मागां जालें निरूपण । आठवे भक्तीचें लक्षण । आतां ऐका सावधान । भक्ति नवमी ॥ १॥

मागे आठव्या भक्तीचे लक्षण सांगितले. आता सावधपणे नववी भक्ती ऐका.

मागां जालें निरूपण । आठवे भक्तीचें लक्षण । आतां ऐका सावधान । भक्ति नवमी ॥ १॥

The mark of the eighth devotion has already been explained. Now listen attentively to the ninth devotion.

नवमी निवेदन जाणावें । आत्मनिवेदन करावें । तेंहि सांगिजेल स्वभावें । प्रांजळ करूनि ॥ २॥

नववी भक्ती म्हणजे निवेदन, म्हणजेच आत्मनिवेदन करणे. तेही सोप्या भाषेत पुढे सांगितले जाईल.

नवमी निवेदन जाणावें । आत्मनिवेदन करावें । तेंहि सांगिजेल स्वभावें । प्रांजळ करूनि ॥ २॥

The ninth devotion is nivedan, that is, offering oneself entirely to God. This too will now be explained plainly.

ऐका निवेदनाचें लक्षण । देवाअसि वाहावें आपण । करावें तत्त्वविवरण । म्हणिजे कळे ॥ ३॥

निवेदनाचे लक्षण ऐका - स्वतःला संपूर्णपणे देवाला अर्पण करावे, आणि तत्त्वांचा नीट विचार करावा, म्हणजे हे समजते.

ऐका निवेदनाचें लक्षण । देवाअसि वाहावें आपण । करावें तत्त्वविवरण । म्हणिजे कळे ॥ ३॥

Hear the mark of nivedan - one should offer oneself entirely to God, and carefully investigate the underlying principles, so that this becomes truly understood.

मी भक्त ऐसें म्हणावें । आणी विभक्तपणेंचि भजावें । हें आवघेंचि जाणावें । विलक्षण ॥ ४॥

'मी भक्त आहे' असे म्हणायचे आणि तरीही देवापासून वेगळे राहून भजन करायचे - हे मोठे विसंगत आहे.

मी भक्त ऐसें म्हणावें । आणी विभक्तपणेंचि भजावें । हें आवघेंचि जाणावें । विलक्षण ॥ ४॥

To say 'I am a devotee' and yet worship while remaining separate from God - this is a great contradiction.

लक्षण असोन विलक्षण । ज्ञान असोन अज्ञान । भक्त असोन विभक्तपण । तें हें ऐसें ॥ ५॥

लक्षण असूनही लक्षणातीत असणे, ज्ञान असूनही अज्ञानासारखे वाटणे, भक्त असूनही वेगळेपणा टिकून राहणे - असे हे विचित्र आहे.

लक्षण असोन विलक्षण । ज्ञान असोन अज्ञान । भक्त असोन विभक्तपण । तें हें ऐसें ॥ ५॥

Having distinctive marks yet being beyond them, having knowledge yet seeming ignorant, being a devotee yet remaining separate - such is this strange paradox.

भक्त म्हणिजे विभक्त नव्हे । आणी विभक्त म्हणिजे भक्त नव्हे । विचारेंविण कांहींच नव्हे । समाधान ॥ ६॥

भक्त असणे म्हणजे वेगळे असणे नव्हे, आणि वेगळे असणे म्हणजे खरा भक्त असणेही नव्हे. नीट विचार केल्याशिवाय यातून समाधान मिळत नाही.

भक्त म्हणिजे विभक्त नव्हे । आणी विभक्त म्हणिजे भक्त नव्हे । विचारेंविण कांहींच नव्हे । समाधान ॥ ६॥

Being a devotee does not mean being separate, and being separate does not mean being a true devotee. Without careful reflection, no real peace can come of this.

तस्मात् विचार करावा । देव कोण तो वोळखावा । आपला आपण शोध घ्यावा । अंतर्यामीं ॥ ७॥

म्हणून खरा विचार करावा - देव कोण आहे हे ओळखावे, आणि स्वतःचा शोध स्वतःच्या अंतर्यामी घ्यावा.

तस्मात् विचार करावा । देव कोण तो वोळखावा । आपला आपण शोध घ्यावा । अंतर्यामीं ॥ ७॥

Therefore one should reflect carefully - one should recognize who God truly is, and search for oneself within one's own inner being.

मी कोण ऐसा निवाडा । पाहों जातां तत्वझाडा । विचार करितां उघडा । आपण नाहीं ॥ ८॥

'मी कोण आहे' असा शोध घेऊन तत्त्वांचे विश्लेषण केले, तर विचार करता स्पष्टपणे दिसते की वेगळा 'मी' मुळीच नाही.

मी कोण ऐसा निवाडा । पाहों जातां तत्वझाडा । विचार करितां उघडा । आपण नाहीं ॥ ८॥

When one investigates 'who am I' by analyzing the underlying principles, careful reflection reveals clearly that no separate 'I' exists at all.

तत्वें तत्व जेव्हां सरे । तेव्हां आपण कैंचा उरे । आत्मनिवेदन येणेंप्रकारें । सहजचि जालें ॥ ९॥

एकेक तत्त्व मागे पडत गेले की शेवटी 'मी' तरी कुठे उरतो? आत्मनिवेदन याच पद्धतीने आपोआप घडून येते.

तत्वें तत्व जेव्हां सरे । तेव्हां आपण कैंचा उरे । आत्मनिवेदन येणेंप्रकारें । सहजचि जालें ॥ ९॥

As each principle dissolves in turn, what 'I' remains at the end? Self-surrender comes about naturally through just this kind of inquiry.

तत्वरूप सकळ भासे । विवेक पाहातां निरसे । प्रकृतिनिरासें आत्मा असे । आपण कैंचा ॥ १०॥

सर्व काही तत्त्वांच्या रूपात भासते, पण विवेकाने पाहिले की ते भास मावळतो. प्रकृतीचा भास संपला की केवळ आत्माच उरतो - मग वेगळा 'मी' कुठून येणार?

तत्वरूप सकळ भासे । विवेक पाहातां निरसे । प्रकृतिनिरासें आत्मा असे । आपण कैंचा ॥ १०॥

Everything appears in the form of these principles, but when seen with discernment, that appearance dissolves. When the illusion of nature fades, only the Self remains - so where would a separate 'I' come from?

येक मुख्य परमेश्वरु । दुसरी प्रकृति जगदाकारु । तिसरा आपण कैंचा चोरु । आणिला मधें ॥ ११॥

एक मुख्य परमेश्वर आहे, दुसरी विश्वरूप प्रकृती आहे. या दोघांमध्ये तिसरा 'मी' नावाचा चोर कुठून घुसला?

येक मुख्य परमेश्वरु । दुसरी प्रकृति जगदाकारु । तिसरा आपण कैंचा चोरु । आणिला मधें ॥ ११॥

There is one principal reality, God; the second is nature in the form of the universe. From where did this third thing, a thief called 'I', sneak in between the two?

ऐसें हें सिद्धचि असतां । नाथिली लागे देहाहंता । परंतु विचारें पाहों जातां । कांहींच नसे ॥ १२॥

हे असे स्पष्ट असतानाही उगाच देहाचाच अहंकार चिकटून राहतो. पण नीट विचार केला, तर तो अहंकार खरे तर काहीच नसतो.

ऐसें हें सिद्धचि असतां । नाथिली लागे देहाहंता । परंतु विचारें पाहों जातां । कांहींच नसे ॥ १२॥

Even though this is so clear, the false sense of being the body clings on needlessly. But upon careful reflection, that sense of self turns out to be nothing at all.

पाहातां तत्त्वविवेचना । पिंडब्रह्मांडतत्वरचना । विश्वाकारें वेक्ती, नाना- । तत्वें विस्तारलीं ॥ १३॥

तत्त्वांचा नीट विचार केला, तर देह व विश्व यांतील रचना दिसून येते - विश्वाच्या रूपाने अनेक तत्त्वे विस्तारलेली दिसतात.

पाहातां तत्त्वविवेचना । पिंडब्रह्मांडतत्वरचना । विश्वाकारें वेक्ती, नाना- । तत्वें विस्तारलीं ॥ १३॥

When one carefully examines the underlying principles, the structure of both the body and the universe becomes visible - the many principles are seen expanded in the form of the universe.

तत्वें साक्षत्वें वोसरतीं । साक्षत्व नुरे आत्मप्रचिती । आत्मा असे आदि‍अंतीं । आपण कैंचा ॥ १४॥

ती तत्त्वे साक्षीभावाने मागे पडतात, आणि शेवटी साक्षीपणही आत्मानुभवात उरत नाही. आत्मा आदि-अंती तसाच असतो - मग वेगळा 'मी' कुठून येणार?

तत्वें साक्षत्वें वोसरतीं । साक्षत्व नुरे आत्मप्रचिती । आत्मा असे आदि‍अंतीं । आपण कैंचा ॥ १४॥

These principles recede through the state of witnessing, and finally even that witness-state does not remain in the direct experience of the Self. The Self remains the same at beginning and end - so where would a separate 'I' come from?

आत्मा एक स्वानंदघन । आणी अहमात्मा हें वचन । तरी मग आपण कैंचा भिन्न । उरला तेथें ॥ १५॥

आत्मा एकच आहे, आनंदाने भरलेला. आणि 'मीच आत्मा आहे' हेच खरे वचन आहे. मग त्याहून वेगळा 'मी' तेथे कुठे उरतो?

आत्मा एक स्वानंदघन । आणी अहमात्मा हें वचन । तरी मग आपण कैंचा भिन्न । उरला तेथें ॥ १५॥

The Self is one, a mass of pure bliss. And the true statement is 'I am the Self.' So where would a separate 'I', distinct from it, remain there?

सोहं हंसा हें उत्तर । याचें पाहावें अर्थांतर । पाहतां आत्मयाचा विचार । आपण कैंचा तेथें ॥ १६॥

'सोऽहं' आणि 'हंस' या शब्दांचा खरा अर्थ नीट पाहावा. आत्म्याचा विचार केला, तर तेथे वेगळा 'मी' उरतच नाही.

सोहं हंसा हें उत्तर । याचें पाहावें अर्थांतर । पाहतां आत्मयाचा विचार । आपण कैंचा तेथें ॥ १६॥

One should carefully examine the true meaning of the words 'So'ham' and 'Hansa'. When one reflects on the nature of the Self, no separate 'I' remains there at all.

आत्मा निर्गुण निरंजन । तयासी असावें अनन्य । अनन्य म्हणिजे नाहीं अन्य । आपण कैंचा तेथें ॥ १७ ॥

आत्मा निर्गुण व निरंजन आहे, त्याच्याशी अनन्य राहावे. अनन्य म्हणजे दुसरे काही नसणे - मग तेथे वेगळा 'मी' कुठे उरतो?

आत्मा निर्गुण निरंजन । तयासी असावें अनन्य । अनन्य म्हणिजे नाहीं अन्य । आपण कैंचा तेथें ॥ १७ ॥

The Self is attributeless and untainted; one should remain undivided from it. Undivided means there is no 'other' - so where would a separate 'I' remain there?

आत्मा म्हणिजे तो अद्वैत । जेथें नाहीं द्वैताद्वैत । तेथें मीपणाचा हेत । उरेल कैंचा ॥ १८॥

आत्मा हा अद्वैत आहे, जिथे द्वैत किंवा अद्वैतही उरत नाही. तेथे 'मीपणा'चा हेतूही कसा टिकणार?

आत्मा म्हणिजे तो अद्वैत । जेथें नाहीं द्वैताद्वैत । तेथें मीपणाचा हेत । उरेल कैंचा ॥ १८॥

The Self is non-dual, where neither duality nor non-duality remains. So how could any notion of 'I-ness' survive there?

आत्मा पूर्णत्वें परिपूर्ण । जेथें नाहीं गुणागुण । निखळ निर्गुणी आपण । कोण कैंचा ॥ १९॥

आत्मा पूर्णतः परिपूर्ण आहे, जिथे कोणतेही गुण उरत नाहीत. अशा शुद्ध निर्गुण स्थितीत वेगळा 'मी' कोण असणार, कुठून येणार?

आत्मा पूर्णत्वें परिपूर्ण । जेथें नाहीं गुणागुण । निखळ निर्गुणी आपण । कोण कैंचा ॥ १९॥

The Self is completely whole, where no qualities remain at all. In that pure, attributeless state, who separate would there be, and from where?

त्वंपद तत्पद असिपद । निरसुनि सकळ भेदाभेद । वस्तु ठाईंची अभेद । आपण कैंचा ॥ २०॥

'त्वंपद', 'तत्पद', 'असिपद' या महावाक्यातील सर्व भेदाभेद मिटवले, की मूळ वस्तू अभेदच उरते - मग वेगळा 'मी' कुठून येणार?

त्वंपद तत्पद असिपद । निरसुनि सकळ भेदाभेद । वस्तु ठाईंची अभेद । आपण कैंचा ॥ २०॥

When all distinctions in the great phrase 'Tat Tvam Asi' - 'thou,' 'that,' and 'art' - are dissolved, only the undivided reality remains - so where would a separate 'I' come from?

निरसितां जीवशिवौपाधी । जीवशिवचि कैंचे आधी । स्वरूपीं होतां दृढबुद्धि । आपण कैंचा ॥ २१॥

जीव व शिव यांतील भेद मिटवला, की मुळात जीव-शिव असे वेगळेपण कुठून येणार? स्वस्वरूपाची दृढ जाणीव झाली, की वेगळा 'मी' उरतच नाही.

निरसितां जीवशिवौपाधी । जीवशिवचि कैंचे आधी । स्वरूपीं होतां दृढबुद्धि । आपण कैंचा ॥ २१॥

When the distinction between the individual soul and God is dissolved, where would that very distinction have come from in the first place? Once firm awareness of one's true nature is established, no separate 'I' remains.

आपण मिथ्या, साच देव । देव भक्त अनन्यभाव । या वचनाचा अभिप्राव । अनुभवी जाणती ॥ २२॥

'मी' खोटा आहे, फक्त देव खरा आहे; देव व भक्त हे अभिन्न आहेत - या वचनाचा खरा अर्थ अनुभवी व्यक्तीलाच कळतो.

आपण मिथ्या, साच देव । देव भक्त अनन्यभाव । या वचनाचा अभिप्राव । अनुभवी जाणती ॥ २२॥

'I' is false; only God is real; God and the devotee are one and undivided - the true meaning of this saying is known only to those who have experienced it.

या नांव आत्मनिवेदन । ज्ञानियांचें समाधान । नवमे भक्तींचे लक्षण । निरोपिलें ॥ २३॥

यालाच आत्मनिवेदन म्हणतात, हेच ज्ञानी लोकांचे खरे समाधान होय. अशा प्रकारे नवव्या भक्तीचे लक्षण सांगितले आहे.

या नांव आत्मनिवेदन । ज्ञानियांचें समाधान । नवमे भक्तींचे लक्षण । निरोपिलें ॥ २३॥

This is called self-surrender, the true peace of the wise. Thus the mark of the ninth devotion has been explained.

पंचभूतांमध्यें आकाश । सकळ देवांमधें जगदीश । नवविधा भक्तीमध्यें विशेष । भक्ति नवमी ॥ २४॥

पंचमहाभूतांत आकाश जसे श्रेष्ठ आहे, आणि सर्व देवांत जगदीश जसा श्रेष्ठ आहे, तसेच नऊ प्रकारच्या भक्तींत नववी भक्ती विशेष श्रेष्ठ आहे.

पंचभूतांमध्यें आकाश । सकळ देवांमधें जगदीश । नवविधा भक्तीमध्यें विशेष । भक्ति नवमी ॥ २४॥

As ether is the subtlest of the five elements, and as the Lord of the universe is supreme among all gods, so among the nine kinds of devotion, the ninth is especially supreme.

नवमी भक्ती आत्मनिवेदन । न होतां न चुके जन्ममरण । हें वचन सत्य, प्रमाण- । अन्यथा नव्हे ॥ २५॥

नववी भक्ती, आत्मनिवेदन, झाल्याशिवाय जन्ममरणाचा फेरा चुकत नाही. हे वचन खरे व प्रमाण आहे, यात बदल नाही.

नवमी भक्ती आत्मनिवेदन । न होतां न चुके जन्ममरण । हें वचन सत्य, प्रमाण- । अन्यथा नव्हे ॥ २५॥

Without the ninth devotion, self-surrender, the cycle of birth and death does not end. This statement is true and authoritative, without exception.

ऐसी हे नवविधा भक्ती । केल्यां पाविजे सायोज्यमुक्ती । सायोज्यमुक्तीस कल्पांतीं । चळण नाहीं ॥ २६॥

अशी ही नऊ प्रकारची भक्ती केल्याने सायुज्यमुक्ती प्राप्त होते. सायुज्यमुक्तीला प्रलयकाळीही ढळ नसतो.

ऐसी हे नवविधा भक्ती । केल्यां पाविजे सायोज्यमुक्ती । सायोज्यमुक्तीस कल्पांतीं । चळण नाहीं ॥ २६॥

By practicing this nine-fold devotion, one attains sayujya liberation. Sayujya liberation does not waver even at the dissolution of the cosmos.

तिहीं मुक्तींस आहे चळण । सायोज्यमुक्ती अचळ जाण । त्रैलोक्यास होतां निर्वाण । सायोज्यमुक्ती चळेना ॥ २७॥

इतर तीन मुक्तींना ढळ असतो, पण सायुज्यमुक्ती अढळ आहे, हे जाणून घ्यावे. त्रैलोक्याचा नाश झाला तरी सायुज्यमुक्ती ढळत नाही.

तिहीं मुक्तींस आहे चळण । सायोज्यमुक्ती अचळ जाण । त्रैलोक्यास होतां निर्वाण । सायोज्यमुक्ती चळेना ॥ २७॥

The other three forms of liberation are subject to change, but sayujya liberation is unshakable, one should know. Even when the three worlds are destroyed, sayujya liberation does not waver.

आवघीया चत्वार मुक्ती । वेदशास्त्रें बोलती । तयांमध्यें तीन नासती । चौथी ते अविनाश ॥ २८॥

वेद-शास्त्रे चार प्रकारच्या मुक्तींबद्दल सांगतात. त्यांतील तीन नाश पावणाऱ्या आहेत, फक्त चौथी अविनाशी आहे.

आवघीया चत्वार मुक्ती । वेदशास्त्रें बोलती । तयांमध्यें तीन नासती । चौथी ते अविनाश ॥ २८॥

The Vedas and scriptures speak of four kinds of liberation. Of these, three are perishable; only the fourth is imperishable.

पहिली मुक्ती ते स्वलोकता । दुसरी ते समीपता । तिसरी ते स्वरूपता । चौथी सायोज्यमुक्ती ॥ २९॥

पहिली मुक्ती म्हणजे स्वलोकता, दुसरी समीपता, तिसरी स्वरूपता, आणि चौथी सायुज्यमुक्ती होय.

पहिली मुक्ती ते स्वलोकता । दुसरी ते समीपता । तिसरी ते स्वरूपता । चौथी सायोज्यमुक्ती ॥ २९॥

The first liberation is salokata, dwelling in God's world; the second is samipata, nearness to Him; the third is swarupata, having His form; and the fourth is sayujya, complete union.

ऐसिया चत्वार मुक्ती । भगवद्भजनें प्राणी पावती । हेंचि निरूपण प्रांजळ श्रोतीं । सावध पुढें परिसावें ॥ ३०॥

अशा या चार मुक्ती भगवद्भजनाने प्राप्त होतात. हेच पुढे स्पष्टपणे सांगितले जाईल - श्रोत्यांनी सावध होऊन ऐकावे.

ऐसिया चत्वार मुक्ती । भगवद्भजनें प्राणी पावती । हेंचि निरूपण प्रांजळ श्रोतीं । सावध पुढें परिसावें ॥ ३०॥

These four kinds of liberation are attained through devotion to God. This will now be explained plainly - listeners should pay careful attention to what follows.