आपण येथेष्ट जेवणें । उरलें तें अन्न वाटणें । परंतु वाया दवडणें । हा धर्म नव्हे ॥ १ ॥

स्वतः पोटभर जेवावे आणि उरलेले अन्न इतरांना वाटावे; पण ते अन्न वाया घालवणे हा काही धर्म नव्हे.

आपण येथेष्ट जेवणें । उरलें तें अन्न वाटणें । परंतु वाया दवडणें । हा धर्म नव्हे ॥ १ ॥

One should eat one's own fill and share what remains with others; but to let food go to waste is no righteous act at all.

तैसें ज्ञानें तृप्त व्हावें। तेंचि ज्ञान जनास सांगावें । तरतेन बुडों नेदावें । बुडतयासी ॥ २ ॥

त्याचप्रमाणे स्वतः ज्ञानाने तृप्त व्हावे आणि तेच ज्ञान इतरांनाही द्यावे; स्वतः पोहणाऱ्याने बुडणाऱ्याला बुडू देऊ नये.

तैसें ज्ञानें तृप्त व्हावें। तेंचि ज्ञान जनास सांगावें । तरतेन बुडों नेदावें । बुडतयासी ॥ २ ॥

In the same way, one should become fulfilled with knowledge and then share that very knowledge with others; one who can swim himself should not let a drowning person go under.

उत्तम गुण स्वयें घ्यावे । ते बहुतांस सांगावे । वर्तल्याविण बोलावे । ते शब्द मिथ्या ॥ ३ ॥

उत्तम गुण स्वतः अंगीकारावेत आणि ते इतरांनाही सांगावेत; स्वतः त्याप्रमाणे न वागता नुसते बोलणे, ते शब्द खोटेच ठरतात.

उत्तम गुण स्वयें घ्यावे । ते बहुतांस सांगावे । वर्तल्याविण बोलावे । ते शब्द मिथ्या ॥ ३ ॥

One should take up good qualities oneself and teach them to others as well; words spoken without living up to them oneself are nothing but false.

स्नान संध्या देवार्चन । येकाग्र करावें जपध्यान । हरिकथा निरूपण । केलें पाहिजे ॥ ४ ॥

स्नान, संध्या, देवपूजा करावी, जप-ध्यान एकाग्रतेने करावे, आणि हरिकथेचे निरूपणही करत राहावे.

स्नान संध्या देवार्चन । येकाग्र करावें जपध्यान । हरिकथा निरूपण । केलें पाहिजे ॥ ४ ॥

One should perform ritual bathing, prayer, and worship of God, undertake chanting and meditation with focused attention, and also keep expounding the stories of the Lord.

शरीर परोपकारीं लावावें । बहुतांच्या कार्यास यावें । उणें पडों नेदावें । कोणियेकाचें ॥ ५ ॥

आपले शरीर परोपकारासाठी झिजवावे, अनेकांच्या कामी यावे, आणि कोणाचेही काम अपुरे राहू देऊ नये.

शरीर परोपकारीं लावावें । बहुतांच्या कार्यास यावें । उणें पडों नेदावें । कोणियेकाचें ॥ ५ ॥

One should devote one's own body to helping others, be of use in the many tasks people have, and never let anyone's work remain incomplete for lack of help.

आडले जाकसलें जाणावें । यथानशक्ति कामास यावें । मृदवचनें बोलत जावें । कोणीयेकासी ॥ ६ ॥

कोण अडचणीत, संकटात सापडला आहे हे ओळखावे, आपल्या शक्तीप्रमाणे त्याच्या मदतीला यावे, आणि प्रत्येकाशी मृदू, गोड शब्दांत बोलावे.

आडले जाकसलें जाणावें । यथानशक्ति कामास यावें । मृदवचनें बोलत जावें । कोणीयेकासी ॥ ६ ॥

One should recognize who is caught in difficulty or distress, come to his aid according to one's own capacity, and speak gently and kindly to everyone.

दुसयाच्या दुःखें दुःखवावें । परसंतोषें सुखी व्हावें । प्राणीमात्रास मेळऊन घ्यावें । बया शब्दें ॥ ७ ॥

दुसऱ्याच्या दुःखाने स्वतःही दुःखी व्हावे आणि दुसऱ्याच्या सुखाने स्वतःही सुखी व्हावे; प्रेमळ शब्दांनी सगळ्या प्राणिमात्रांना जवळ करून घ्यावे.

दुसयाच्या दुःखें दुःखवावें । परसंतोषें सुखी व्हावें । प्राणीमात्रास मेळऊन घ्यावें । बया शब्दें ॥ ७ ॥

One should feel sorrow at another's sorrow and joy at another's joy; with gentle, loving words one should draw every living being close.

बहुतांचे अन्याये क्ष्मावे । बहुतांचे कार्यभाग करावे । आपल्यापरीस व्हावे । पारखे जन ॥८ ॥

बहुतेकांचे अन्याय, चुका क्षमा कराव्यात, अनेकांची कामे करून द्यावीत, आणि परक्या माणसांनाही आपल्यापेक्षा अधिक मोठे मानावे.

बहुतांचे अन्याये क्ष्मावे । बहुतांचे कार्यभाग करावे । आपल्यापरीस व्हावे । पारखे जन ॥८ ॥

One should forgive the wrongs and faults of most people, take on the tasks of many, and regard even strangers as more deserving than oneself.

दुसयाचें अंतरजाणावें । तदनुसारचि वर्तावें। लोकांस परीक्षित जावें । नाना प्रकारें ॥ ९ ॥

दुसऱ्याचे मन, अंतरंग जाणून घ्यावे आणि त्यानुसारच वागावे; लोकांची नाना प्रकारे पारख करत राहावे.

दुसयाचें अंतरजाणावें । तदनुसारचि वर्तावें। लोकांस परीक्षित जावें । नाना प्रकारें ॥ ९ ॥

One should come to understand another's inner mind and act accordingly; one should keep assessing people in many different ways.

नेमकचि बोलावें । तत्काळचि प्रतिवचन द्यावें । कदापी रागास न यावें । क्ष्मारूपें ॥ १० ॥

नेमक्या, मोजक्या शब्दांत बोलावे, प्रश्नाचे उत्तर तत्काळ द्यावे, आणि क्षमाशील वृत्तीमुळे कधीही रागाच्या आहारी जाऊ नये.

नेमकचि बोलावें । तत्काळचि प्रतिवचन द्यावें । कदापी रागास न यावें । क्ष्मारूपें ॥ १० ॥

One should speak precisely and to the point, give an answer promptly, and, keeping a forgiving spirit, never fall prey to anger at all.

आलस्य अवघाच दवडावा । येत्न उदंडचि करावा । शब्दमत्सर न करावा । कोणीयेकाचा ॥ ११ ॥

आळस पूर्णपणे दूर करावा, भरपूर प्रयत्न करावेत, आणि कोणाच्याही बोलण्याचा मत्सर बाळगू नये.

आलस्य अवघाच दवडावा । येत्न उदंडचि करावा । शब्दमत्सर न करावा । कोणीयेकाचा ॥ ११ ॥

One should drive away laziness entirely, make abundant effort, and never harbor envy over anyone's words.

उत्तम पदार्थ दुसयास द्यावा । शब्द निवडून बोलावा । सावधपणें करीत जावा । संसार आपला ॥ १२ ॥

चांगला पदार्थ दुसऱ्याला द्यावा, शब्द जपून, निवडून बोलावेत, आणि आपला संसार सावधपणे चालवत राहावा.

उत्तम पदार्थ दुसयास द्यावा । शब्द निवडून बोलावा । सावधपणें करीत जावा । संसार आपला ॥ १२ ॥

One should give good things to others, choose one's words with care before speaking, and go on conducting one's own worldly life with alertness.

मरणाचें स्मरण असावें । हरिभक्तीस सादर व्हावें । मरोन कीर्तीस उरवावें । येणें प्रकारें ॥ १३ ॥

मृत्यूचे सतत स्मरण असावे, हरिभक्तीत आदरपूर्वक रस घ्यावा, आणि अशा रीतीने मरणानंतरही आपली कीर्ती मागे उरेल असे जगावे.

मरणाचें स्मरण असावें । हरिभक्तीस सादर व्हावें । मरोन कीर्तीस उरवावें । येणें प्रकारें ॥ १३ ॥

One should keep death always in mind, engage in devotion to God with reverence, and live in such a way that even after death one's good name endures.

नेमकपणें वर्तों लागला । तो बहुतांस कळों आला । सर्व आर्जवी तयाला । काये उणें ॥१४ ॥

जो माणूस नेमकेपणाने, शिस्तीने वागू लागतो, तो अनेकांना ओळखता येतो; अशा सरळ, नम्र स्वभावाच्या माणसाला कशाची उणीव उरेल?

नेमकपणें वर्तों लागला । तो बहुतांस कळों आला । सर्व आर्जवी तयाला । काये उणें ॥१४ ॥

A person who begins to conduct himself with such precision and discipline becomes known to many; what indeed could such a sincere and gentle-natured person lack?

ऐसा उत्तम गुणी विशेष । तयास म्हणावें पुरुष । जयाच्या भजनें जगदीश । तृप्त होये ॥ १५ ॥

असा उत्तम गुणांनी विशेष शोभणारा माणूसच खरा 'पुरुष' म्हणावा, ज्याच्या भजनाने प्रत्यक्ष जगदीशही तृप्त होतो.

ऐसा उत्तम गुणी विशेष । तयास म्हणावें पुरुष । जयाच्या भजनें जगदीश । तृप्त होये ॥ १५ ॥

Such a person, adorned with exceptional and excellent qualities, alone deserves to be called a true man — one whose devotion truly satisfies God himself.

उदंड धिःकारून बोलती । तरी चळों नेदावी शांति । दुर्जनास मिळोन जाती । धन्य ते साधु ॥ १६ ॥

लोक कितीही धिक्कारून, निंदेने बोलले तरी आपली शांती ढळू देऊ नये; असे असूनही दुर्जनांनाही आपलेसे करून घेणारे साधुपुरुष खरोखर धन्य होत.

उदंड धिःकारून बोलती । तरी चळों नेदावी शांति । दुर्जनास मिळोन जाती । धन्य ते साधु ॥ १६ ॥

Even if people speak with harsh scorn and contempt, one should not let one's inner peace be shaken; blessed indeed are those saints who, even so, manage to win over even the wicked.

उत्तम गुणीं श्रृंघारला । ज्ञानवैराग्यें शोभला । तोची येक जाणावा भला । भूमंडळीं ॥ १७ ॥

जो उत्तम गुणांनी सजलेला आहे आणि ज्ञान-वैराग्याने शोभून दिसतो, त्यालाच या भूमंडळावर खरा चांगला, श्रेष्ठ माणूस समजावे.

उत्तम गुणीं श्रृंघारला । ज्ञानवैराग्यें शोभला । तोची येक जाणावा भला । भूमंडळीं ॥ १७ ॥

One who is adorned with excellent virtues and shines with knowledge and dispassion — he alone should be recognized as truly good and worthy upon this earth.

स्वयें आपण कष्टावें । बहुतांचें सोसित जावें । झिजोन कीर्तीस उरवावें । नाना प्रकारें ॥ १८ ॥

स्वतः कष्ट सोसावेत, अनेकांचे त्रास, ओझे सहन करावे, आणि स्वतः झिजून नाना प्रकारे आपली कीर्ती मागे ठेवावी.

स्वयें आपण कष्टावें । बहुतांचें सोसित जावें । झिजोन कीर्तीस उरवावें । नाना प्रकारें ॥ १८ ॥

One should endure hardship oneself, bear the burdens of many, and, wearing oneself out in service, leave behind one's good name in many ways.

कीर्ती पाहों जातां सुख नाहीं । सुख पाहातां कीर्ती नाहीं । विचारेंविण कोठेंचि नाहीं । सामाधान ॥ १९ ॥

कीर्तीच्या मागे लागले तर सुख मिळत नाही, आणि सुखाच्या मागे लागले तर कीर्ती मिळत नाही; विचाराशिवाय कुठेही खरे समाधान लाभत नाही.

कीर्ती पाहों जातां सुख नाहीं । सुख पाहातां कीर्ती नाहीं । विचारेंविण कोठेंचि नाहीं । सामाधान ॥ १९ ॥

If one chases after fame, happiness eludes one; if one chases after happiness, fame eludes one; without proper reflection, true contentment is found nowhere at all.

परांतरास न लावावा ढका । कदापि पडों नेदावा चुका । स्मासीळ तयाच्या तुका । हानी नाहीं ॥ २० ॥

दुसऱ्याच्या मनाला धक्का लावू नये, आपल्या हातून कधी चूक घडू देऊ नये; असे सांभाळणाऱ्याच्या वागण्यात कधीच काही हानी होत नाही.

परांतरास न लावावा ढका । कदापि पडों नेदावा चुका । स्मासीळ तयाच्या तुका । हानी नाहीं ॥ २० ॥

One should never hurt another's feelings, and should never allow oneself to make a careless mistake; one who is thus watchful in his conduct never suffers real loss.

आपलें अथवा परावें । कार्य अवघेंच करावें । प्रसंगीं कामास चुकवावें । हें विहित नव्हे ॥ २१ ॥

आपले असो वा परक्याचे, कोणतेही काम पूर्ण करावे; ऐन प्रसंगी काम टाळणे, चुकवणे हे योग्य नव्हे.

आपलें अथवा परावें । कार्य अवघेंच करावें । प्रसंगीं कामास चुकवावें । हें विहित नव्हे ॥ २१ ॥

Whether the task be one's own or another's, one should carry it through completely; to shirk a duty right at the crucial moment is not proper conduct.

बरें बोलतां सुख वाटतें । हें तों प्रत्यक्ष कळतें । आत्मवत परावें तें । मानीत जावें ॥ २२ ॥

चांगले बोलले की सुख वाटते, हे तर प्रत्यक्ष अनुभवानेच कळते; म्हणून दुसऱ्यालाही आपल्यासारखेच मानत जावे.

बरें बोलतां सुख वाटतें । हें तों प्रत्यक्ष कळतें । आत्मवत परावें तें । मानीत जावें ॥ २२ ॥

One knows from plain, direct experience that speaking kindly brings happiness; therefore one should regard others just as one regards oneself.

कठिण शब्दें वाईट वाटतें । तें तों प्रत्ययास येतें । तरी मग वाईट बोलावें तें । काये निमित्य ॥ २३ ॥

कठोर शब्दांनी वाईट वाटते, हेही अनुभवानेच कळते; मग तसे वाईट, कठोर बोलण्याचे तरी काय कारण उरते?

कठिण शब्दें वाईट वाटतें । तें तों प्रत्ययास येतें । तरी मग वाईट बोलावें तें । काये निमित्य ॥ २३ ॥

One also knows from experience that harsh words hurt; so then, what reason could there possibly be to speak harshly at all?

आपणास चिमोट घेतला । तेणें कासाविस जाला । आपणावरून दुसयाला । राखत जावें ॥ २४ ॥

स्वतःला चिमटा घेतला तर आपण अस्वस्थ होतो; अशाच स्वतःच्या अनुभवावरून दुसऱ्यालाही जपत, सांभाळत जावे.

आपणास चिमोट घेतला । तेणें कासाविस जाला । आपणावरून दुसयाला । राखत जावें ॥ २४ ॥

If one is pinched oneself, one becomes uncomfortable and distressed; from this very experience of oneself, one should learn to be careful of others too.

जे दुसयास दुःख करी । ते अपवित्र वैखरी । आपणास घात करी । कोणियेके प्रसंगीं ॥ २५ ॥

जी वाणी दुसऱ्याला दुःख देते, ती अपवित्र वाणी समजावी; अशी वाणी कधीतरी प्रसंगी स्वतःचाच घात करते.

जे दुसयास दुःख करी । ते अपवित्र वैखरी । आपणास घात करी । कोणियेके प्रसंगीं ॥ २५ ॥

Speech that causes pain to another should be regarded as impure speech; such speech, sooner or later, brings ruin upon the speaker himself.

पेरिलें ते उगवतें । बोलण्यासारिखें उत्तर येतें । तरी मग कर्कश बोलावें तें । काये निमित्य ॥ २६ ॥

जे पेरले तेच उगवते, जसे बोलावे तसेच उत्तर परत मिळते; मग कर्कश, तिखट बोलण्याचे तरी काय कारण उरते?

पेरिलें ते उगवतें । बोलण्यासारिखें उत्तर येतें । तरी मग कर्कश बोलावें तें । काये निमित्य ॥ २६ ॥

Whatever is sown will sprout; as one speaks, so comes the answer back; so then, what reason could there be to speak in a harsh, grating manner?

आपल्या पुरुषार्थवैभवें । बहुतांस सुखी करावें । परंतु कष्टी करावें । हे राक्षेसी क्रिया ॥ २७ ॥

आपल्या कर्तृत्वाने, वैभवाने अनेकांना सुखी करावे; पण त्याच सामर्थ्याने दुसऱ्यांना कष्टी, त्रस्त करणे ही तर राक्षसी कृती होय.

आपल्या पुरुषार्थवैभवें । बहुतांस सुखी करावें । परंतु कष्टी करावें । हे राक्षेसी क्रिया ॥ २७ ॥

One should use one's own achievement and prosperity to make many people happy; but to use that same power to cause others suffering is nothing but a demonic act.

दंभ दर्प अभिमान । क्रोध आणी कठिण वचन । हें अज्ञानाचें लक्षण । भगवद्गीितेंत बोलिलें ॥ २८ ॥

दंभ, गर्व, अहंकार, क्रोध आणि कठोर वचन ही सगळी अज्ञानाचीच लक्षणे आहेत, असे भगवद्गीतेतही सांगितले आहे.

दंभ दर्प अभिमान । क्रोध आणी कठिण वचन । हें अज्ञानाचें लक्षण । भगवद्गीितेंत बोलिलें ॥ २८ ॥

Hypocrisy, arrogance, conceit, anger, and harsh words — these are all marks of ignorance, as the Bhagavad Gita itself declares.

जो उत्तम गुणें शोभला । तोचि पुरुष माहा भला । कित्येक लोक तयाला । शोधीत फिरती ॥ २९ ॥

जो उत्तम गुणांनी शोभतो, तोच खरा महान, भला पुरुष होय; अशा माणसाला अनेक लोक शोधत फिरत असतात.

जो उत्तम गुणें शोभला । तोचि पुरुष माहा भला । कित्येक लोक तयाला । शोधीत फिरती ॥ २९ ॥

One who shines with excellent qualities is truly a great and good man; many people go about searching for just such a person.

क्रियेविण शब्दज्ञान । तेंचि स्वानाचें वमन । भले तेथें अवलोकन । कदापी न करिती ॥ ३० ॥

कृतीशिवाय असलेले नुसते शब्दज्ञान हे कुत्र्याच्या ओकारीसारखेच निरुपयोगी समजावे; चांगली माणसे अशा गोष्टीकडे कधीच ढुंकूनही पाहत नाहीत.

क्रियेविण शब्दज्ञान । तेंचि स्वानाचें वमन । भले तेथें अवलोकन । कदापी न करिती ॥ ३० ॥

Mere verbal knowledge without corresponding action is worth no more than a dog's vomit; good people never so much as look toward such a thing.

मनापासून भक्ति करणें । उत्तम गुण अगत्य धरणें । तया माहांपुरुषाकारणें । धुंडीत येती ॥ ३१ ॥

जो मनापासून भक्ती करतो आणि आवर्जून उत्तम गुण अंगी बाळगतो, अशा महापुरुषाला शोधत लोक स्वतःहून येतात.

मनापासून भक्ति करणें । उत्तम गुण अगत्य धरणें । तया माहांपुरुषाकारणें । धुंडीत येती ॥ ३१ ॥

One who worships wholeheartedly and deliberately cultivates excellent qualities — people come seeking out such a great soul on their own.

ऐसा जो माहानुभाव। तेणें करावा समुदाव । भक्तियोगें देवाधिदेव । आपुला करावा ॥ ३२ ॥

अशा महानुभाव पुरुषाने आपल्याभोवती एक समुदाय, संघटन उभारावे, आणि भक्तियोगाने त्या देवाधिदेवाला आपलासा करून घ्यावा.

ऐसा जो माहानुभाव। तेणें करावा समुदाव । भक्तियोगें देवाधिदेव । आपुला करावा ॥ ३२ ॥

Such a great-souled person should gather around himself a community of devotees, and through the path of devotion make the Lord of lords his very own.

आपण आवचितें मरोन जावें । मग भजन कोणें करावें । याकारणें भजनास लावावे । बहुत लोक ॥ ३३ ॥

आपण तर अचानक मरून जाऊ, मग भजन कोण करत राहील असा विचार करावा; म्हणूनच अनेक लोकांना भजनाला जोडून, लावून ठेवावे.

आपण आवचितें मरोन जावें । मग भजन कोणें करावें । याकारणें भजनास लावावे । बहुत लोक ॥ ३३ ॥

One should think: "I myself may die suddenly one day — then who will carry on this worship?" For this very reason, one should draw many people into the practice of devotion.

आमची प्रतिज्ञा ऐसी । कांहीं न मागावें शिष्यासी । आपणामागें जगदीशासी । भजत जावें ॥ ३४ ॥

आमची प्रतिज्ञा अशी आहे की शिष्याकडून काहीही मागू नये; फक्त आपल्यामागेही तो जगदीशाचे भजन करत राहावा, इतकीच अपेक्षा असावी.

आमची प्रतिज्ञा ऐसी । कांहीं न मागावें शिष्यासी । आपणामागें जगदीशासी । भजत जावें ॥ ३४ ॥

Our vow is this: ask nothing at all from one's disciple, except that after we are gone, he should continue worshipping God himself.

याकारणें समुदाव । जाला पाहिजे मोहोछाव । हातोहातीं देवाधिदेव । वोळेसा करावा ॥ ३५ ॥

यासाठीच समुदाय जमवून उत्सव, मोहोत्सव साजरे करावेत, आणि प्रत्येकाच्या हातातून जणू तो देवाधिदेव प्रसन्न करून घ्यावा.

याकारणें समुदाव । जाला पाहिजे मोहोछाव । हातोहातीं देवाधिदेव । वोळेसा करावा ॥ ३५ ॥

For this very reason, communal gatherings and festive celebrations should be held, so that, through the hands of each and every devotee, God himself is, as it were, won over and made gracious.

आता समुदायाकारणें । पाहिजेती दोनी लक्षणें । श्रोतीं येथें सावधपणें । मन घालावें ॥ ३६ ॥

आता असा समुदाय उभारण्यासाठी दोन लक्षणे, गुण आवश्यक आहेत; श्रोत्यांनी इथे सावधपणे लक्ष द्यावे.

आता समुदायाकारणें । पाहिजेती दोनी लक्षणें । श्रोतीं येथें सावधपणें । मन घालावें ॥ ३६ ॥

Now, to build such a community, two particular qualities are essential; let the listeners here pay careful, attentive heed.

जेणें बहुतांस घडे भक्ति । ते हे रोकडी प्रबोधशक्ति । बहुतांचें मनोगत हातीं । घेतलें पाहिजे ॥ ३७ ॥

ज्याच्यामुळे अनेकांना भक्ती घडेल, ती खरी, प्रत्यक्ष प्रबोधनाची शक्ती होय; त्यासाठी अनेकांचे मनोगत नीट समजून घेतले पाहिजे.

जेणें बहुतांस घडे भक्ति । ते हे रोकडी प्रबोधशक्ति । बहुतांचें मनोगत हातीं । घेतलें पाहिजे ॥ ३७ ॥

The power that truly brings many people to devotion is this real, tangible power of awakening others; for this, one must genuinely grasp what lies in the hearts of many.

मागा बोलिले उत्तम गुण । तयास मानिती प्रमाण । प्रबोधशक्तीचें लक्षण । पुढें चाले ॥ ३८ ॥

आधी सांगितलेले उत्तम गुण, त्यांनाच लोक खरे प्रमाण मानतात; याच आधारावर प्रबोधनशक्तीचे खरे कार्य पुढे चालते.

मागा बोलिले उत्तम गुण । तयास मानिती प्रमाण । प्रबोधशक्तीचें लक्षण । पुढें चाले ॥ ३८ ॥

The excellent qualities spoken of earlier — these alone people accept as the true standard; and it is on this very basis that the work of awakening others goes forward.

बोलण्यासारिखें चालणें । स्वयें करून बोलणें । तयाचीं वचनें प्रमाणें । मानिती जनीं ॥ ३९ ॥

जसे बोलावे तसेच स्वतः वागावे, आणि आधी स्वतः करून मगच बोलावे; अशाच माणसाचे शब्द लोक खरे, प्रमाणभूत मानतात.

बोलण्यासारिखें चालणें । स्वयें करून बोलणें । तयाचीं वचनें प्रमाणें । मानिती जनीं ॥ ३९ ॥

One should act exactly as one speaks, and speak only after having done it oneself; the words of such a person alone are accepted by people as true and authoritative.

जें जें जनास मानेना । तें तें जनहि मानीना । आपण येकला जन नाना । सृष्टिमधें ॥ ४० ॥

जे जे लोकांना पटत नाही, ते ते लोकही मानत नाहीत; आपण एकटे असतो, आणि या सृष्टीत लोक अनेक, नाना प्रकारचे असतात.

जें जें जनास मानेना । तें तें जनहि मानीना । आपण येकला जन नाना । सृष्टिमधें ॥ ४० ॥

Whatever does not convince people, people simply will not accept; one is, after all, but a single individual, while the world holds countless, varied people.

म्हणोन सांगाती असावे । मानत मानत शिकवावे । हळु हळु सेवटा न्यावे । विवेकानें ॥ ४१ ॥

म्हणून सोबती, साथीदार असावेत; त्यांना समजून-उमजून, त्यांचा मान राखत शिकवत राहावे, आणि विवेकाने हळूहळू शेवटच्या ध्येयापर्यंत न्यावे.

म्हणोन सांगाती असावे । मानत मानत शिकवावे । हळु हळु सेवटा न्यावे । विवेकानें ॥ ४१ ॥

Therefore one should have companions along the way; teach them gradually, respecting their views, and with discernment lead them slowly, step by step, to the final goal.

परंतु हे विवेकाचीं कामें । विवेकी करील नेमें । इतर ते बापुडे भ्रमें । भांडोंच लागले ॥ ४२ ॥

पण ही सगळी विवेकाचीच कामे आहेत, जी विवेकी माणूसच नेमाने करू शकतो; बाकीचे बिचारे भ्रमातच अडकून केवळ भांडत बसतात.

परंतु हे विवेकाचीं कामें । विवेकी करील नेमें । इतर ते बापुडे भ्रमें । भांडोंच लागले ॥ ४२ ॥

But all this is truly the work of discernment, which only a discerning person can carry out with steady discipline; the rest, poor souls, remain caught in confusion and end up merely quarreling.

बहुतांसीं भांडतां येकला । शैन्यावांचून पुरवला । याकारणें बहुतांला । राजी राखावें ॥ ४३ ॥

अनेकांशी एकट्याने भांडत बसले तर सैन्याशिवाय टिकाव लागत नाही; म्हणूनच बहुतांना खूश, समाधानी राखावे.

बहुतांसीं भांडतां येकला । शैन्यावांचून पुरवला । याकारणें बहुतांला । राजी राखावें ॥ ४३ ॥

One who quarrels alone against many cannot hold his ground without an army behind him; for this very reason, one should keep the many well-disposed and content.