कलयुगीं कीर्तन करावें । केवळ कोमळ कुशळ गावें । कठीण कर्कश कुर्टें सांडावें । येकीकडे ॥ १ ॥

कलियुगात कीर्तन करावे; ते केवळ कोमल आणि कुशलतेने गावे; कठोर, कर्कश आणि खडबडीत गाणे बाजूला टाकून द्यावे.

कलयुगीं कीर्तन करावें । केवळ कोमळ कुशळ गावें । कठीण कर्कश कुर्टें सांडावें । येकीकडे ॥ १ ॥

In this Kali age one should perform kirtan; sing only in a gentle, skillful manner; harsh, grating, rough singing should be set aside altogether.

खटखट खुंटून टाकावी । खळखळ खळांसीं न करावी । खरें खोटें खवळों नेदावी । वृत्ति आपुली ॥ २ ॥

कुरबुर बंद करावी, दुष्टांशी भांडण करू नये; खरे-खोटे यावरून आपली वृत्ती खवळू देऊ नये.

खटखट खुंटून टाकावी । खळखळ खळांसीं न करावी । खरें खोटें खवळों नेदावी । वृत्ति आपुली ॥ २ ॥

Put a stop to petty bickering; do not get into wrangling with mean-spirited people; do not let one's temper flare up over disputes of true and false.

गर्वगाणें गाऊं नये । गातां गातां गळों नये । गोप्य गुज गर्जों नये । गुण गावे ॥ ३ ॥

गर्वाने गाणे गाऊ नये, गाता गाता थकून जाऊ नये, गुप्त गोष्टी उघडपणे बोलू नयेत - फक्त भगवंताचे गुण गावेत.

गर्वगाणें गाऊं नये । गातां गातां गळों नये । गोप्य गुज गर्जों नये । गुण गावे ॥ ३ ॥

Do not sing out of pride; do not let one's spirit flag while singing; do not blurt out secret matters — only sing the glories of God.

घष्टणी घिसणी घस्मरपणें । घसर घसरूं घसा खाणें । घुमघुमों चि घुमणें । योग्य नव्हे ॥ ४ ॥

घासाघीस, ओढाताण, खादाडपणा, घसरत जाणे, अन्यायाने बळकावणे, आणि नुसते घुमत बसणे - हे योग्य नव्हे.

घष्टणी घिसणी घस्मरपणें । घसर घसरूं घसा खाणें । घुमघुमों चि घुमणें । योग्य नव्हे ॥ ४ ॥

Haggling, dragging things out, gluttony, sliding into carelessness, greedily seizing things, and mere aimless droning — none of this befits kirtan.

नाना नामे भगवंताचीं । नाना ध्यानें सगुणाचीं । नाना कीर्तनें कीर्तीचीं । अद्भुसत करावीं ॥ ५ ॥

भगवंताची नाना नामे, त्याच्या सगुण रूपाची नाना ध्याने, आणि त्याच्या कीर्तीची नाना कीर्तने अद्भुत रीतीने सादर करावीत.

नाना नामे भगवंताचीं । नाना ध्यानें सगुणाचीं । नाना कीर्तनें कीर्तीचीं । अद्भुसत करावीं ॥ ५ ॥

God's many names, meditations on his many personal forms, and kirtans of his many glories — all these should be rendered wondrously.

चकचक चुकावेना । चाट चावट चळावेना । चरचर चुरचुर लागेना । ऐसें करावें ॥ ६ ॥

गायनाचे तेज कमी होऊ नये, चटोरपणा-चावटपणा डळमळू नये, आणि चरचर-चुरचुर असा त्रासदायक आवाज लागू नये, असे कीर्तन करावे.

चकचक चुकावेना । चाट चावट चळावेना । चरचर चुरचुर लागेना । ऐसें करावें ॥ ६ ॥

Perform kirtan so that its brilliance never dims, its liveliness never wavers, and no jarring, grating note ever intrudes.

छळछळ छळणा करूं नये । छळितां छळितां छळों नयें । छळणें छळणा करूं नये । कोणीयेकाची ॥ ७ ॥

कोणाचीही छळवणूक करू नये; छळ करता करता स्वतः छळला जाऊ नये; कोणाचीही उगीच छळणूक करू नये.

छळछळ छळणा करूं नये । छळितां छळितां छळों नयें । छळणें छळणा करूं नये । कोणीयेकाची ॥ ७ ॥

Do not torment anyone; do not, in the course of tormenting, become tormented oneself; do not needlessly harass anyone at all.

जि जि जि जि म्हणावेना । जो जो जागे तो तो पावना । जपजपों जनींजनार्दना । संतुष्ट करावें ॥ ८ ॥

उगीच "जी जी" म्हणत खुशामत करू नये; जो जो जागृत असतो त्याला ते शोभत नाही; जनार्दनाचे नामजप करून सर्व जनांना संतुष्ट करावे.

जि जि जि जि म्हणावेना । जो जो जागे तो तो पावना । जपजपों जनींजनार्दना । संतुष्ट करावें ॥ ८ ॥

Do not flatter with mere "yes, yes"; that does not befit one who is truly awake; by repeatedly chanting the divine name, satisfy the hearts of all people.

झिरपे झरे पझरे जळ । झळके दुरुनी झळाळ । झडझडां झळकती सकळ । प्राणी तेथें ॥ ९ ॥

जसे झरे झिरपत वाहतात आणि पाणी दुरूनही चमकते, तसेच त्या कीर्तनस्थळी सर्व प्राणी उत्साहाने जागे होतात.

झिरपे झरे पझरे जळ । झळके दुरुनी झळाळ । झडझडां झळकती सकळ । प्राणी तेथें ॥ ९ ॥

As springs trickle and flow, and water gleams even from afar, so at that place of kirtan all beings come suddenly alive and shine.

या या या या म्हणावें नलगे । या या या या उपाव नलगे । या या या या कांहीं च नलगे । सुबुद्धासी ॥ १० ॥

शहाण्या माणसाला "ये ये" म्हणत बोलावण्याची गरज पडत नाही, त्यासाठी वेगळे उपाय करावे लागत नाहीत - तो आपणहून ओढला जातो.

या या या या म्हणावें नलगे । या या या या उपाव नलगे । या या या या कांहीं च नलगे । सुबुद्धासी ॥ १० ॥

A truly wise listener needs no repeated coaxing to come, needs no special inducement at all — he is drawn in of his own accord.

टक टक टक टक करूं नये । टाळाटाळी टिकों नये । टम टम टम टम लाऊं नये । कंटाळवाणी ॥ ११ ॥

टकटक असा एकसुरी आवाज करू नये, चुकवाचुकवी चालू नये, आणि कंटाळवाणा टमटम असा आवाज लावू नये.

टक टक टक टक करूं नये । टाळाटाळी टिकों नये । टम टम टम टम लाऊं नये । कंटाळवाणी ॥ ११ ॥

Do not drone on with a flat, monotonous tapping; do not let evasiveness creep in; and do not sound out a tedious, droning beat.

ठस ठोंबस ठाकावेना । ठक ठक ठक करावेना । ठाकें ठमकें ठसावेना । मूर्तिध्यान ॥ १२ ॥

स्थूळ, बुद्दू पद्धतीने कीर्तन उभे राहू नये, ठकठक असा कृत्रिम आवाज करू नये, आणि नुसत्या ठाशीव सादरीकरणाने देवाचे मूर्तिध्यान मनात ठसत नाही.

ठस ठोंबस ठाकावेना । ठक ठक ठक करावेना । ठाकें ठमकें ठसावेना । मूर्तिध्यान ॥ १२ ॥

Kirtan should not stand crude and clumsy, should not sound with an artificial, mechanical beat, and mere showy posturing cannot truly impress the meditation on God's form upon the mind.

डळमळ डळमळ डकों नये । डगमग डगमग कामा नये । डंडळ डंडळ चुकों नये । हेंकाडपणें ॥ १३ ॥

डळमळीतपणा असू नये, डगमगीतपणा कामाचा नाही, आणि हट्टीपणाने भरकटणेही होऊ देऊ नये.

डळमळ डळमळ डकों नये । डगमग डगमग कामा नये । डंडळ डंडळ चुकों नये । हेंकाडपणें ॥ १३ ॥

There should be no wavering, no instability serves any purpose, and one should not, out of stubbornness, go astray.

ढिसाळ ढाला ढळती कुंचे । ढोबळा ढसकण डुले नाचे । ढळेचिना ढिगढिगांचे । कंटाळवाणे ॥ १४ ॥

ढिसाळ, कलंडलेली वेषभूषा, स्थूळपणे डुलत नाचणे, आणि कंटाळवाणा गोंधळाचा ढिगारा - हे टाळावे.

ढिसाळ ढाला ढळती कुंचे । ढोबळा ढसकण डुले नाचे । ढळेचिना ढिगढिगांचे । कंटाळवाणे ॥ १४ ॥

Sloppy, lopsided appearance, clumsy, heaving dance, and a tedious heap of confused disorder — all this should be avoided.

नाना नेटक नागर । नाना नम्र गुणागर । नाना नेमक मधुर । नेमस्त गाणें ॥ १५ ॥

नाना प्रकारे नेटके, सुसंस्कृत, नम्र, गुणसंपन्न, नेमके आणि मधुर असे संयमित गायन करावे.

नाना नेटक नागर । नाना नम्र गुणागर । नाना नेमक मधुर । नेमस्त गाणें ॥ १५ ॥

One should sing in a manner that is neat, refined, humble, rich in virtue, precise, sweet, and disciplined.

ताळ तुंबरे तानमानें । ताळबद्ध तंतगाणें । तूर्त तार्किक तनें मनें । तल्लिन होती ॥ १६ ॥

तालबद्ध वाद्ये, ताना-मान यांसह सुसंगत गायन-वादन सुरू होते, आणि तात्काळ बुद्धिमान श्रोतेही तनमनाने तल्लीन होतात.

ताळ तुंबरे तानमानें । ताळबद्ध तंतगाणें । तूर्त तार्किक तनें मनें । तल्लिन होती ॥ १६ ॥

With rhythmic instruments, ornamentation, and measure, the song and music flow in perfect time, and at once even discerning listeners become absorbed, body and mind.

थर्थरां थरकती रोमांच । थै थै थै स्वरें उंच। थिरथिर थिरावे नाच । प्रेमळ भक्तांचा ॥ १७ ॥

अंगावर रोमांच थरारतो, "थै थै थै" असा उंच स्वर उमटतो, आणि प्रेमळ भक्तांचा नाच थरथरत स्थिरावतो.

थर्थरां थरकती रोमांच । थै थै थै स्वरें उंच। थिरथिर थिरावे नाच । प्रेमळ भक्तांचा ॥ १७ ॥

The body thrills with goosebumps, the voice rings out "thai thai thai" in high pitch, and the dance of loving devotees quivers and settles into rhythm.

दक्षदाक्षण्य दाटलें । बंदें प्रबंदें कोंदाटलें । दमदम दुमदुमों लागलें । जगदंतर ॥ १८ ॥

कौशल्य व चातुर्य दाटीवाटीने भरून येते, विविध पदबंधांनी वातावरण भरून जाते, आणि सारे जग दुमदुमू लागते.

दक्षदाक्षण्य दाटलें । बंदें प्रबंदें कोंदाटलें । दमदम दुमदुमों लागलें । जगदंतर ॥ १८ ॥

Skill and deftness fill the air densely, the atmosphere is thick with varied compositions, and the whole world begins to resound and echo.

धूर्त तूर्त धावोन आला । धिंगबुद्धीनें धिंग जाला । धाकें धाकें धोकला । रंग अवघा ॥ १९ ॥

चतुर श्रोता तात्काळ धावून येतो, उत्साही मनाने जल्लोष होतो, आणि तो सारा आनंदाचा रंग मनात ठसतो.

धूर्त तूर्त धावोन आला । धिंगबुद्धीनें धिंग जाला । धाकें धाकें धोकला । रंग अवघा ॥ १९ ॥

The clever listener rushes in at once, boisterous joy erupts from an eager mind, and that whole festive mood impresses itself deeply.

नाना नाटक नेटकें । नाना मानें तुकें कौतुकें । नाना नेमक अनेकें । विद्यापात्रें ॥ २० ॥

नाना प्रकारची नेटकी नाट्ये, नाना मानाने कौतुकाची अदा, आणि नाना विद्वान श्रोत्यांची नेमकी उपस्थिती - असे कीर्तन असावे.

नाना नाटक नेटकें । नाना मानें तुकें कौतुकें । नाना नेमक अनेकें । विद्यापात्रें ॥ २० ॥

Various neat theatrical touches, gestures of admiration given their due honor, and the precise presence of many learned listeners — such should kirtan be.

पाप पळोन गेलें दुरी । पुण्य पुष्कळ प्रगटे वरी । परतरतो परे अंतरीं । चटक लागे ॥ २१ ॥

पाप दूर पळून जाते, पुण्य विपुल प्रमाणात प्रगट होते, आणि परमात्मस्वरूप अंतरी उतरून त्याची गोडी लागते.

पाप पळोन गेलें दुरी । पुण्य पुष्कळ प्रगटे वरी । परतरतो परे अंतरीं । चटक लागे ॥ २१ ॥

Sin flees far away, abundant merit becomes manifest, and the Supreme Reality settles within, leaving behind a lasting taste for it.

फुकट फाकट फटवणें नाहीं । फटकळ फुगडी पिंगा नाहीं । फिकें फसकट फोल नाहीं । भकाध्या निंदा ॥ २२ ॥

यात फुकटची, फालतू फसवणूक नसते, उर्मटपणाचा खेळखंडोबा नसतो, आणि फिकट-निरर्थक निंदा-नालस्तीही नसते.

फुकट फाकट फटवणें नाहीं । फटकळ फुगडी पिंगा नाहीं । फिकें फसकट फोल नाहीं । भकाध्या निंदा ॥ २२ ॥

There is no cheap, worthless deception in it, no crude, disorderly antics, and no dull, empty slander or abuse.

बरें बरें बरें म्हणती । बाबा बाबा उदंड करिती । बळें बळेंचि बळाविती । कथेलागीं ॥ २३ ॥

सर्वजण "बरे बरे" म्हणतात, "बाबा बाबा" म्हणून खूप आग्रह करतात, आणि कथेसाठी जोरजोराने उत्साह वाढवतात.

बरें बरें बरें म्हणती । बाबा बाबा उदंड करिती । बळें बळेंचि बळाविती । कथेलागीं ॥ २३ ॥

Everyone exclaims "good, good," calls out "father, father" with great insistence, and eagerly urges the story on with mounting fervor.

भला भला भला लोकीं । भक्तिभावें भव्य अनेकीं । भूषण भाविक लोकीं । परोपकारें ॥ २४ ॥

लोक "भला भला" म्हणून वाखाणणी करतात; भक्तिभावाने अनेकजण भव्य होतात; भाविक लोकांचे परोपकारानेच भूषण होते.

भला भला भला लोकीं । भक्तिभावें भव्य अनेकीं । भूषण भाविक लोकीं । परोपकारें ॥ २४ ॥

People exclaim "excellent, excellent" in praise; many are uplifted through devotion; and pious folk are truly adorned through acts of good to others.

मानेल तरी मानावें मनें । मत्त न व्हावें ममतेनें । मी मी मी मी बहुत जनें । म्हणिजेत आहे ॥ २५ ॥

पटले तरच मनापासून मान्य करावे, ममत्वाने धुंद होऊ नये; "मी मी मी" असे अनेकजण अहंकाराने म्हणत असतात, त्यापासून सावध राहावे.

मानेल तरी मानावें मनें । मत्त न व्हावें ममतेनें । मी मी मी मी बहुत जनें । म्हणिजेत आहे ॥ २५ ॥

Accept a thing wholeheartedly only if it truly convinces you; do not become intoxicated by attachment; many people go about saying "I, I, I" out of ego — beware of that.

येकें टोकत येकांपासीं । येऊं येऊं येती झडेसीं । या या या या असे तयासी । म्हणावें नलगे ॥ २६ ॥

काहीजण एकमेकांना खुणावत टोकतात, गर्दीने "येऊ येऊ" म्हणत झुंबड करत येतात; त्यांना "या या" म्हणून बोलावण्याचीही गरज पडत नाही.

येकें टोकत येकांपासीं । येऊं येऊं येती झडेसीं । या या या या असे तयासी । म्हणावें नलगे ॥ २६ ॥

Some beckon eagerly to one another, and crowds come rushing in exclaiming "let's go, let's go" — there is no need even to invite them with "come, come."

राग रंग रसाळ सुरंगें । अंतर संगित रागें । रत्नपरीक्षा रत्नामागें । धांवती लोक ॥ २७ ॥

राग, रंग, रसाळपणा आणि सुरेल संगीत यांनी अंतःकरण भरून जाते; जसे रत्नपारखी रत्नामागे धावतात, तसे लोक अशा कीर्तनामागे धावतात.

राग रंग रसाळ सुरंगें । अंतर संगित रागें । रत्नपरीक्षा रत्नामागें । धांवती लोक ॥ २७ ॥

Melody, mood, savor, and beautiful music fill the heart with harmonious song; as connoisseurs run after fine gems, so people run after such kirtan.

लवलवां लवती लोचन । लकलकां लकलें मन। लपलपों लपती जन । आवडीनें ॥ २८ ॥

डोळे लवलवत पाणावतात, मन लकलकीत चकाकते, आणि लोक आवडीने विनम्रपणे तल्लीन होतात.

लवलवां लवती लोचन । लकलकां लकलें मन। लपलपों लपती जन । आवडीनें ॥ २८ ॥

Eyes glisten and well up, the mind gleams and sparkles, and people, out of sheer love, become quietly, humbly absorbed.

वचनें वाउगीं वदेना । वावरेविवरे वसेना । वगत्रुत्वें निववी जना । विनित हौनी॥ २९॥

तो व्यर्थ शब्द बोलत नाही, इकडेतिकडे भरकटत बोलत नाही; नम्रतेने आपल्या वक्तृत्वाने लोकांना शांत, तृप्त करतो.

वचनें वाउगीं वदेना । वावरेविवरे वसेना । वगत्रुत्वें निववी जना । विनित हौनी॥ २९॥

He speaks no idle words, does not wander aimlessly in his talk; with humility, through his eloquence, he brings peace and satisfaction to the people.

सारासार समस्तांला । सिकऊं सिकऊं जनाला। साहित संगित सज्जनाला । बरें वाटे ॥ ३० ॥

सर्वांना सार-असार यांतील फरक शिकवत शिकवत जातो; साहित्य व संगीत यांचा मेळ सज्जनांना आवडतो.

सारासार समस्तांला । सिकऊं सिकऊं जनाला। साहित संगित सज्जनाला । बरें वाटे ॥ ३० ॥

He keeps teaching everyone to discern the essential from the trivial; the combination of literature and music delights the virtuous.

खरेंखोटें खरें वाटलें । खर्खर खुर्खुर खुंटलें । खोटें खोटेपणें गेलें। खोटें म्हणोनियां ॥३१ ॥

खरे-खोटे यातले खरे तेच खरे वाटू लागते, कटकटी-कुरबुर थांबते, आणि जे खोटे आहे ते खोटे म्हणून ओळखले जाऊन नाहीसे होते.

खरेंखोटें खरें वाटलें । खर्खर खुर्खुर खुंटलें । खोटें खोटेपणें गेलें। खोटें म्हणोनियां ॥३१ ॥

What is true among truth and falsehood comes to be recognized as true; friction and quarrel come to a stop; and whatever is false is exposed as false and falls away.

शाहाणे शोधितां शोधेना । शास्त्रार्थ श्रृती बोधेना । शुक शारिकाशमेना । शब्द तयाचा ॥ ३२ ॥

शहाणे लोकसुद्धा शोध घेता घेता थकतात, शास्त्रार्थ आणि श्रुतीही त्याचे रहस्य पूर्णपणे बोधित करू शकत नाहीत; पोपट-मैनेसारखे पाठांतर करणाऱ्यांचे शब्दही संपत नाहीत.

शाहाणे शोधितां शोधेना । शास्त्रार्थ श्रृती बोधेना । शुक शारिकाशमेना । शब्द तयाचा ॥ ३२ ॥

Even the wise search and search yet cannot fully fathom it; even scripture and the Vedas cannot wholly explain it; and its words, like those endlessly repeated by parrots and mynas, never come to an end.

हरुषें हरुषें हासिला । हाहाहोहोनें भुलला । हित होईना तयाला । परत्रीचें ॥ ३३ ॥

जो केवळ आनंदाने हसतो आणि हाहाहोहो अशा गलक्यात भुलून जातो, त्याचे परलोकाचे हित मात्र साधले जात नाही.

हरुषें हरुषें हासिला । हाहाहोहोनें भुलला । हित होईना तयाला । परत्रीचें ॥ ३३ ॥

One who merely laughs in delight and gets carried away by the noise and clamor of "ha-ha, ho-ho" gains no true benefit for the life hereafter.

लक्षावें लक्षितां अलक्षीं । लक्षिलें लोचनातें लक्षी । लंगलें लयेतें अलक्षी । विहिंगममार्गें ॥ ३४॥

जे लक्ष्य करता येत नाही त्याला लक्ष्य करावे; लक्ष्य केलेले डोळ्यांनी पाहावे; आणि लयाला गेलेले, एकाच झेपेने अलक्ष्यात विलीन व्हावे.

लक्षावें लक्षितां अलक्षीं । लक्षिलें लोचनातें लक्षी । लंगलें लयेतें अलक्षी । विहिंगममार्गें ॥ ३४॥

One should aim to perceive That which cannot ordinarily be perceived; having glimpsed it, gaze upon it steadily; and let that which is grasped dissolve back into the imperceptible, in one direct, bird's-flight leap.

क्षेत्र क्षेत्रज्ञ क्षोभतो । क्षमा क्षमून क्ष्मवितो । क्ष्मणें क्षोभणें क्षेत्रज्ञ तो । सर्वां ठाईं ॥ ३५ ॥

क्षेत्र (देह) आणि क्षेत्रज्ञ (आत्मा) यांच्यामुळे क्षोभ उत्पन्न होतो; तोच क्षमा करून क्षमाही करवतो; क्षमा करणे आणि क्षुब्ध होणे हे दोन्ही त्या क्षेत्रज्ञामुळेच सर्वत्र घडते.

क्षेत्र क्षेत्रज्ञ क्षोभतो । क्षमा क्षमून क्ष्मवितो । क्ष्मणें क्षोभणें क्षेत्रज्ञ तो । सर्वां ठाईं ॥ ३५ ॥

From the field (the body) and the Knower of the field (the Self), agitation arises; that same Self both forgives and moves others to forgive; both forgiving and getting agitated occur everywhere through that one Knower of the field.