माया दिसे परी नासे । वस्तु न दिसे परी न नासे । माया सत्य वाटे परी मिथ्या असे । निरंतर ॥ १ ॥

माया दिसते, पण ती नाशवंत आहे; खरी वस्तू (ब्रह्म) दिसत नाही, पण तिचा कधी नाश होत नाही; माया सत्य वाटते, पण ती सदोदित मिथ्याच असते.

माया दिसे परी नासे । वस्तु न दिसे परी न नासे । माया सत्य वाटे परी मिथ्या असे । निरंतर ॥ १ ॥

Maya is visible, yet it perishes; the true Reality is not visible, yet it never perishes; maya seems real, but it is, in truth, forever illusory.

करंटा पडोनि उताणा । करी नानापरी कल्पना । परी तें कांहींच घडेना । तैसी माया ॥ २ ॥

एखादा दुर्दैवी माणूस उताणा पडून नाना प्रकारच्या कल्पना करत राहतो, पण त्यातले काहीच प्रत्यक्षात घडत नाही - माया अशीच आहे.

करंटा पडोनि उताणा । करी नानापरी कल्पना । परी तें कांहींच घडेना । तैसी माया ॥ २ ॥

An unfortunate man lies flat on his back, spinning all kinds of fantasies, yet none of them ever comes true — such indeed is maya.

द्रव्यदारेचें स्वप्नवैभव । नाना विळासें हावभाव । क्षणीक वाटे परी भाव । तैसी माया ॥ ३ ॥

स्वप्नात धन-दारेचे वैभव दिसते, नाना विलासांचे हावभाव दिसतात; ते क्षणिक असते तरी खरे वाटते - माया अशीच आहे.

द्रव्यदारेचें स्वप्नवैभव । नाना विळासें हावभाव । क्षणीक वाटे परी भाव । तैसी माया ॥ ३ ॥

In a dream one sees the splendor of wealth and a wife, and gestures of many luxurious pleasures; though momentary, it feels utterly real — such indeed is maya.

गगनीं गंधर्वनगरें । दिसताती नाना प्रकारें । नाना रूपें नाना विकारें । तैसी माया ॥ ४ ॥

आकाशात गंधर्वनगरे नाना प्रकारे, नाना रूपांनी आणि नाना विकारांनी दिसतात - माया अशीच आहे.

गगनीं गंधर्वनगरें । दिसताती नाना प्रकारें । नाना रूपें नाना विकारें । तैसी माया ॥ ४ ॥

In the sky, phantom cities of the Gandharvas appear in countless forms and countless illusory shapes — such indeed is maya.

लक्षुमी रायेविनोदाची । बोलतां वाटे साची । मिथ्या प्रचित तेथीची । तैसी माया ॥ ५ ॥

राजाच्या करमणुकीसाठी नाटकात दाखवलेली "लक्ष्मी" खरी वाटते, बोलताना ती साचीच वाटते, पण तिचा अनुभव मिथ्याच असतो - माया अशीच आहे.

लक्षुमी रायेविनोदाची । बोलतां वाटे साची । मिथ्या प्रचित तेथीची । तैसी माया ॥ ५ ॥

An actress playing "Lakshmi" for a king's entertainment seems, in her speech, quite real, yet the experience of her is entirely false — such indeed is maya.

दसयाचे सुवर्णाचे लाटे । लोक म्हणती परी ते कांटे । परी सर्वत्र राहाटे । तैसी माया ॥ ६ ॥

दुसऱ्याच्या सोन्याच्या लगडींना लोक सोने म्हणतात, पण खरेतर ते निरुपयोगी असू शकतात; तरी हा व्यवहार सर्वत्र चालूच असतो - माया अशीच आहे.

दसयाचे सुवर्णाचे लाटे । लोक म्हणती परी ते कांटे । परी सर्वत्र राहाटे । तैसी माया ॥ ६ ॥

People call another's gold bars "gold," though in truth they may be worthless dross; yet this way of speaking goes on everywhere all the same — such indeed is maya.

मेल्याचा मोहोछाव करणें । सतीचें वैभव वाढविणें । मसणीं जाउनी रुदन करणें । तैसी माया ॥ ७ ॥

मेलेल्याचा उत्सव साजरा करणे, सती जाणाऱ्या स्त्रीचे वैभव वाढवून दाखवणे, आणि स्मशानात जाऊन रडणे - माया अशीच आहे.

मेल्याचा मोहोछाव करणें । सतीचें वैभव वाढविणें । मसणीं जाउनी रुदन करणें । तैसी माया ॥ ७ ॥

Celebrating a festival for someone who has died, glorifying with pomp a woman about to become sati, and going to the cremation ground to weep — such indeed is maya.

राखेसी म्हणती लक्षुमी । दुसरी भरदोरी लक्षुमी । तिसरी नाममात्र लक्षुमी । तैसी माया ॥ ८ ॥

राखेलीला "लक्ष्मी" म्हणतात, दुसरीला जुगारात मिळालेली म्हणून "लक्ष्मी" म्हणतात, तिसरीला केवळ नावानेच "लक्ष्मी" म्हणतात - माया अशीच आहे.

राखेसी म्हणती लक्षुमी । दुसरी भरदोरी लक्षुमी । तिसरी नाममात्र लक्षुमी । तैसी माया ॥ ८ ॥

One kept mistress is called "Lakshmi," another woman won at gambling is called "Lakshmi," and a third is called "Lakshmi" in name only — such indeed is maya.

मुळीं बाळविधवा नारी । तिचें नांव जन्मसावित्री । कुबेर हिंडे घरोघरी । तैसी माया ॥ ९ ॥

मुळात जी लहानपणीच विधवा झालेली स्त्री आहे, तिचे नाव मात्र "जन्मसावित्री" (अखंड सौभाग्यवती) ठेवलेले असते; कुबेर घरोघरी भीक मागत फिरतो - माया अशीच आहे.

मुळीं बाळविधवा नारी । तिचें नांव जन्मसावित्री । कुबेर हिंडे घरोघरी । तैसी माया ॥ ९ ॥

A woman widowed since childhood is nonetheless named "Janma-Savitri" (ever-blessed with a living husband); Kubera, lord of wealth, wanders begging from door to door — such indeed is maya.

दशावतारांतील कृष्णा । उपजे जीर्ण वस्त्रांची तृष्णा । नदी नामें पीयुष्णा । तैसी माया ॥ १० ॥

दशावतारी नाटकातला सोंग घेतलेला कृष्ण जुनी-फाटकी वस्त्रे मिळावी म्हणून तृष्णा धरतो; एखाद्या नदीला "पीयूष्णा" (अमृतासारखी गोड) असे नाव असते - माया अशीच आहे.

दशावतारांतील कृष्णा । उपजे जीर्ण वस्त्रांची तृष्णा । नदी नामें पीयुष्णा । तैसी माया ॥ १० ॥

The actor playing Krishna in the folk-drama of the ten avatars ends up craving mere old, tattered clothes; a river is given the name "Piyushna," meaning sweet as nectar — such indeed is maya.

बहुरूपांतील रामदेवराव । ग्रामस्तांपुढे दाखवी हावभाव । कां माहांराज म्हणोनि लाघव । तैसी माया ॥ ११ ॥

सोंगाड्या गावकऱ्यांपुढे "रामदेवराव" बनून हावभाव दाखवतो, किंवा "महाराज" म्हणून लबाडीने वागतो - माया अशीच आहे.

बहुरूपांतील रामदेवराव । ग्रामस्तांपुढे दाखवी हावभाव । कां माहांराज म्हणोनि लाघव । तैसी माया ॥ ११ ॥

A mimic-performer poses before villagers as "Ramdeorao," putting on grand gestures, or plays the trick of calling himself "Maharaj" — such indeed is maya.

देव्हारां असे अन्नपूर्णा । आणी गृहीं अन्नचि मिळेना । नामें सरस्वती सिकेना । शुभावळु ॥ १२ ॥

देव्हाऱ्यात अन्नपूर्णेची मूर्ती असते, पण घरात अन्नच मिळत नाही; नावाने सरस्वती असूनही तिला विद्येचे अक्षरही शिकता येत नाही.

देव्हारां असे अन्नपूर्णा । आणी गृहीं अन्नचि मिळेना । नामें सरस्वती सिकेना । शुभावळु ॥ १२ ॥

The goddess Annapurna (giver of food) stands in the household shrine, yet there is no food to be had in the house; a girl named Saraswati (goddess of learning) cannot even learn her letters.

सुण्यास व्याघ्र नाम ठेविलें । पुत्रास इंद्रनामें पाचारिलें । कुरूप परी आळविलें । सुंदरा ऐसें ॥ १३ ॥

कुत्र्याला "व्याघ्र" असे नाव ठेवले जाते, मुलाला "इंद्र" म्हणून हाक मारली जाते; कुरूप असूनही तिला "सुंदरा" म्हणून संबोधले जाते.

सुण्यास व्याघ्र नाम ठेविलें । पुत्रास इंद्रनामें पाचारिलें । कुरूप परी आळविलें । सुंदरा ऐसें ॥ १३ ॥

A dog is named "Vyaghra" (tiger), a son is called by the name "Indra," and an ugly girl is addressed as "Sundara" (the beautiful one).

मूर्ख नामें सकळकळा । राशभी नामें कोकिळा । नातरी डोळसेचा डोळा । फुटला जैसा ॥ १४ ॥

मूर्खाचे नाव "सकळकळा" (सर्वकलासंपन्न) असते, गाढवीला "कोकिळा" म्हणतात, किंवा डोळस स्त्रीचाच जणू डोळा फुटलेला असावा तसे विसंगत घडते.

मूर्ख नामें सकळकळा । राशभी नामें कोकिळा । नातरी डोळसेचा डोळा । फुटला जैसा ॥ १४ ॥

A fool is named "Sakalakala" (accomplished in every art), a donkey is called "Kokila" (cuckoo), or it is as absurd as if a sighted woman's own eye were somehow blind.

मातांगीचें नाम तुळसी । चर्मिकीचें नाम कासी । बोलती अतिशूद्रिणीसी । भागीरथी ऐसें ॥ १५ ॥

मांग जातीच्या स्त्रीचे नाव "तुळसी" असते, चांभारणीचे नाव "काशी" असते, आणि अगदी अतिशूद्र स्त्रीलाही "भागीरथी" (गंगा) असे म्हटले जाते.

मातांगीचें नाम तुळसी । चर्मिकीचें नाम कासी । बोलती अतिशूद्रिणीसी । भागीरथी ऐसें ॥ १५ ॥

A woman of the Mang caste is named "Tulasi," a cobbler-woman is named "Kashi," and even a woman of the lowest caste is addressed as "Bhagirathi" (the sacred Ganga).

साउली आणी अंधकार । येक होतां तेथीचा विचार । उगाचि दिसे भासमात्र । तैसी माया ॥ १६ ॥

सावली आणि अंधार हे दोन्ही एकत्र भासले की तेथे उगीचच भ्रामक दृश्य निर्माण होते - माया अशीच आहे.

साउली आणी अंधकार । येक होतां तेथीचा विचार । उगाचि दिसे भासमात्र । तैसी माया ॥ १६ ॥

When shadow and darkness seem to merge as one, a mere illusory appearance arises out of nothing — such indeed is maya.

श्रवण बोटें संधी करतळ । रविरश्में दिसती इंगळ । रम्य आरक्तकल्होळ । तैसी माया ॥ १७ ॥

कान, बोटे, सांधे व तळहात यांमधून सूर्यकिरण जाताना ते जणू निखाऱ्यासारखे लालसर, रम्य दिसतात - माया अशीच आहे.

श्रवण बोटें संधी करतळ । रविरश्में दिसती इंगळ । रम्य आरक्तकल्होळ । तैसी माया ॥ १७ ॥

When sunlight passes through the ear, fingers, joints, or the palm of the hand, it appears reddish, glowing like embers, a delightful ruddy shimmer — such indeed is maya.

भगवें वस्त्र देखतां मनाला । वाटे अग्नचि लागला । विवंचितां प्रत्ये आला । तैसी माया ॥ १८ ॥

भगवे वस्त्र दुरून पाहताच मनाला वाटते की जणू आगच लागली आहे; पण नीट विचार करून पाहिल्यावर खरे स्वरूप समजते - माया अशीच आहे.

भगवें वस्त्र देखतां मनाला । वाटे अग्नचि लागला । विवंचितां प्रत्ये आला । तैसी माया ॥ १८ ॥

At the sight of a saffron-colored cloth, the mind at first thinks a fire has broken out; only upon careful examination does its true nature become clear — such indeed is maya.

जळीं चरणकरांगुळें । आखुड लांबें जिरकोळें । विपरीत काणें दिसती जळें । तैसी माया ॥ १९ ॥

पाण्यात पाय किंवा बोटे बुडवली की ती आखूड, लांब, वेडीवाकडी - विपरीत दिसतात - माया अशीच आहे.

जळीं चरणकरांगुळें । आखुड लांबें जिरकोळें । विपरीत काणें दिसती जळें । तैसी माया ॥ १९ ॥

When a foot or fingers are dipped in water, they appear shortened, elongated, crooked — distorted and strange — such indeed is maya.

भोवंडीनें पृथ्वी कलथली । कामिणीनें पिवळी जाली । सन्यपातस्थां अनुभवली । तैसी माया ॥ २० ॥

चक्कर आल्याने पृथ्वी फिरल्यासारखी वाटते, वासनेने आंधळ्या झालेल्याला सर्व काही पिवळे दिसते, आणि सन्निपात झालेल्या रोग्याला विचित्र भास होतात - माया अशीच आहे.

भोवंडीनें पृथ्वी कलथली । कामिणीनें पिवळी जाली । सन्यपातस्थां अनुभवली । तैसी माया ॥ २० ॥

In a fit of dizziness, the earth seems to spin; to one blinded by desire everything appears tinged yellow; and a patient in delirium experiences all manner of strange visions — such indeed is maya.

कोणीयेक पदार्थविकार । उगाचि दिसे भासमात्र । अनन्याचा अन्य प्रकार । तैसी माया ॥ २१ ॥

कोणत्याही पदार्थाचा विकार (बदल) उगाचच भासमात्र दिसतो; जे मुळात अभिन्न (एकच) आहे, तेच वेगळेवेगळे भासते - माया अशीच आहे.

कोणीयेक पदार्थविकार । उगाचि दिसे भासमात्र । अनन्याचा अन्य प्रकार । तैसी माया ॥ २१ ॥

Any apparent change in an object is really nothing but a mere illusory appearance; That which is in truth undivided and one comes to seem manifold and separate — such indeed is maya.