नेणपणें जालें तें जालें । जालें तें होऊन गेलें । जाणतेपणें वर्तलें । पाहिजे नेमस्त ॥ १ ॥

अज्ञानाने जे घडून गेले ते घडून गेले, आता होऊन गेले; यापुढे मात्र जाणतेपणाने, नेमस्तपणे वागले पाहिजे.

नेणपणें जालें तें जालें । जालें तें होऊन गेलें । जाणतेपणें वर्तलें । पाहिजे नेमस्त ॥ १ ॥

Whatever happened out of ignorance has happened and is now past; from now on one must conduct oneself knowingly and with discipline.

जाणत्याची संगती धरावी । जाणत्याची सेवा करावी । जाणत्याची सद्‍बुद्धि घ्यावी । हळुहळु ॥ २ ॥

जाणत्या (ज्ञानी) पुरुषाची संगत धरावी, त्याची सेवा करावी आणि हळूहळू त्याची सद्बुद्धी आत्मसात करावी.

जाणत्याची संगती धरावी । जाणत्याची सेवा करावी । जाणत्याची सद्‍बुद्धि घ्यावी । हळुहळु ॥ २ ॥

One should keep the company of a wise, knowing person, serve him, and gradually absorb his sound understanding.

जाणत्यापासीं लेहों सिकावें । जाणत्यापासीं वाचूं सिकावें । जाणत्यापासीं पुसावें । सकळ कांहीं ॥ ३ ॥

जाणत्यापाशी लिहायला शिकावे, जाणत्यापाशी वाचायला शिकावे आणि जाणत्यापाशीच सर्व काही विचारून घ्यावे.

जाणत्यापासीं लेहों सिकावें । जाणत्यापासीं वाचूं सिकावें । जाणत्यापासीं पुसावें । सकळ कांहीं ॥ ३ ॥

From the knowing one should learn to write, learn to read, and ask about everything whatsoever.

जाणत्यास करावा उपकार । जाणत्यास झिजवावें शरीर । जाणत्याचा पाहावा विचार । कैसा आहे ॥ ४ ॥

जाणत्यावर उपकार करावेत, त्याच्यासाठी आपले शरीर झिजवावे आणि त्याचा विचार कसा आहे हे बारकाईने पाहावे.

जाणत्यास करावा उपकार । जाणत्यास झिजवावें शरीर । जाणत्याचा पाहावा विचार । कैसा आहे ॥ ४ ॥

One should do good service to the knowing one, wear oneself out in his service, and closely observe the nature of his thinking.

जाणत्याचे संगतीनें भजावें । जाणत्याचे संगतीनें झिजावें । जाणत्याचे संगतीनें रिझावें । विवरविवरों ॥ ५ ॥

जाणत्याच्या संगतीत भजन करावे, त्याच्याच संगतीत झिजावे आणि विवरण करत करत त्याच्याच संगतीत रिझावे.

जाणत्याचे संगतीनें भजावें । जाणत्याचे संगतीनें झिजावें । जाणत्याचे संगतीनें रिझावें । विवरविवरों ॥ ५ ॥

In the company of the knowing one should worship, wear oneself out, and take delight, reflecting again and again.

जाणत्याचे गावें गाणें । जाणत्यापासीं वाजवणें । नाना आळाप सिकणें । जाणत्यापासीं ॥ ६ ॥

जाणत्याचे गाणे गावे, जाणत्यापाशी वाद्य वाजवायला शिकावे आणि नाना प्रकारचे आलाप त्याच्याचकडून शिकावे.

जाणत्याचे गावें गाणें । जाणत्यापासीं वाजवणें । नाना आळाप सिकणें । जाणत्यापासीं ॥ ६ ॥

One should sing the songs the knowing one sings, learn to play instruments from him, and learn the many kinds of melodic phrasing from him.

जाणत्याचे कासेसी लागावें । जाणत्याचें औषध घ्यावीं । जाणतां सांगेल तें करावें । पथ्य आधीं ॥ ७ ॥

जाणत्याचा आधार धरून त्याच्या मागे लागावे, त्याने दिलेले औषध घ्यावे आणि त्याने सांगितलेले पथ्य आधी पाळावे.

जाणत्याचे कासेसी लागावें । जाणत्याचें औषध घ्यावीं । जाणतां सांगेल तें करावें । पथ्य आधीं ॥ ७ ॥

One should hold fast to the knowing one, take the medicine he prescribes, and first observe whatever regimen he directs.

जाणत्यापासीं परीक्षा सिकणें । जाणत्यापासीं तालिम करणें । जाणत्यापासीं पोहणें । अभ्यासावें ॥ ८ ॥

जाणत्यापाशी परीक्षा करायला शिकावे, त्याच्याकडून कसरतीचा सराव घ्यावा आणि पोहायलाही त्याच्याचपाशी शिकावे.

जाणत्यापासीं परीक्षा सिकणें । जाणत्यापासीं तालिम करणें । जाणत्यापासीं पोहणें । अभ्यासावें ॥ ८ ॥

One should learn discernment from the knowing one, train under him in physical exercise, and even learn swimming from him.

जाणता बोलेले तैसें बोलावें । जाणता सांगेल तैसें चालावें । जाणत्याचें ध्यान घ्यावें । नाना प्रकरीं ॥ ९ ॥

जाणता जसे बोलतो तसे बोलावे, तो सांगेल तसे चालावे आणि नाना प्रकारे त्याचे ध्यानपूर्वक निरीक्षण करावे.

जाणता बोलेले तैसें बोलावें । जाणता सांगेल तैसें चालावें । जाणत्याचें ध्यान घ्यावें । नाना प्रकरीं ॥ ९ ॥

One should speak as the knowing one speaks, act as he directs, and observe him attentively in every possible way.

जाणत्याच्या कथा सिकाव्या । जाणत्याच्या युक्ति समजाव्या । जाणत्याच्या गोष्टी विवराव्या । सकळ कांहीं ॥ १० ॥

जाणत्याच्या कथा शिकाव्यात, त्याच्या युक्ती समजून घ्याव्यात आणि त्याच्या सर्व गोष्टींचे विवरण करावे.

जाणत्याच्या कथा सिकाव्या । जाणत्याच्या युक्ति समजाव्या । जाणत्याच्या गोष्टी विवराव्या । सकळ कांहीं ॥ १० ॥

One should learn the knowing one's stories, understand his methods, and reflect fully on everything he says.

जाणत्याचे पेंच जाणावे । जाणत्याचे पीळ उकलावे । जाणता राखेल तैसे राखावे । लोक राजी ॥ ११ ॥

जाणत्याचे पेच समजून घ्यावेत, त्याचे गुंते उकलावेत आणि तो जसे लोकांना राखून-सांभाळून राजी ठेवतो तसेच शिकावे.

जाणत्याचे पेंच जाणावे । जाणत्याचे पीळ उकलावे । जाणता राखेल तैसे राखावे । लोक राजी ॥ ११ ॥

One should understand the knowing one's subtle problems, untangle his complications, and learn how he keeps people satisfied and content.

जाणत्याचे जाणावे प्रसंग । जाणत्याचे घ्यावे रंग । जाणत्याचे स्फूर्तीचे तरंग । अभ्यासावे ॥ १२ ॥

जाणत्याचे प्रसंग समजून घ्यावेत, त्याचे रंग (वृत्ती) आत्मसात करावेत आणि त्याच्या स्फूर्तीच्या लाटांचा अभ्यास करावा.

जाणत्याचे जाणावे प्रसंग । जाणत्याचे घ्यावे रंग । जाणत्याचे स्फूर्तीचे तरंग । अभ्यासावे ॥ १२ ॥

One should understand the knowing one's ways of handling situations, absorb his moods, and study the waves of his inspiration.

जाणत्याचा साक्षेप घ्यावा । जाणत्याचा तर्क जाणावा । जाणत्याचा उल्लेख समजावा । न बोलतांचि ॥ १३ ॥

जाणत्याची चिकाटी अंगीकारावी, त्याचा तर्क जाणून घ्यावा आणि तो न बोलताही त्याचा इशारा समजून घ्यावा.

जाणत्याचा साक्षेप घ्यावा । जाणत्याचा तर्क जाणावा । जाणत्याचा उल्लेख समजावा । न बोलतांचि ॥ १३ ॥

One should take on the knowing one's diligence, grasp his reasoning, and understand his meaning even without his speaking it.

जाणत्याचें धूर्तपण । जाणत्याचें राजकारण । जाणत्याचें निरूपण । ऐकत जावें ॥ १४ ॥

जाणत्याचे चातुर्य, त्याचे राजकारण (व्यवहारकौशल्य) आणि त्याचे निरूपण - हे सर्व ऐकत जावे.

जाणत्याचें धूर्तपण । जाणत्याचें राजकारण । जाणत्याचें निरूपण । ऐकत जावें ॥ १४ ॥

One should keep listening to the knowing one's cleverness, his worldly and political skill, and his expositions of truth.

जाण्त्याची कवित्वें सिकावीं । गद्यें पद्यें वोळखावी । माधुर्यवचनें समजावीं । अंतर्यामीं ॥ १५ ॥

जाणत्याची कवने शिकावीत, गद्य-पद्य ओळखावे आणि त्याची मधुर वचने अंतर्यामी समजून घ्यावीत.

जाण्त्याची कवित्वें सिकावीं । गद्यें पद्यें वोळखावी । माधुर्यवचनें समजावीं । अंतर्यामीं ॥ १५ ॥

One should learn the knowing one's poetry, learn to distinguish prose from verse, and take his sweet words to heart.

जाणत्याचें पाहावे प्रबंद । जाणत्याचे वचनभेद । जाणत्याचे नाना संवाद । बरे शोधावे ॥ १६ ॥

जाणत्याचे ग्रंथ पाहावेत, त्याच्या शब्दांतील बारकावे लक्षात घ्यावेत आणि त्याचे नाना संवाद नीट शोधावेत.

जाणत्याचें पाहावे प्रबंद । जाणत्याचे वचनभेद । जाणत्याचे नाना संवाद । बरे शोधावे ॥ १६ ॥

One should study the knowing one's compositions, note the fine distinctions in his words, and thoroughly examine his many dialogues.

जाणत्याची तीक्षणता । जाणत्याची सहिष्णता । जाणत्याची उदारत । समजोन घ्यावी ॥ १७ ॥

जाणत्याची तीक्ष्णता, त्याची सहनशीलता आणि त्याची उदारता समजून घ्यावी.

जाणत्याची तीक्षणता । जाणत्याची सहिष्णता । जाणत्याची उदारत । समजोन घ्यावी ॥ १७ ॥

One should come to understand the knowing one's sharpness, his forbearance, and his generosity.

जाणत्याची नाना कल्पना । जाणत्याची दीर्घ सूचना । जाणत्याची विवंचना । समजोन घ्यावी ॥ १८ ॥

जाणत्याच्या नाना कल्पना, त्याची दूरदृष्टी आणि त्याची चिंतनशीलता समजून घ्यावी.

जाणत्याची नाना कल्पना । जाणत्याची दीर्घ सूचना । जाणत्याची विवंचना । समजोन घ्यावी ॥ १८ ॥

One should understand the knowing one's many ideas, his far-sighted foresight, and his careful deliberation.

जाणत्याचा काळ सार्थक । जाणत्याचा अध्यात्मविवेक । जाणत्याचे गुण अनेक । आवघेच घ्यावे ॥ १९ ॥

जाणत्याचा वेळ कसा सार्थकी लागतो, त्याचा अध्यात्मिक विवेक कसा असतो - त्याचे सर्व अनेक गुण घ्यावेत.

जाणत्याचा काळ सार्थक । जाणत्याचा अध्यात्मविवेक । जाणत्याचे गुण अनेक । आवघेच घ्यावे ॥ १९ ॥

One should learn how the knowing one makes his time fruitful, his spiritual discernment, and take on all his many virtues.

जाणत्याचा भक्तिमार्ग । जाणत्याचा वैराग्ययोग । जाणत्याचा अवघा प्रसंग । समजोन घ्यावा ॥ २० ॥

जाणत्याचा भक्तिमार्ग, त्याचा वैराग्ययोग आणि त्याचे संपूर्ण वर्तन समजून घ्यावे.

जाणत्याचा भक्तिमार्ग । जाणत्याचा वैराग्ययोग । जाणत्याचा अवघा प्रसंग । समजोन घ्यावा ॥ २० ॥

One should understand the knowing one's path of devotion, his practice of detachment, and his entire manner of conduct.

जाणत्याचें पाहावें ज्ञान । जाणत्याचें सिकावें ध्यान । जाणत्याचें सूक्ष्म चिन्ह । समजोन घावें ॥ २१ ॥

जाणत्याचे ज्ञान पाहावे, त्याचे ध्यान शिकावे आणि त्याची सूक्ष्म खूण समजून घ्यावी.

जाणत्याचें पाहावें ज्ञान । जाणत्याचें सिकावें ध्यान । जाणत्याचें सूक्ष्म चिन्ह । समजोन घावें ॥ २१ ॥

One should observe the knowing one's knowledge, learn his manner of meditation, and understand his subtle signs.

जाणत्याचें अलिप्तपण । जाणत्याचें विदेहलक्षण । जाणत्याचें ब्रह्मविवरण । समजोन घ्यावें ॥ २२ ॥

जाणत्याचे अलिप्तपण, त्याचे विदेहीपणाचे लक्षण आणि त्याचे ब्रह्मनिरूपण समजून घ्यावे.

जाणत्याचें अलिप्तपण । जाणत्याचें विदेहलक्षण । जाणत्याचें ब्रह्मविवरण । समजोन घ्यावें ॥ २२ ॥

One should understand the knowing one's detachment, the mark of his body-transcendence, and his exposition of Brahman.

जाणत येक अंतरात्मा । त्याचा काये सांगावा महिमा । विद्याकळागुणसीमा । कोणें करावी ॥ २३ ॥

खरा जाणता तर एकच अंतरात्मा आहे; त्याचा महिमा काय सांगावा? त्याच्या विद्या-कला-गुणांची सीमा कोणी बांधावी?

जाणत येक अंतरात्मा । त्याचा काये सांगावा महिमा । विद्याकळागुणसीमा । कोणें करावी ॥ २३ ॥

The one true knower is the inner Self alone; what can be said of its greatness? Who could ever set a limit to its learning, skill, and virtue?

परमेश्वरांचे गुणानुवाद । अखंड करावा संवाद । तेणेंकरितां आनंद । उदंड होतो ॥ २४ ॥

परमेश्वराच्या गुणांचे वर्णन करणारा संवाद अखंड चालवावा; त्यामुळे अपार आनंद लाभतो.

परमेश्वरांचे गुणानुवाद । अखंड करावा संवाद । तेणेंकरितां आनंद । उदंड होतो ॥ २४ ॥

One should ceaselessly carry on discourse singing the virtues of God; doing so brings boundless joy.

परमेश्वरें निर्मिलें तें । अखंड दृष्टीस पडतें । विवरविवरों समजावें तें । विवेकी जनीं ॥ २५ ॥

परमेश्वराने जे निर्माण केले ते अखंड दृष्टीस पडत असते; विवेकी लोकांनी ते विवरण करत करत समजून घ्यावे.

परमेश्वरें निर्मिलें तें । अखंड दृष्टीस पडतें । विवरविवरों समजावें तें । विवेकी जनीं ॥ २५ ॥

Whatever God has created keeps meeting the eye constantly; the discerning should understand it by reflecting on it again and again.

जितुकें कांहीं निर्माण जालें । तितुकें जगदेश्वरें निर्मिलें । निर्माण वेगळें केलें । पाहिजे आधीं ॥ २६ ॥

जे जे काही निर्माण झाले आहे, ते सर्व जगदीश्वरानेच निर्माण केले आहे; आधी निर्माण करणारा आणि निर्माण झालेले हे वेगळे ओळखले पाहिजे.

जितुकें कांहीं निर्माण जालें । तितुकें जगदेश्वरें निर्मिलें । निर्माण वेगळें केलें । पाहिजे आधीं ॥ २६ ॥

Whatever has been created has all been created by the Lord of the universe; one must first learn to distinguish the creator from the created.

तो निर्माण करतो जना । परी पाहों जातां दिसेना । विवेकबळें अनुमाना । आणीत जावा ॥ २७ ॥

तो सर्व जगाला निर्माण करतो, पण पाहायला गेले असता तो प्रत्यक्ष दिसत नाही; विवेकाच्या बळावरच त्याचे अनुमान करत जावे.

तो निर्माण करतो जना । परी पाहों जातां दिसेना । विवेकबळें अनुमाना । आणीत जावा ॥ २७ ॥

He creates the entire world, yet when one goes to see him, he cannot be seen; one must infer his presence solely through the strength of discernment.

त्याचें अखंड लागतां ध्यान । कृपाळुपणें देतो आशन । सर्वकाळ संभाषण । तदांशेंचि करावें ॥ २८ ॥

त्याचे ध्यान अखंड लागले की तो कृपाळूपणे अन्न देतो; सतत त्याच्याशीच संभाषण करत राहावे.

त्याचें अखंड लागतां ध्यान । कृपाळुपणें देतो आशन । सर्वकाळ संभाषण । तदांशेंचि करावें ॥ २८ ॥

When meditation on him becomes constant, he graciously provides sustenance; one should keep conversing, as it were, with him alone at all times.

ध्यान धरीना तो अभक्त । ध्यान धरील तो भक्त । संसारापासुनी मुक्त । भक्तांस करी ॥ २९ ॥

जो ध्यान धरत नाही तो अभक्त आणि जो ध्यान धरतो तो भक्त; असा भक्त संसारापासून मुक्त होतो.

ध्यान धरीना तो अभक्त । ध्यान धरील तो भक्त । संसारापासुनी मुक्त । भक्तांस करी ॥ २९ ॥

Whoever does not hold him in meditation is not a devotee, and whoever does is a true devotee; such a devotee is freed from worldly bondage.

उपासनेचे सेवटीं । देवां भक्तां अखंड भेटी । अवुभवी जाणेल गोष्टी । प्रत्ययाची ॥ ३० ॥

उपासनेच्या शेवटी देव आणि भक्त यांची अखंड भेट घडते; ही प्रचितीची गोष्ट अनुभवी माणूसच जाणू शकतो.

उपासनेचे सेवटीं । देवां भक्तां अखंड भेटी । अवुभवी जाणेल गोष्टी । प्रत्ययाची ॥ ३० ॥

At the culmination of worship, God and devotee meet in unbroken union; only one who has truly experienced it can know this truth of direct realization.