श्रोतां व्हावें सावधान । आतां सांगतों उत्तम गुण ।
जेणें करितां बाणे खुण । सर्वज्ञपणाची ॥ १ ॥
श्रोत्यांनी सावध व्हावे. आता मी उत्तम गुण सांगतो, जे अंगी बाणले असता सर्वज्ञपणाची खूण प्रकट होते.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
श्रोतां व्हावें सावधान । आतां सांगतों उत्तम गुण ।
जेणें करितां बाणे खुण । सर्वज्ञपणाची ॥ १ ॥
Listeners, pay attention. I shall now describe the excellent qualities which, when cultivated, reveal the mark of true wisdom.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
वाट पुसल्याविण जाऊं नये । फळ वोळखिल्याविण खाऊं नये ।
पडिली वस्तु घेऊं नये । येकायेकीं ॥ २ ॥
वाट विचारल्याशिवाय अनोळखी मार्गाने जाऊ नये, फळ ओळखल्याशिवाय खाऊ नये, आणि रस्त्यात पडलेली वस्तू विनाविचार उचलू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
वाट पुसल्याविण जाऊं नये । फळ वोळखिल्याविण खाऊं नये ।
पडिली वस्तु घेऊं नये । येकायेकीं ॥ २ ॥
Do not travel a path without asking the way; do not eat a fruit without first knowing what it is; and do not pick up something found lying on the ground without a second thought.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
अति वाद करूं नये । पोटीं कपट धरूं नये ।
शोधल्याविण करूं नये । कुळहीन कांता ॥ ३ ॥
फार वाद-भांडण करू नये, मनात कपट धरू नये, आणि नीट शोध घेतल्याशिवाय कुळहीन मुलीशी विवाह करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
अति वाद करूं नये । पोटीं कपट धरूं नये ।
शोधल्याविण करूं नये । कुळहीन कांता ॥ ३ ॥
Do not argue excessively; do not harbor deceit in your heart; and do not marry a woman of unknown or lowly family without first inquiring properly.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
विचारेंविण बोलों नये । विवंचनेविण चालों नये ।
मर्यादेविण हालों नये । कांहीं येक ॥ ४ ॥
विचार केल्याशिवाय बोलू नये, नीट विवंचना केल्याशिवाय वागू नये, आणि कोणतीही गोष्ट मर्यादेच्या बाहेर जाऊन करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
विचारेंविण बोलों नये । विवंचनेविण चालों नये ।
मर्यादेविण हालों नये । कांहीं येक ॥ ४ ॥
Do not speak without thinking; do not act without careful deliberation; and do not do anything, however small, beyond the bounds of propriety.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
प्रीतीविण रुसों नये । चोरास वोळखी पुसों नये ।
रात्री पंथ क्रमूं नये । येकायेकीं ॥ ५ ॥
प्रेम नसताना उगीच रुसू नये, चोराकडे त्याची ओळख विचारून त्याच्याशी संबंध ठेवू नये, आणि रात्रीच्या वेळी एकट्याने प्रवास करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
प्रीतीविण रुसों नये । चोरास वोळखी पुसों नये ।
रात्री पंथ क्रमूं नये । येकायेकीं ॥ ५ ॥
Do not sulk where there is no real affection; do not seek acquaintance with a thief; and do not travel alone at night.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
जनीं आर्जव तोडूं नये । पापद्रव्य जोडूं नये ।
पुण्यमार्ग सोडूं नये । कदाकाळीं ॥ ६ ॥
लोकांशी असलेला सलोखा तोडू नये, पापाने धन कमवू नये, आणि पुण्यमार्ग कधीही सोडू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
जनीं आर्जव तोडूं नये । पापद्रव्य जोडूं नये ।
पुण्यमार्ग सोडूं नये । कदाकाळीं ॥ ६ ॥
Do not break off good relations with people; do not earn wealth through sinful means; and never, under any circumstance, abandon the path of virtue.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
निंदा द्वेष करूं नये । असत्संग धरूं नये ।
द्रव्यदारा हरूं नये । बळात्कारें ॥ ७ ॥
कोणाची निंदा किंवा द्वेष करू नये, वाईट माणसांची संगत धरू नये, आणि बळजबरीने दुसऱ्याचे धन किंवा त्याची स्त्री हिरावून घेऊ नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
निंदा द्वेष करूं नये । असत्संग धरूं नये ।
द्रव्यदारा हरूं नये । बळात्कारें ॥ ७ ॥
Do not slander or hate anyone; do not keep the company of wicked people; and do not forcibly seize another's wealth or wife.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
वक्तयास खोदूं नये । ऐक्यतेसी फोडूं नये ।
विद्याअभ्यास सोडूं नये । कांहीं केल्या ॥ ८ ॥
प्रवचन करणाऱ्याला मध्येच छेडू नये, ऐक्यभावाला तडा जाईल असे वागू नये, आणि विद्याभ्यास कोणत्याही परिस्थितीत सोडू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
वक्तयास खोदूं नये । ऐक्यतेसी फोडूं नये ।
विद्याअभ्यास सोडूं नये । कांहीं केल्या ॥ ८ ॥
Do not needlessly heckle or interrupt a speaker; do not do anything that breaks unity among people; and never give up the pursuit of learning, whatever happens.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
तोंडाळासि भांडों नये । वाचाळासी तंडों नये ।
संतसंग खंडूं नये । अंतर्यामीं ॥ ९ ॥
भांडखोर माणसाशी भांडू नये, बडबड्या माणसाशी वाद घालू नये, आणि आपल्या अंतःकरणातून संतांची संगत कधी तुटू देऊ नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
तोंडाळासि भांडों नये । वाचाळासी तंडों नये ।
संतसंग खंडूं नये । अंतर्यामीं ॥ ९ ॥
Do not fight with a quarrelsome person or argue with a loud talker; and never let the company of saints slip away from your heart.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
अति क्रोध करूं नये । जिवलगांस खेदूं नये ।
मनीं वीट मानूं नये । सिकवणेचा ॥ १० ॥
फार क्रोध करू नये, जिवलगांना दुःख देऊ नये, आणि मिळणाऱ्या शिकवणुकीचा मनात कंटाळा मानू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
अति क्रोध करूं नये । जिवलगांस खेदूं नये ।
मनीं वीट मानूं नये । सिकवणेचा ॥ १० ॥
Do not give way to excessive anger; do not cause grief to your loved ones; and do not feel irritated at being taught or advised.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
क्षणाक्षणां रुसों नये । लटिका पुरुषार्थ बोलों नये ।
केल्याविण सांगों नये । आपला पराक्रमु ॥ ११ ॥
क्षणोक्षणी रुसू नये, खोटा पराक्रम बोलू नये, आणि प्रत्यक्ष केल्याशिवाय आपला पराक्रम सांगत सुटू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
क्षणाक्षणां रुसों नये । लटिका पुरुषार्थ बोलों नये ।
केल्याविण सांगों नये । आपला पराक्रमु ॥ ११ ॥
Do not sulk every other moment; do not boast of feats you never accomplished; and do not speak of your own valor unless you have actually achieved it.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
बोलिला बोल विसरों नये । प्रसंगी सामर्थ्य चुकों नये ।
केल्याविण निखंदूं नये । पुढिलांसि कदा ॥ १२ ॥
एकदा दिलेला शब्द विसरू नये, प्रसंग आल्यास आपले सामर्थ्य दाखवायला चुकू नये, आणि सत्य पडताळल्याशिवाय दुसऱ्याला कधीही खोटे ठरवू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
बोलिला बोल विसरों नये । प्रसंगी सामर्थ्य चुकों नये ।
केल्याविण निखंदूं नये । पुढिलांसि कदा ॥ १२ ॥
Do not forget a promise once given; do not fail to show your strength when the occasion demands it; and never condemn or discredit another without first verifying the matter.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
आळसें सुख मानूं नये । चाहाडी मनास आणूं नये ।
शोधिलुआविण करूं नये । कार्य कांहीं ॥ १३ ॥
आळशीपणात सुख मानू नये, चहाडी मनावर घेऊ नये, आणि नीट शहानिशा केल्याशिवाय कोणतेही काम करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
आळसें सुख मानूं नये । चाहाडी मनास आणूं नये ।
शोधिलुआविण करूं नये । कार्य कांहीं ॥ १३ ॥
Do not find comfort in laziness; do not take gossip and tale-bearing to heart; and do not undertake any task without first investigating it properly.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
सुखा आंग देऊं नये । प्रेत्न पुरुषें सांडूं नये ।
कष्ट करितां त्रासों नये । निरंतर ॥ १४ ॥
सुखलोलुपतेला बळी पडू नये, प्रयत्न करणे कधी सोडू नये, आणि कष्ट करताना कधीही कंटाळू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
सुखा आंग देऊं नये । प्रेत्न पुरुषें सांडूं नये ।
कष्ट करितां त्रासों नये । निरंतर ॥ १४ ॥
Do not surrender yourself to comfort and pleasure; never give up making an effort; and never grow weary of hard work.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
सभेमध्यें लाजों नये । बाष्कळपणें बोलों नये ।
पैज होड घालूं नये । काहीं केल्या ॥ १५ ॥
सभेमध्यें लाजों नये । बाष्कळपणें बोलों नये ।
पैज होड घालूं नये । काहीं केल्या ॥ १५ ॥
Do not feel shy while speaking in an assembly; do not talk foolishly or carelessly; and never, under any circumstance, take up rash wagers or bets.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
बहुत चिंता करूं नये । निसुगपणें राहों नये ।
परस्त्रीतें पाहों नये । पापबुद्धी ॥ १६ ॥
फार काळजी करू नये, आळसात-बेफिकीरपणे राहू नये, आणि परस्त्रीकडे पापबुद्धीने पाहू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
बहुत चिंता करूं नये । निसुगपणें राहों नये ।
परस्त्रीतें पाहों नये । पापबुद्धी ॥ १६ ॥
Do not worry excessively; do not live carelessly and idly; and never look at another man's wife with a sinful mind.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
कोणाचा उपकार घेऊं नये । घेतला तरी राखों नये ।
परपीडा करूं नये । विस्वासघात ॥ १७ ॥
शक्यतो कोणाचा उपकार घेऊ नये, आणि घेतलाच तर तो परतफेड न करता तसाच ठेवू नये, आणि दुसऱ्याला पीडा देऊन विश्वासघात करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
कोणाचा उपकार घेऊं नये । घेतला तरी राखों नये ।
परपीडा करूं नये । विस्वासघात ॥ १७ ॥
Try not to accept favors from others, and if you must, do not leave them unreturned; and never betray someone's trust by causing them harm.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
शोच्येंविण असों नये । मळिण वस्त्र नेसों नये ।
जणारास पुसों नये । कोठें जातोस म्हणौनी ॥ १८ ॥
अस्वच्छतेने राहू नये, मळकी वस्त्रे नेसू नये, आणि जाणाऱ्या माणसाला "कुठे चाललास?" असे विचारू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
शोच्येंविण असों नये । मळिण वस्त्र नेसों नये ।
जणारास पुसों नये । कोठें जातोस म्हणौनी ॥ १८ ॥
Do not live without cleanliness; do not wear dirty clothes; and do not ask someone who is leaving, where are you going.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
व्यापकपण सांडूं नये । पराधेन होऊं नये ।
आपलें वोझें घालूं नये । कोणीयेकासी ॥ १९ ॥
आपली व्यापक, उदार वृत्ती सोडू नये, दुसऱ्याच्या अधीन होऊ नये, आणि आपले ओझे दुसऱ्यावर टाकू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
व्यापकपण सांडूं नये । पराधेन होऊं नये ।
आपलें वोझें घालूं नये । कोणीयेकासी ॥ १९ ॥
Do not lose your broad, generous outlook; do not become dependent on others; and do not shift your own burden onto anyone else.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
पत्रेंविण पर्वत करूं नये । हीनाचें रुण घेऊं नये ।
गोहीविण जाऊं नये । राजद्वारा ॥ २० ॥
लेखी पुराव्याशिवाय मोठा व्यवहार करू नये, हलक्या माणसाकडून कर्ज घेऊ नये, आणि साक्षीदाराशिवाय न्यायालयात जाऊ नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
पत्रेंविण पर्वत करूं नये । हीनाचें रुण घेऊं नये ।
गोहीविण जाऊं नये । राजद्वारा ॥ २० ॥
Do not undertake a major transaction without written proof; do not take a loan from a lowly or unreliable person; and do not go before a court of law without a witness.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
लटिकी जाजू घेऊं नये । सभेस लटिकें करूं नये ।
आदर नस्तां बोलों नये । स्वभाविक ॥ २१ ॥
लटिकी जाजू घेऊं नये । सभेस लटिकें करूं नये ।
आदर नस्तां बोलों नये । स्वभाविक ॥ २१ ॥
Do not give false testimony; do not speak falsely in an assembly; and do not casually speak up where you are shown no respect.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
आदखणेपण करूं नये । अन्यायेंविण गांजूं नये ।
अवनीतीनें वर्तों नये । आंगबळें ॥ २२ ॥
क्षुद्रपणा-हलकटपणा करू नये, विनाकारण कोणाला त्रास देऊ नये, आणि अंगच्या बळाचा वापर करून अनीतीने वागू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
आदखणेपण करूं नये । अन्यायेंविण गांजूं नये ।
अवनीतीनें वर्तों नये । आंगबळें ॥ २२ ॥
Do not act meanly or pettily; do not harass anyone without just cause; and do not use your physical strength to behave unjustly.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
बहुत अन्न खाऊं नये । बहुत निद्रा करूं नये ।
बहुत दिवस राहूं नये । पिसुणाचेथें ॥ २३ ॥
फार अन्न खाऊ नये, फार झोप घेऊ नये, आणि चहाडखोर माणसाच्या घरी बरेच दिवस राहू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
बहुत अन्न खाऊं नये । बहुत निद्रा करूं नये ।
बहुत दिवस राहूं नये । पिसुणाचेथें ॥ २३ ॥
Do not eat too much food; do not sleep too much; and do not stay for many days at the house of a malicious, backbiting person.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
आपल्याची गोही देऊं नये । आपली कीर्ती वर्णूं नये ।
आपलें आपण हांसों नये । गोष्टी सांगोनी ॥ २४ ॥
स्वतःचीच स्वतःसाठी साक्ष देऊ नये, स्वतःच स्वतःची स्तुती-कीर्ती सांगत बसू नये, आणि गोष्टी सांगून स्वतःच स्वतःवर हसू नये, म्हणजे आत्मप्रौढी मिरवू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
आपल्याची गोही देऊं नये । आपली कीर्ती वर्णूं नये ।
आपलें आपण हांसों नये । गोष्टी सांगोनी ॥ २४ ॥
Do not vouch for yourself as your own witness; do not go around praising your own reputation; and do not make yourself a laughingstock by boasting your own stories.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
धूम्रपान घेऊं नये । उन्मत्त द्रव्य सेवूं नये ।
बहुचकासीं करूं नये । मैत्री कदा ॥ २५ ॥
धूम्रपान करू नये, नशा आणणारे पदार्थ सेवन करू नये, आणि लबाड, अस्थिर माणसाशी कधी मैत्री करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
धूम्रपान घेऊं नये । उन्मत्त द्रव्य सेवूं नये ।
बहुचकासीं करूं नये । मैत्री कदा ॥ २५ ॥
Do not smoke; do not consume intoxicating substances; and never make friends with a shifty, deceitful person.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
कामेंविण राहों नये । नीच उत्तर साहों नये ।
आसुदें अन्न सेऊं नये । वडिलांचेंहि ॥ २६ ॥
काहीतरी काम केल्याशिवाय रिकामे राहू नये, हलक्या माणसाचे उर्मट उत्तर सहन करू नये, आणि उष्टे-अशुद्ध अन्न वडीलधाऱ्यांचेदेखील खाऊ नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
कामेंविण राहों नये । नीच उत्तर साहों नये ।
आसुदें अन्न सेऊं नये । वडिलांचेंहि ॥ २६ ॥
Do not remain idle without occupation; do not put up with insolent words from a base person; and do not eat leftover, impure food even if offered by an elder.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
तोंडीं सीवी असों नये । दुसयास देखोन हांसों नये ।
उणें अंगीं संचारों नये । कुळवंताचे ॥ २७ ॥
तोंडात शिवीगाळ नसावी, दुसऱ्याला पाहून त्याची टिंगल करू नये, आणि कुलीन माणसाच्या अंगी उणेपणा येईल असे वागू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
तोंडीं सीवी असों नये । दुसयास देखोन हांसों नये ।
उणें अंगीं संचारों नये । कुळवंताचे ॥ २७ ॥
Do not keep abusive words on your tongue; do not laugh mockingly at someone you see; and do not let any blemish attach itself to a person of good family.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
देखिली वस्तु चोरूं नये । बहुत कृपण होऊं नये ।
जिवलगांसी करूं नये । कळह कदा ॥ २८ ॥
दिसलेली वस्तू चोरू नये, फार कंजूष होऊ नये, आणि जिवलग माणसांशी कधीही भांडण करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
देखिली वस्तु चोरूं नये । बहुत कृपण होऊं नये ।
जिवलगांसी करूं नये । कळह कदा ॥ २८ ॥
Do not steal something merely because you saw it; do not be excessively miserly; and never quarrel with those dear to you.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
येकाचा घात करूं नये । लटिकी गोही देऊं नये ।
अप्रमाण वर्तों नये । कदाकाळीं ॥ २९ ॥
कोणाचाही घात करू नये, खोटी साक्ष देऊ नये, आणि कधीही प्रमाणाबाहेर, अविश्वसनीयपणे वागू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
येकाचा घात करूं नये । लटिकी गोही देऊं नये ।
अप्रमाण वर्तों नये । कदाकाळीं ॥ २९ ॥
Do not cause harm to anyone; do not bear false witness; and never behave in an untrustworthy, inconsistent manner.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
चाहाडी चोरी धरूं नये । परद्वार करूं नये ।
मागें उणें बोलों नये । कोणीयेकाचें ॥ ३० ॥
चहाडी आणि चोरी करू नये, परस्त्रीगमन करू नये, आणि कोणाच्याही पाठीमागे त्याची निंदा करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
चाहाडी चोरी धरूं नये । परद्वार करूं नये ।
मागें उणें बोलों नये । कोणीयेकाचें ॥ ३० ॥
Do not indulge in tale-bearing or theft; do not commit adultery; and do not speak ill of anyone behind their back.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
समईं यावा चुकों नये । सत्वगुण सांडूं नये ।
वैरियांस दंडूं नये । शरण आलियां ॥ ३१ ॥
वेळेवर पोहोचायला चुकू नये, सत्वगुण कधी सोडू नये, आणि शत्रू शरण आला असता त्याला शिक्षा करू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
समईं यावा चुकों नये । सत्वगुण सांडूं नये ।
वैरियांस दंडूं नये । शरण आलियां ॥ ३१ ॥
Do not fail to arrive on time; never abandon your sattvic virtue; and do not punish an enemy who has come to you seeking refuge.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
अल्पधनें माजों नये । हरिभक्तीस लाजों नये ।
मर्यादेविण चालों नये । पवित्र जनीं ॥ ३२ ॥
थोडेसे धन मिळाले म्हणून गर्विष्ठ होऊ नये, हरिभक्ती करण्याची लाज बाळगू नये, आणि सज्जन लोकांमध्ये मर्यादा सोडून वागू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
अल्पधनें माजों नये । हरिभक्तीस लाजों नये ।
मर्यादेविण चालों नये । पवित्र जनीं ॥ ३२ ॥
Do not become arrogant over a little wealth; do not feel ashamed of devotion to God; and do not act without propriety among virtuous people.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
मूर्खासीं संमंध पडों नये । अंधारीं हात घालूं नये ।
दुश्चितपणें विसरों नये । वस्तु आपुली ॥ ३३ ॥
मूर्ख माणसाशी संबंध ठेवू नये, अंधारात न पाहता हात घालू नये, आणि दुर्लक्षामुळे आपली वस्तू विसरून-हरवून घेऊ नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
मूर्खासीं संमंध पडों नये । अंधारीं हात घालूं नये ।
दुश्चितपणें विसरों नये । वस्तु आपुली ॥ ३३ ॥
Do not associate with fools; do not put your hand into the dark without looking; and do not carelessly forget or lose track of your own belongings.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
स्नानसंध्या सांडूं नये । कुळाचार खंडूं नये ।
अनाचार मांडूं नये । चुकुरपणें ॥ ३४ ॥
स्नान-संध्या सोडू नये, कुळाचार खंडित करू नये, आणि हलगर्जीपणाने अनाचार माजवू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
स्नानसंध्या सांडूं नये । कुळाचार खंडूं नये ।
अनाचार मांडूं नये । चुकुरपणें ॥ ३४ ॥
Do not give up daily bathing and prayer rituals; do not break family tradition; and do not, out of carelessness, take up improper conduct.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
हरिकथा सांडूं नये । निरूपण तोडूं नये ।
परमार्थास मोडूं नये । प्रपंचबळें ॥ ३५ ॥
हरिकथा सांडूं नये । निरूपण तोडूं नये ।
परमार्थास मोडूं नये । प्रपंचबळें ॥ ३५ ॥
Do not give up hearing the stories of God; do not cut short a spiritual discourse midway; and do not let worldly life crush your pursuit of the ultimate truth.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
देवाचा नवस बुडऊं नये । आपला धर्म उडऊं नये ।
भलते भरीं भरों नये । विचारेंविण ॥ ३६ ॥
देवाला केलेला नवस चुकवू नये, आपला धर्म सोडून देऊ नये, आणि विचार न करता वाटेल त्या भरात वाहवत जाऊ नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
देवाचा नवस बुडऊं नये । आपला धर्म उडऊं नये ।
भलते भरीं भरों नये । विचारेंविण ॥ ३६ ॥
Do not fail to fulfil a vow made to God; do not abandon your own dharma; and do not get carried away thoughtlessly by any passing impulse.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
निष्ठुरपण धरूं नये । जीवहत्या करूं नये ।
पाउस देखोन जाऊं नये । अथवा अवकाळीं ॥ ३७ ॥
निष्ठुरपणा बाळगू नये, जीवहत्या करू नये, आणि पाऊस पडत असताना किंवा अवेळी प्रवासाला निघू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
निष्ठुरपण धरूं नये । जीवहत्या करूं नये ।
पाउस देखोन जाऊं नये । अथवा अवकाळीं ॥ ३७ ॥
Do not be cruel-hearted; do not kill any living being; and do not set out on a journey in the rain or at an improper time.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
सभा देखोन गळों नये । समईं उत्तर टळों नये ।
धिःकारितां चळों नये । धारिष्ट आपुलें ॥ ३८ ॥
सभा पाहून धीर सोडू नये, वेळ आली असता उत्तर द्यायला टाळाटाळ करू नये, आणि कोणी धिक्कार केला तरी आपले धैर्य ढळू देऊ नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
सभा देखोन गळों नये । समईं उत्तर टळों नये ।
धिःकारितां चळों नये । धारिष्ट आपुलें ॥ ३८ ॥
Do not lose your nerve at the sight of an assembly; do not shirk from giving an answer when it is called for; and do not let your courage waver even when someone rebukes you.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
गुरुविरहित असों नये । नीच यातीचा गुरु करूं नये ।
जिणें शाश्वत मानूं नये । वैभवेंसीं ॥ ३९ ॥
गुरूविना राहू नये, नीच जातीचा अयोग्य गुरू करू नये, आणि आपले जीवन व वैभव शाश्वत आहे असे मानू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
गुरुविरहित असों नये । नीच यातीचा गुरु करूं नये ।
जिणें शाश्वत मानूं नये । वैभवेंसीं ॥ ३९ ॥
Do not remain without a guru; do not accept an unworthy or base person as your guru; and do not imagine that your life or your prosperity will last forever.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
सत्यमार्ग सांडूं नये । असत्य पंथें जाऊं नये ।
कदा अभिमान घेऊं नये । असत्याचा ॥ ४० ॥
सत्याचा मार्ग सोडू नये, असत्याच्या वाटेने जाऊ नये, आणि असत्याचा कधीही अभिमान बाळगू नये.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
सत्यमार्ग सांडूं नये । असत्य पंथें जाऊं नये ।
कदा अभिमान घेऊं नये । असत्याचा ॥ ४० ॥
Do not abandon the path of truth; do not follow the way of falsehood; and never take pride in anything false.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
अपकीर्ति ते सांडावी । सद्की्र्ति वाढवावी ।
विवेकें दृढ धरावी । वाट सत्याची ॥ ४१ ॥
अपकीर्ती सोडून द्यावी, सत्कीर्ती वाढवावी, आणि विवेकाने सत्याचा मार्ग दृढपणे धरून ठेवावा.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
अपकीर्ति ते सांडावी । सद्की्र्ति वाढवावी ।
विवेकें दृढ धरावी । वाट सत्याची ॥ ४१ ॥
One should give up ill repute and cultivate a good name, holding firmly to the path of truth through discernment.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
नेघतां हे उत्तम गुण । तें मनुष्य अवलक्षण ।
ऐक तयांचे लक्षण । पुढिले समासीं ॥ ४२ ॥
हे उत्तम गुण अंगी न बाणवणारा मनुष्य अवलक्षणी, दुर्गुणी ठरतो. त्याची लक्षणे पुढील समासात ऐकावीत.
दासबोध : दशक दुसरा : समास दुसरा - उत्तामलक्षण
नेघतां हे उत्तम गुण । तें मनुष्य अवलक्षण ।
ऐक तयांचे लक्षण । पुढिले समासीं ॥ ४२ ॥
A person who does not adopt these excellent qualities turns out to be ill-natured. His characteristics are described in the next chapter.