मागां हरिकथेचें लक्षण । श्रोतीं केला होता प्रस्न । सावध होऊन विचक्षण । परिसोन आतां ॥ १ ॥

यापूर्वी हरिकथेच्या लक्षणाबद्दल श्रोत्यांनी प्रश्न विचारला होता; आता सावधपणे व चतुराईने ते ऐकावे.

मागां हरिकथेचें लक्षण । श्रोतीं केला होता प्रस्न । सावध होऊन विचक्षण । परिसोन आतां ॥ १ ॥

Earlier the listeners had asked about the true nature of hari-katha (devotional discourse); now let them listen attentively and with discernment.

हरिकथा कैसी करावी । रंगें कैसी भरावी । जेणें पाविजे पदवी । रघुनाथकृपेची ॥ २ ॥

हरिकथा कशी करावी, तिच्यात भाव कसा भरावा, ज्यायोगे रघुनाथाच्या कृपेची पदवी प्राप्त होईल.

हरिकथा कैसी करावी । रंगें कैसी भरावी । जेणें पाविजे पदवी । रघुनाथकृपेची ॥ २ ॥

How should hari-katha be performed, how should it be filled with true feeling, in a way that wins the grace and favor of Raghunath.

सोनें आणि परिमळे । युक्षदंडा लागती फळें । गौल्य माधुर्य रसाळें । तरी ते अपूर्वता ॥ ३ ॥

सोन्याला जर सुगंध असेल, ऊसाच्या दांड्याला जर फळे लागली, आणि ती गोड-मधुर-रसाळ असतील, तरच ती खरी अपूर्वता म्हणावी.

सोनें आणि परिमळे । युक्षदंडा लागती फळें । गौल्य माधुर्य रसाळें । तरी ते अपूर्वता ॥ ३ ॥

If gold had fragrance, if a sugarcane stalk bore fruit, sweet and full of juice — that indeed would be something extraordinary.

तैसा हरिदास आणि विरक्त । ज्ञाता आणि प्रेमळ भक्त । वित्पन्न आणि वादरहित । तरी हेहि अपूर्वता ॥ ४ ॥

त्याचप्रमाणे जो हरिदास असूनही विरक्त असेल, ज्ञानी असूनही प्रेमळ भक्त असेल, विद्वान असूनही वादविरहित असेल - हीदेखील एक अपूर्व गोष्ट आहे.

तैसा हरिदास आणि विरक्त । ज्ञाता आणि प्रेमळ भक्त । वित्पन्न आणि वादरहित । तरी हेहि अपूर्वता ॥ ४ ॥

Likewise, a hari-katha performer who is also truly dispassionate, one who is learned yet a loving devotee, one who is scholarly yet free of contentiousness — this too is a rare and wondrous thing.

रागज्ञानी ताळज्ञानी । सकळकळा ब्रह्मज्ञानी । निराभिमानें वर्ते जनीं । तरी हेहि अपूर्वता ॥ ५ ॥

जो रागज्ञानी, तालज्ञानी, सर्व कलांत निपुण असूनही ब्रह्मज्ञानी आहे, आणि लोकांत निरभिमानाने वागतो - हीदेखील अपूर्व गोष्ट आहे.

रागज्ञानी ताळज्ञानी । सकळकळा ब्रह्मज्ञानी । निराभिमानें वर्ते जनीं । तरी हेहि अपूर्वता ॥ ५ ॥

One skilled in melody and rhythm, accomplished in every art, yet also a knower of Brahman, and who moves among people free of pride — this too is a rare and wondrous thing.

मछर नाहीं जयासी । जो अत्यंत प्रिये सज्जनासी । चतुरांग जाणें मानसीं । अंतरनिष्ठ ॥ ६ ॥

ज्याला मत्सर नाही, जो सज्जनांना अत्यंत प्रिय आहे, आणि मनात चातुर्याची सर्व अंगे जाणणारा तसेच अंतरनिष्ठ असतो.

मछर नाहीं जयासी । जो अत्यंत प्रिये सज्जनासी । चतुरांग जाणें मानसीं । अंतरनिष्ठ ॥ ६ ॥

One free of envy, dearly loved by the virtuous, wise in every facet of discernment within the mind, and steadfastly devoted inwardly.

जयंत्यादिकें नाना पर्वें । तीर्थें क्षेत्रें जें अपूर्वें । जेथें वसिजे देवाधिदेवें । सामर्थ्यरूपें ॥ ७ ॥

जयंती आदी नाना पर्वकाळ, तसेच जी तीर्थे व क्षेत्रे अपूर्व आहेत, जेथे देवाधिदेव आपल्या सामर्थ्यरूपाने वास करतो.

जयंत्यादिकें नाना पर्वें । तीर्थें क्षेत्रें जें अपूर्वें । जेथें वसिजे देवाधिदेवें । सामर्थ्यरूपें ॥ ७ ॥

The many sacred occasions such as divine birth-anniversaries, and those rare and special places of pilgrimage, where the God of gods dwells in his power.

तया तिर्थातें जे न मानिती । शब्दज्ञानें मिथ्या म्हणती । तया पामरां श्रीपती । जोडेल कैंचा ॥ ८ ॥

जे लोक त्या तीर्थक्षेत्रांना मानत नाहीत आणि केवळ शब्दज्ञानाच्या बळावर त्यांना मिथ्या म्हणतात, अशा पामरांना भगवंत कसा भेटेल?

तया तिर्थातें जे न मानिती । शब्दज्ञानें मिथ्या म्हणती । तया पामरां श्रीपती । जोडेल कैंचा ॥ ८ ॥

Those who dismiss such holy places, who call them illusory on the strength of mere book-learning, how will such wretched people ever attain God?

निर्गुण नेलें संदेहानें । सगुण नेलें ब्रह्मज्ञानें । दोहिकडे अभिमानें । वोस केलें ॥ ९ ॥

निर्गुणाला संशयाने गमावले आणि सगुणाला केवळ बौद्धिक ब्रह्मज्ञानाच्या अभिमानाने गमावले - अशा प्रकारे दोन्ही बाजूंनी अभिमानाने ओसाड केले.

निर्गुण नेलें संदेहानें । सगुण नेलें ब्रह्मज्ञानें । दोहिकडे अभिमानें । वोस केलें ॥ ९ ॥

The formless is lost through doubt, and the personal form is lost through the pride of mere intellectual knowledge of Brahman — thus, through pride on both sides, everything is laid waste.

पुढें असतां सगुणमूर्ती । निर्गुणकथा जे करिती । प्रतिपादून उछेदिती । तेचि पढतमूर्ख ॥ १० ॥

सगुण मूर्ती समोर असताना जे केवळ निर्गुणाची कथा करतात आणि सगुणाचे प्रतिपादन उखडून टाकतात, तेच खरे पढतमूर्ख होत.

पुढें असतां सगुणमूर्ती । निर्गुणकथा जे करिती । प्रतिपादून उछेदिती । तेचि पढतमूर्ख ॥ १० ॥

Those who, even with the personal form of God right before them, insist only on discourse about the formless and thereby undermine devotion to the personal form — they are truly learned fools.

ऐसी न कीजे हरिकथा । अंतर पडे उभये पंथा । परिस लक्षणें आतां । हरिकथेचीं ॥ ११ ॥

अशी हरिकथा करू नये, कारण त्यामुळे सगुण-निर्गुण दोन्ही मार्गांत अंतर पडते; आता हरिकथेची खरी लक्षणे ऐका.

ऐसी न कीजे हरिकथा । अंतर पडे उभये पंथा । परिस लक्षणें आतां । हरिकथेचीं ॥ ११ ॥

Hari-katha should never be done this way, for it drives a wedge between both paths; now listen to the true marks of proper hari-katha.

सगुणमूर्तीपुढें भावें । करुणाकीर्तन करावें । नानाध्यानें वर्णावें । प्रतापकीर्तीतें ॥ १२॥

सगुण मूर्तीसमोर भावपूर्वक करुणाकीर्तन करावे, आणि नाना ध्यानांद्वारे त्याच्या प्रताप-कीर्तीचे वर्णन करावे.

सगुणमूर्तीपुढें भावें । करुणाकीर्तन करावें । नानाध्यानें वर्णावें । प्रतापकीर्तीतें ॥ १२॥

Before the personal form of God, one should perform heartfelt, plaintive kirtan, describing his might and glory through manifold meditations.

ऐसें गातां स्वभावें । रसाळ कथा वोढवे । सर्वांतरीं हेलावे । प्रेमसुख ॥ १३॥

असे सहजपणे गायले असता कथा रसाळ होत जाते, आणि सर्वांच्या अंतःकरणात प्रेमसुख हेलावू लागते.

ऐसें गातां स्वभावें । रसाळ कथा वोढवे । सर्वांतरीं हेलावे । प्रेमसुख ॥ १३॥

Singing thus, naturally, the discourse grows ever more full of feeling, and waves of loving bliss stir in every listener's heart.

कथा रचायाची खूण । सगुणीं नाणावें निर्गुण । न बोलावे दोष गुण । पुढिलांचे कदा ॥ १४ ॥

कथा रचण्याची खूण अशी आहे की सगुणाच्या कथेत निर्गुणाची चर्चा आणू नये, आणि इतरांचे दोष-गुण कधीही बोलू नयेत.

कथा रचायाची खूण । सगुणीं नाणावें निर्गुण । न बोलावे दोष गुण । पुढिलांचे कदा ॥ १४ ॥

The secret of composing good discourse is this: do not bring discussion of the formless into a discourse on the personal form, and never speak of others' faults or virtues.

देवाचें वर्णावें वैभाव । नाना प्रकारें महत्त्व । सगुणीं ठेउनियां भाव । हरिकथा करावी ॥ १५ ॥

देवाचे वैभव आणि नाना प्रकारचे महत्त्व वर्णन करावे; सगुण रूपावर भाव ठेवूनच हरिकथा करावी.

देवाचें वर्णावें वैभाव । नाना प्रकारें महत्त्व । सगुणीं ठेउनियां भाव । हरिकथा करावी ॥ १५ ॥

One should describe God's splendor and his greatness in its many forms; hari-katha should be performed with the heart fixed on the personal form.

लाज सांडून जनाची । आस्था सांडून धनाची । नीच नवी कीर्तनाची । आवडी धरावी ॥ १६ ॥

लोकलज्जा सोडून आणि धनाची आस्था सोडून, कीर्तनाची अगदी नवी-नवी आवड रोज धरावी.

लाज सांडून जनाची । आस्था सांडून धनाची । नीच नवी कीर्तनाची । आवडी धरावी ॥ १६ ॥

Casting off concern for public opinion and attachment to wealth, one should keep an ever-fresh, ever-new love for kirtan.

नम्र होऊन राजांगणीं । निःशंक जावें लोटांगणी । करताळिका नृत्य वाणीं । नामघोषें गर्जावें ॥ १७ ॥

नम्रपणे राजांगणातही निःशंकपणे लोटांगण घालावे; टाळ्या वाजवत, नाचत, वाणीने नामाचा गजर करावा.

नम्र होऊन राजांगणीं । निःशंक जावें लोटांगणी । करताळिका नृत्य वाणीं । नामघोषें गर्जावें ॥ १७ ॥

With humility, one should prostrate oneself without hesitation even in a king's courtyard; clapping hands, dancing, and proclaiming God's name aloud.

येकांची कीर्ति येकापुढें । वर्णितां साहित्य न पडे । म्हणोनियां निवाडे । जेथील तेथें ॥ १८ ॥

एकाची कीर्ती दुसऱ्यापुढे वर्णन करताना ती नीट जुळत नाही; म्हणून प्रत्येकाचे वर्णन त्याच्या त्या प्रसंगापुरतेच करावे.

येकांची कीर्ति येकापुढें । वर्णितां साहित्य न पडे । म्हणोनियां निवाडे । जेथील तेथें ॥ १८ ॥

Describing one person's glory in the context meant for another does not fit properly; therefore each account should be kept to its own proper occasion.

मूर्ती नस्तां सगुण । श्रवणीं बैसले साधुजन । तरी अद्वैतनिरूपण । अवश्य करावें ॥ १९ ॥

जर सगुण मूर्ती समोर नसेल आणि श्रवणासाठी साधुजन बसलेले असतील, तर मात्र अद्वैताचे निरूपण अवश्य करावे.

मूर्ती नस्तां सगुण । श्रवणीं बैसले साधुजन । तरी अद्वैतनिरूपण । अवश्य करावें ॥ १९ ॥

If no personal form of God is present, but saintly, discerning listeners have gathered to hear, then one should indeed expound the philosophy of non-duality.

नाहीं मूर्ती नाहीं सज्जन । श्रवणीं बैसले भाविक जन । तरी करावें कीर्तन । प्रस्ताविक वैराग्य ॥ २० ॥

जर मूर्ती नसेल आणि साधुजनही नसतील, पण श्रवणासाठी सामान्य भाविक जन बसलेले असतील, तर प्रासंगिक वैराग्यपर कीर्तन करावे.

नाहीं मूर्ती नाहीं सज्जन । श्रवणीं बैसले भाविक जन । तरी करावें कीर्तन । प्रस्ताविक वैराग्य ॥ २० ॥

If neither a sacred image nor discerning saints are present, but ordinary devout people have gathered to listen, then one should perform kirtan on themes of dispassion suited to the occasion.

श्रुंघारिक नवरसिक । यामधें सांडावें येक । स्त्रियादिकांचें कौतुक । वर्णुं नये कीं ॥ २१ ॥

नवरसांपैकी शृंगाररस मात्र वर्ज्य करावा; स्त्रियांच्या रूपाचे कौतुकाने वर्णन करू नये.

श्रुंघारिक नवरसिक । यामधें सांडावें येक । स्त्रियादिकांचें कौतुक । वर्णुं नये कीं ॥ २१ ॥

Among the nine sentiments, one — the erotic — must be set aside; one should not admiringly describe the beauty of women.

लावण्य स्त्रियांचें वर्णितां । विकार बाधिजे तत्वता । धारिष्टापासून श्रोता । चळे तत्काळ ॥ २२ ॥

स्त्रियांचे लावण्य वर्णन केल्यास खरोखर विकार (वासना) उत्पन्न होतो, आणि श्रोता आपल्या धैर्यापासून तात्काळ ढळतो.

लावण्य स्त्रियांचें वर्णितां । विकार बाधिजे तत्वता । धारिष्टापासून श्रोता । चळे तत्काळ ॥ २२ ॥

Describing the beauty of women truly stirs up passion, and the listener at once falls away from his firm resolve.

म्हणऊन तें तजावें । जें बाधक साधकां स्वभावें । घेतां अंतरीं ठसावें । ध्यान स्त्रियांचें ॥ २३ ॥

म्हणून जे साधकाला स्वाभाविकपणे बाधक ठरते ते टाळावे; कारण एकदा मनात स्त्रियांचे ध्यान ठसले की ते तसेच राहते.

म्हणऊन तें तजावें । जें बाधक साधकां स्वभावें । घेतां अंतरीं ठसावें । ध्यान स्त्रियांचें ॥ २३ ॥

Therefore one should avoid what naturally harms the aspirant, for once the image of a woman fixes itself in the mind, it lingers there.

लावण्य स्त्रियांचें ध्यान । कामाकार जालें मन । कैचें आठवेल ध्यान । ईश्वराचें ॥ २४ ॥

स्त्रियांच्या लावण्याचे ध्यान झाल्याने मन कामवासनेने भरून जाते; मग ईश्वराचे ध्यान त्याला कसे आठवणार?

लावण्य स्त्रियांचें ध्यान । कामाकार जालें मन । कैचें आठवेल ध्यान । ईश्वराचें ॥ २४ ॥

When one dwells on a woman's beauty, the mind becomes filled with desire; how then can it remember to meditate on God?

स्त्री वर्णितां सुखावला । लावण्याचे भरीं भरला । तो स्वयें जाणावा चेवला । ईश्वरापासुनी ॥ २५ ॥

स्त्रीचे वर्णन करताना जो सुखावतो आणि लावण्याच्या भरात वाहवतो, तो स्वतःच ईश्वरापासून दुरावलेला आहे असे समजावे.

स्त्री वर्णितां सुखावला । लावण्याचे भरीं भरला । तो स्वयें जाणावा चेवला । ईश्वरापासुनी ॥ २५ ॥

One who takes pleasure in describing a woman and gets swept away by her beauty should be understood to have, in that very act, drifted away from God.

हरिकथेसी भावबळें । गेला रंग तो तुंबळे । निमिष्य येक जरी आकळे । ध्यानीं परमात्मा ॥ २६ ॥

भावाच्या बळावर हरिकथेत जो रंग निर्माण होतो, तो एकवटतो, जर एका क्षणासाठीही परमात्मा ध्यानात धरता आला तर.

हरिकथेसी भावबळें । गेला रंग तो तुंबळे । निमिष्य येक जरी आकळे । ध्यानीं परमात्मा ॥ २६ ॥

The mood built up in hari-katha through the strength of true feeling gathers and deepens, if only the Supreme Self can be held in meditation for even a single moment.

ध्यानीं गुंतलें मन । कैचें आठवेल जन । निशंक निर्ल्लज कीर्तन । करितां रंग माजे ॥ २७ ॥

मन ध्यानात इतके गुंतले की लोकांचे भानही राहत नाही; निःशंक, निर्लज्जपणे कीर्तन केले असता भाव अधिकच फुलतो.

ध्यानीं गुंतलें मन । कैचें आठवेल जन । निशंक निर्ल्लज कीर्तन । करितां रंग माजे ॥ २७ ॥

When the mind is so absorbed in meditation that awareness of the audience disappears, and kirtan is performed without hesitation or false shame, the devotional mood only deepens further.

रागज्ञान ताळज्ञान । स्वरज्ञानेंसीं वित्पन्न । अर्थान्वयाचें कीर्तन । करूं जाणे ॥ २८ ॥

रागज्ञान, तालज्ञान आणि स्वरज्ञान यांत निपुण असलेला विद्वानच अर्थपूर्ण आणि सुसंगत कीर्तन करू जाणतो.

रागज्ञान ताळज्ञान । स्वरज्ञानेंसीं वित्पन्न । अर्थान्वयाचें कीर्तन । करूं जाणे ॥ २८ ॥

One learned in melody, rhythm, and pitch knows how to perform kirtan that is meaningful and coherent in sense.

छपन्न भाषा नाना कळा । कंठमाधुर्य कोकिळा । परी तो भक्तिमार्ग वेगळा । भक्त जाणती ॥ २९ ॥

छप्पन्न भाषा, नाना कला, कोकिळेसारखा गोड कंठ असला तरी भक्तिमार्ग हा त्याहून वेगळा आहे - ते भक्तच जाणतात.

छपन्न भाषा नाना कळा । कंठमाधुर्य कोकिळा । परी तो भक्तिमार्ग वेगळा । भक्त जाणती ॥ २९ ॥

Even mastery of fifty-six languages, many arts, and a voice sweet as the cuckoo's — the path of devotion is something apart from all that, and only true devotees know it.

भक्तांस देवाचें ध्यान । देवावांचून नेणें अन्न । कळावंतांचें जें मन । तें कळाकार जालें ॥ ३० ॥

भक्ताला फक्त देवाचेच ध्यान असते, देवाशिवाय त्याला अन्नाचीही आठवण नसते; पण कलावंताचे मन मात्र देवाऐवजी कलेच्याच आकाराचे बनलेले असते.

भक्तांस देवाचें ध्यान । देवावांचून नेणें अन्न । कळावंतांचें जें मन । तें कळाकार जालें ॥ ३० ॥

The devotee's mind holds only meditation on God; without God he knows not even food; but the mere performer's mind, by contrast, has taken the shape of his art alone.

श्रीहरिवीण जे कळा । तेचि जाणावी अवकळा । देवास सांडून वेगळा । प्रत्यक्ष पडिला ॥ ३१ ॥

श्रीहरीशिवाय जी कला असते, ती खरे तर अवकळाच समजावी; कारण देवाला सोडून तो प्रत्यक्षच वेगळा पडलेला असतो.

श्रीहरिवीण जे कळा । तेचि जाणावी अवकळा । देवास सांडून वेगळा । प्रत्यक्ष पडिला ॥ ३१ ॥

Art that is without the Lord Hari should be understood as mere disfigurement; for having abandoned God, the performer stands, in reality, cut off and apart.

सर्पीं वेढिलें चंदनासी । निधानाआड विवसी । नाना कळा देवासी । आड तैस्या ॥ ३२ ॥

जसा साप चंदनाला वेढून बसतो, आणि सर्प निधानाच्या (खजिन्याच्या) आड बसतो, त्याचप्रमाणे नाना कला देवाच्या आड येऊन उभ्या राहतात.

सर्पीं वेढिलें चंदनासी । निधानाआड विवसी । नाना कळा देवासी । आड तैस्या ॥ ३२ ॥

As a serpent coils around sandalwood, or a snake guards and blocks a hidden treasure, so too do many worldly arts stand as obstacles between a person and God.

सांडून देव सर्वज्ञ । नादामध्यें व्हावें मग्न । तें प्रत्यक्ष विघ्न । आडवें आलें ॥ ३३ ॥

सर्वज्ञ देवाला सोडून केवळ नादातच मग्न होणे हे प्रत्यक्ष विघ्नच आडवे आले असे समजावे.

सांडून देव सर्वज्ञ । नादामध्यें व्हावें मग्न । तें प्रत्यक्ष विघ्न । आडवें आलें ॥ ३३ ॥

To abandon the all-knowing God and become absorbed only in sound and melody is itself a real obstacle standing in one's way.

येक मन गुंतलें स्वरीं । कोणें चिंतावा श्रीहरी । बळेंचि धरुनियां चोरीं । शुश्रृषा घेतली ॥ ३४ ॥

एकच मन जर स्वरातच गुंतले, तर श्रीहरीचे चिंतन कोणी करावे? जणू स्वराने जबरदस्तीने चोरून मनाची सेवा हिरावून घेतली.

येक मन गुंतलें स्वरीं । कोणें चिंतावा श्रीहरी । बळेंचि धरुनियां चोरीं । शुश्रृषा घेतली ॥ ३४ ॥

If the one mind is caught up entirely in melody, who then is left to contemplate Hari? Melody has, as it were, stolen away by force the devotion due to God.

करितां देवाचें दर्शन । आडवें आलें रागज्ञान । तेणें धरुनियां मन । स्वरामागें नेलें ॥ ३५ ॥

देवाचे दर्शन घेत असता रागज्ञान (संगीतकला) आडवे आले आणि त्याने मन पकडून स्वरामागे ओढून नेले.

करितां देवाचें दर्शन । आडवें आलें रागज्ञान । तेणें धरुनियां मन । स्वरामागें नेलें ॥ ३५ ॥

While seeking a vision of God, knowledge of melody came in the way and, seizing the mind, dragged it off after mere sound.

भेटों जातां राजद्वारीं । बळेंचि धरिला बेगारी । कळावंतां तैसी परी । कळेनें केली ॥ ३६ ॥

राजाला भेटायला जाताना बळजबरीने वेठबिगारीला धरले जावे, तशीच अवस्था कलावंताची त्याच्या कलेने करून टाकली आहे.

भेटों जातां राजद्वारीं । बळेंचि धरिला बेगारी । कळावंतां तैसी परी । कळेनें केली ॥ ३६ ॥

As one going to meet a king may be forcibly pressed into unpaid labor along the way, so has the performer's own art likewise waylaid him.

मन ठेऊन ईश्वरीं । जो कोणी हरिकथा करी । तोचि ये संसारीं । धन्य जाणा ॥ ३७ ॥

मन ईश्वरातच ठेवून जो कोणी हरिकथा करतो, तोच या संसारात खरा धन्य समजावा.

मन ठेऊन ईश्वरीं । जो कोणी हरिकथा करी । तोचि ये संसारीं । धन्य जाणा ॥ ३७ ॥

Whoever performs hari-katha with the mind fixed steadily on God — know that he alone is truly blessed in this world.

जयास हरिकथेची गोडी । उठे नीच नवी आवडी । तयास जोडली जोडी । सर्वोत्तमाची ॥ ३८ ॥

ज्याला हरिकथेची गोडी लागते, ज्याची आवड रोज नवी नवी वाढत जाते, त्यालाच सर्वोत्तमाची (परमेश्वराची) जोड मिळाली असे समजावे.

जयास हरिकथेची गोडी । उठे नीच नवी आवडी । तयास जोडली जोडी । सर्वोत्तमाची ॥ ३८ ॥

One who develops a taste for hari-katha, whose fondness for it grows ever fresh and new, has truly gained union with the Supreme.

हरिकथा मांडली जेथें । सर्व सांडून धावे तेथें । आलस्य निद्रा दवडून स्वार्थें । हरिकथेसि सादर ॥ ३९ ॥

जेथे हरिकथा सुरू असेल तेथे सर्व सोडून धावत जावे; आळस व झोप दूर सारून मनापासून हरिकथेला उपस्थित राहावे.

हरिकथा मांडली जेथें । सर्व सांडून धावे तेथें । आलस्य निद्रा दवडून स्वार्थें । हरिकथेसि सादर ॥ ३९ ॥

Wherever hari-katha is taking place, one should drop everything and hurry there; casting off laziness and sleep, one should attend hari-katha eagerly, for one's own true good.

हरिभक्तांचिये घरीं । नीच कृत्य अंगिकारी । साहेभूत सर्वांपरीं । साक्षपें होये ॥ ४० ॥

हरिभक्तांच्या घरी जाऊन अगदी हलकी-सलकी कामेसुद्धा स्वीकारावीत, आणि सर्व प्रकारे मनापासून सहाय्यभूत व्हावे.

हरिभक्तांचिये घरीं । नीच कृत्य अंगिकारी । साहेभूत सर्वांपरीं । साक्षपें होये ॥ ४० ॥

In the homes of God's devotees, one should willingly take up even the humblest tasks, and diligently render help in every way.

या नावाचा हरिदास । जयासि नामीं विश्वास । येथून हा समास । संपूर्ण जाला ॥ ४१ ॥

ज्याला भगवंताच्या नामावर विश्वास आहे, त्यालाच खरा हरिदास म्हणावे; येथे हा समास पूर्ण झाला.

या नावाचा हरिदास । जयासि नामीं विश्वास । येथून हा समास । संपूर्ण जाला ॥ ४१ ॥

One who has true faith in the divine name deserves to be called a genuine hari-das; and here this chapter comes to its close.