उपाधीमधें मिळों जाणे । अलिप्तपणें राखों जाणे । आपणासी ॥ १३ ॥

संकटांतही कसें वागावें हें त्याला कळतें, उपाधींत (जगाच्या व्यवहारांत) मिसळूनही राहतां येतें, आणि तरीही स्वतःला अलिप्त राखतां येतें.

सांकडीमधें वर्तों जाणे । उपाधीमधें मिळों जाणे । अलिप्तपणें राखों जाणे । आपणासी ॥ १३ ॥

He knows how to conduct himself amid difficulties, how to blend into worldly entanglements when needed, and yet how to keep himself inwardly detached throughout.

आहे तरी सर्वां ठाईं । पाहों जातां कोठेंचि नाहीं । जैसा अंतरात्मा ठाईंचा ठाईं । गुप्त जाला ॥ १४ ॥

तो सर्वत्र असतो, पण शोधायला गेलें तर कोठेंच सांपडत नाहीं — जसा अंतरात्मा सर्व ठिकाणीं असूनही गुप्तपणें दडलेला असतो.

आहे तरी सर्वां ठाईं । पाहों जातां कोठेंचि नाहीं । जैसा अंतरात्मा ठाईंचा ठाईं । गुप्त जाला ॥ १४ ॥

He is present everywhere, yet when one looks for him, he cannot be found anywhere — just as the indwelling Self is present in every place, yet remains hidden and unseen.

त्यावेगळें कांहींच नसे । पाहों जातां तो न दिसे । न दिसोन वर्तवीतसे । प्राणीमात्रांसी ॥ १५ ॥

त्याच्यावाचून कांहींच अस्तित्वांत नाहीं, तरी शोधायला गेलें असतां तो दिसत नाहीं. न दिसतांही तोच सर्व प्राणिमात्रांना चालवीत असतो.

त्यावेगळें कांहींच नसे । पाहों जातां तो न दिसे । न दिसोन वर्तवीतसे । प्राणीमात्रांसी ॥ १५ ॥

Nothing exists apart from him, yet when sought he cannot be seen. Though unseen, it is he alone who makes every living being act and function.

तैसाच हाहि नानापरी । बहुत जनास शाहाणे करी । नाना विद्या त्या विवरी । स्थूळ सूक्ष्मा ॥ १६ ॥

त्याचप्रमाणें हाहि महंत नाना प्रकारें पुष्कळ लोकांस शहाणे करतो, आणि स्थूल व सूक्ष्म अशा नाना विद्यांचा उलगडा करून दाखवितो.

तैसाच हाहि नानापरी । बहुत जनास शाहाणे करी । नाना विद्या त्या विवरी । स्थूळ सूक्ष्मा ॥ १६ ॥

In the same way, this Mahant too, in many ways, makes countless people wise, and expounds all kinds of knowledge, both gross and subtle.

आपणाकरितां शाहाणे होती । ते सहजचि सोये धरिती । जाणतेपणाची महंती । ऐसी असे ॥ १७ ॥

त्याच्यामुळें लोक शहाणे होतात आणि ते आपोआपच योग्य वाट धरतात. ज्ञानी असण्याची थोरवी अशी असते.

आपणाकरितां शाहाणे होती । ते सहजचि सोये धरिती । जाणतेपणाची महंती । ऐसी असे ॥ १७ ॥

Because of him, people become wise, and they naturally take to the right path on their own. Such is the greatness of true wisdom.

राखों जाणें नीतिन्याय । न करी न करवी अन्याये । कठीण प्रसंगीं उपाये । करूं जाणे ॥ १८ ॥

नीति आणि न्याय कसा राखावा हें त्याला कळतें; तो स्वतः अन्याय करीत नाहीं, आणि दुसऱ्यालाही करूं देत नाहीं. कठीण प्रसंगीं योग्य उपाय शोधून काढण्याचें कसबही त्याच्या अंगीं असतें.

राखों जाणें नीतिन्याय । न करी न करवी अन्याये । कठीण प्रसंगीं उपाये । करूं जाणे ॥ १८ ॥

He knows how to uphold justice and propriety; he neither commits injustice himself nor lets others commit it. He also knows how to find the right remedy in difficult situations.

ऐसा पुरुष धारणेचा । तोचि आधार बहुतांचा । दास म्हणे रघुनाथाचा । गुण घ्यावा ॥ १९ ॥

असा धैर्यशील व स्थिर पुरुष अनेकांचा आधार बनतो. दास म्हणतो, अशा रघुनाथाच्या गुणांचें अनुकरण करावें.

ऐसा पुरुष धारणेचा । तोचि आधार बहुतांचा । दास म्हणे रघुनाथाचा । गुण घ्यावा ॥ १९ ॥

Such a steadfast and resolute man becomes the support of many. Das (Ramdas) says: one should take on and emulate such qualities, the qualities of Lord Raghunath.