मुळीं देह त्रिगुणाचा । सत्त्वरजतमाचा । त्यामध्यें सत्त्वाचा । उत्तम गुण ॥ १ ॥

मुळात हा देह सत्त्व, रज आणि तम या तीन गुणांनी बनलेला आहे. त्या तिघांमध्ये सत्त्वगुण हा सर्वांत उत्तम आहे.

मुळीं देह त्रिगुणाचा । सत्त्वरजतमाचा । त्यामध्यें सत्त्वाचा । उत्तम गुण ॥ १ ॥

At its root, this body is made up of the three qualities - sattva, rajas, and tamas. Among these three, sattva is the finest.

सत्वगुणें भगवद्भवक्ती । रजोगुणें पुनरावृत्ती । तमोगुणें अधोगती । पावति प्राणी ॥ २ ॥

सत्त्वगुणामुळे भगवद्भक्ती घडते, रजोगुणामुळे पुनःपुन्हा जन्म-मृत्यूचे चक्र घडते, आणि तमोगुणामुळे प्राणी अधोगतीला जातो.

सत्वगुणें भगवद्भवक्ती । रजोगुणें पुनरावृत्ती । तमोगुणें अधोगती । पावति प्राणी ॥ २ ॥

Through sattva, one attains devotion to God; through rajas, one is bound to the repeated cycle of birth and death; and through tamas, a being descends to a lower, degraded state.

त्यांतहि शुद्ध आणी सबळ । तेहि बोलिजेति सकळ । शुद्ध तेंचि जें निर्मळ । सबळ बाधक जाणावें ॥ ३ ॥

या गुणांतही शुद्ध आणि सबळ असे दोन प्रकार सांगितले जातात. जे निर्मळ आहे तेच शुद्ध, आणि जे बाधक, बंधनकारक ठरते ते सबळ, असे जाणावे.

त्यांतहि शुद्ध आणी सबळ । तेहि बोलिजेति सकळ । शुद्ध तेंचि जें निर्मळ । सबळ बाधक जाणावें ॥ ३ ॥

Within these qualities too, there are said to be two forms - pure and intensified. What is unmixed and clear is called pure, while what becomes binding and obstructive is called intensified.

शुद्धसबळाचें लक्षण । सावध परिसा विचक्षण । शुद्ध तो परमार्थी जाण । सबळ तो संसारिक ॥ ४ ॥

शुद्ध आणि सबळ यांचे लक्षण सुज्ञांनी सावध होऊन ऐकावे: जो शुद्ध गुण असतो तो परमार्थाकडे नेणारा असतो, आणि जो सबळ असतो तो संसारात गुंतवणारा असतो.

शुद्धसबळाचें लक्षण । सावध परिसा विचक्षण । शुद्ध तो परमार्थी जाण । सबळ तो संसारिक ॥ ४ ॥

Let the wise listen carefully to the distinction between the pure and the intensified: the pure form leads one toward the spiritual goal, while the intensified form binds one to worldly life.

तयां संसारिकांची स्थिती । देहीं त्रिगुण वर्तती । येक येतां दोनी जाती । निघोनियां ॥ ५ ॥

संसारी माणसांची अशी स्थिती असते की त्यांच्या देहात तिन्ही गुण आलटूनपालटून वावरत असतात; एक गुण प्रबळ होऊन आला की बाकीचे दोन मागे पडतात.

तयां संसारिकांची स्थिती । देहीं त्रिगुण वर्तती । येक येतां दोनी जाती । निघोनियां ॥ ५ ॥

This is the condition of worldly people: all three qualities operate within their bodies by turns; when one becomes dominant, the other two recede.

रज तम आणी सत्व । येणेंचि चाले जीवित्व । रजोगुणाचें कर्तृत्व । दाखऊं आता ॥ ६ ॥

रज, तम आणि सत्व या तिन्ही गुणांमुळेच जीवनाचा व्यवहार चालतो. आता रजोगुणाचे कार्य कसे असते ते दाखवतो.

रज तम आणी सत्व । येणेंचि चाले जीवित्व । रजोगुणाचें कर्तृत्व । दाखऊं आता ॥ ६ ॥

It is through these three qualities - rajas, tamas, and sattva - that the business of life proceeds. Now let me show how rajas acts and expresses itself.

रजोगुण येतां शरिरीं । वर्तणुक कैसी करी । सावध हो‍ऊनी चतुरीं । परिसावें ॥ ७ ॥

रजोगुण शरीरात प्रबळ झाला की माणसाचे वर्तन कसे होते, ते चतुर श्रोत्यांनी सावध होऊन ऐकावे.

रजोगुण येतां शरिरीं । वर्तणुक कैसी करी । सावध हो‍ऊनी चतुरीं । परिसावें ॥ ७ ॥

When rajas takes hold in the body, how does one's behavior turn out? Let the wise listen carefully to what follows.

माझें घर माझा संसार । देव कैंचा आणिला थोर । ऐसा करी जो निर्धार । तो रजोगुण ॥ ८ ॥

माझे घर, माझा संसार; हा देव कुठून मध्ये आणला मोठा, असा जो निर्धार करतो, म्हणजे देवाला नाकारून संसारालाच सर्वस्व मानतो, तो रजोगुण होय.

माझें घर माझा संसार । देव कैंचा आणिला थोर । ऐसा करी जो निर्धार । तो रजोगुण ॥ ८ ॥

This house is mine, this life is mine - what is all this talk of some great God - the person who thinks this way, dismissing God in favor of worldly attachment, is under the sway of rajas.

माता पिता आणी कांता । पुत्र सुना आणी दुहिता । इतुकियांची वाहे चिंता । तो रजोगोण ॥ ९ ॥

आई-वडील, पत्नी, मुलगा, सून आणि मुलगी - एवढ्या सर्वांचीच सतत चिंता वाहतो, तो रजोगुण होय.

माता पिता आणी कांता । पुत्र सुना आणी दुहिता । इतुकियांची वाहे चिंता । तो रजोगोण ॥ ९ ॥

One who is forever anxious about his mother, father, wife, son, daughter-in-law, and daughter - all of them - is under the sway of rajas.

बरें खावें बरें जेवावें । बरें ल्यावें बरें नेसावें । दुसर्याचें अभिळाषावें । तो रजोगोण ॥ १० ॥

चांगले खावे, चांगले जेवावे, चांगले अलंकार-वस्त्र घालावे, आणि दुसऱ्याच्या वस्तूंचाही लोभ धरावा, ही वृत्ती रजोगुण होय.

बरें खावें बरें जेवावें । बरें ल्यावें बरें नेसावें । दुसर्याचें अभिळाषावें । तो रजोगोण ॥ १० ॥

Wanting always to eat well, dress well, and adorn oneself well, while also coveting what belongs to others - this is the mark of rajas.

कैंचा धर्म कैंचें दान । कैंचा जप कैंचें ध्यान । विचारीना पापपुण्य । तो रजोगुण ॥ ११ ॥

कुठला धर्म, कुठले दान, कुठला जप, कुठले ध्यान, असे म्हणत जो पाप-पुण्याचा विचारच करत नाही, तो रजोगुण होय.

कैंचा धर्म कैंचें दान । कैंचा जप कैंचें ध्यान । विचारीना पापपुण्य । तो रजोगुण ॥ ११ ॥

What use is dharma, charity, mantra-repetition, or meditation - one who thinks this way and gives no thought to sin or merit is under the sway of rajas.

नेणे तीर्थ नेणे व्रत । नेणे अतीत अभ्यागत । अनाचारीं मनोगत । तो रजोगोण ॥ १२ ॥

तीर्थयात्रा माहीत नाही, व्रत माहीत नाही, अतिथी-पाहुण्याचा आदरही माहीत नाही; ज्याचे मन अनाचारातच रमते, तो रजोगुण होय.

नेणे तीर्थ नेणे व्रत । नेणे अतीत अभ्यागत । अनाचारीं मनोगत । तो रजोगोण ॥ १२ ॥

One who knows nothing of pilgrimage, of religious vows, or of honoring guests, and whose heart delights in improper conduct, is under the sway of rajas.

धनधान्याचे संचित । मन होये द्रव्यासक्त । अत्यंत कृपण जीवित्व । तो रजोगोण ॥ १३ ॥

धनधान्याचा साठा करण्यात मन आसक्त होते, आणि जीवन अत्यंत कंजूषपणाने जगले जाते, ही वृत्ती रजोगुण होय.

धनधान्याचे संचित । मन होये द्रव्यासक्त । अत्यंत कृपण जीवित्व । तो रजोगोण ॥ १३ ॥

A mind obsessed with hoarding wealth and grain, living a life of extreme miserliness - this is the mark of rajas.

मी तरुण मी सुंदर । मी बलाढ्य मी चतुर । मी सकळांमध्ये थोर- । म्हणे, तो रजोगुण ॥ १४ ॥

मी तरुण आहे, मी सुंदर आहे, मी बलवान आहे, मी चतुर आहे, मी सर्वांत श्रेष्ठ आहे, असे जो म्हणतो, तो रजोगुण होय.

मी तरुण मी सुंदर । मी बलाढ्य मी चतुर । मी सकळांमध्ये थोर- । म्हणे, तो रजोगुण ॥ १४ ॥

I am young, I am handsome, I am strong, I am clever, I am superior to everyone - one who thinks this way is under the sway of rajas.

माझा देश माझा गांव । माझा वाडा माझा ठाव । ऐसी मनीं धरी हांव । तो रजोगोण ॥ १५ ॥

माझा देश, माझे गाव, माझा वाडा, माझी जागा, असा अभिमान मनात धरतो, तो रजोगुण होय.

माझा देश माझा गांव । माझा वाडा माझा ठाव । ऐसी मनीं धरी हांव । तो रजोगोण ॥ १५ ॥

My country, my village, my mansion, my place - one who holds such possessive pride in his heart is under the sway of rajas.

दुसर्या चें सर्व जावें । माझेचेंचि बरें असावें । ऐसें आठवे स्वभावें । तो रजोगोण ॥ १६ ॥

दुसऱ्याचे सर्व नष्ट व्हावे, फक्त माझेच चांगले राहावे, असे स्वाभाविकपणे ज्याच्या मनात येते, तो रजोगुण होय.

दुसर्या चें सर्व जावें । माझेचेंचि बरें असावें । ऐसें आठवे स्वभावें । तो रजोगोण ॥ १६ ॥

Let everyone else's fortune perish, only mine should remain good - one in whom this thought naturally arises is under the sway of rajas.

कपट आणी मत्सर । उठे देहीं तिरस्कार । अथवा कामाचा विकार । तो रजोगोण ॥ १७ ॥

कपट, मत्सर, दुसऱ्याविषयी तिरस्कार, किंवा कामवासनेचा विकार शरीरात उठतो, तो रजोगुण होय.

कपट आणी मत्सर । उठे देहीं तिरस्कार । अथवा कामाचा विकार । तो रजोगोण ॥ १७ ॥

When deceit, envy, contempt for others, or lustful passion arise in the body, that is the sway of rajas.

बाळकावरी ममताअ । प्रीतीनें आवडे कांता । लोभ वाटे समस्तां । तो रजोगोण ॥ १८ ॥

मुलांवर ममता वाटते, पत्नी प्रेमाने आवडते, आणि सर्व गोष्टींचा लोभ वाटतो, ही वृत्ती रजोगुण होय.

बाळकावरी ममताअ । प्रीतीनें आवडे कांता । लोभ वाटे समस्तां । तो रजोगोण ॥ १८ ॥

Deep affection for one's children, love for one's wife, and a general greed for everything - this is the mark of rajas.

जिवलगांची खंती । जेणें काळें वाटे चित्तीं । तेणें काळें सीघ्रगती । रजोगुण आला ॥ १९ ॥

जिवलग माणसांची काळजी जेव्हा मनाला वाटते, तेव्हा समजावे की रजोगुण झपाट्याने अंगात प्रवेशला आहे.

जिवलगांची खंती । जेणें काळें वाटे चित्तीं । तेणें काळें सीघ्रगती । रजोगुण आला ॥ १९ ॥

Whenever one's heart is filled with worry over loved ones, know that rajas has swiftly taken hold.

संसाराचे बहुत कष्ट । कैसा हो‍ईल सेवट । मनास आठवे संकट । तो रजोगोण ॥ २० ॥

संसारातील अनेक कष्टांचा शेवट कसा होईल, याची काळजी मनाला सतत वाटते, तो रजोगुण होय.

संसाराचे बहुत कष्ट । कैसा हो‍ईल सेवट । मनास आठवे संकट । तो रजोगोण ॥ २० ॥

Constant worry about how all one's worldly troubles will finally end - this is the mark of rajas.

कां मागें जें जें भोगिलें । तें तें मनीं आठवलें । दुःख अत्यंत वाटलें । तो रजोगोण ॥ २१ ॥

भूतकाळात जे जे भोगले, ते ते सर्व आठवून मनाला अतिशय दुःख वाटते, ही वृत्ती रजोगुण होय.

कां मागें जें जें भोगिलें । तें तें मनीं आठवलें । दुःख अत्यंत वाटलें । तो रजोगोण ॥ २१ ॥

Recalling everything one suffered in the past, and feeling intense sorrow over it - this is the mark of rajas.

वैभव देखोनि दृष्टी । आवडी उपजली पोटीं । आशागुणें हिंपुटी- । करी, तो रजोगुण ॥ २२ ॥

दुसऱ्याचे वैभव पाहून मनात त्याची हाव उत्पन्न होते, आणि त्या आशेमुळे मन व्याकुळ होते, तो रजोगुण होय.

वैभव देखोनि दृष्टी । आवडी उपजली पोटीं । आशागुणें हिंपुटी- । करी, तो रजोगुण ॥ २२ ॥

Seeing another's prosperity, a longing arises within, and this craving leaves the mind restless and troubled - this is the mark of rajas.

जें जें दृष्टी पडिलें । तें तें मनें मागितलें । लभ्य नस्तां दुःख जालें । तो रजोगोण ॥ २३ ॥

जे जे दिसते तेच मन मागू लागते, आणि ते मिळाले नाही की दुःख होते, ही वृत्ती रजोगुण होय.

जें जें दृष्टी पडिलें । तें तें मनें मागितलें । लभ्य नस्तां दुःख जालें । तो रजोगोण ॥ २३ ॥

Whatever the eye falls upon, the mind starts wanting it, and when it cannot be had, sorrow follows - this is the mark of rajas.

विनोदार्थीं भरे मन । शृंघारिक करी गायेन । राग रंग तान मान । तो रजोगोण ॥ २४ ॥

मन विनोद व चैनीत रमते, शृंगारिक गाणी गाते, आणि गायन-वादनाच्या कलाकुसरीत रमते, तो रजोगुण होय.

विनोदार्थीं भरे मन । शृंघारिक करी गायेन । राग रंग तान मान । तो रजोगोण ॥ २४ ॥

A mind absorbed in amusement and pleasure, singing romantic songs, delighting in musical melodies and performance - this is the mark of rajas.

टवाळी ढवाळी निंदा । सांगणें घडे वेवादा । हास्य विनोद करी सर्वदा । तो रजोगोण ॥ २५ ॥

टवाळी, चेष्टा, निंदा करणे, वाद घालत बसणे, आणि सतत हास्यविनोदात रमणे, ही वृत्ती रजोगुण होय.

टवाळी ढवाळी निंदा । सांगणें घडे वेवादा । हास्य विनोद करी सर्वदा । तो रजोगोण ॥ २५ ॥

Mocking others, joking crudely, slandering, engaging in disputes, and constantly indulging in laughter and jest - this is the mark of rajas.

आळस उठे प्रबळ । कर्मणुकेचा नाना खेळ । कां उपभोगाचे गोंधळ । तो रजोगोण ॥ २६ ॥

आळस अंगात प्रबळ होतो, नाना प्रकारचे खेळ-करमणूक हवीशी वाटते, किंवा उपभोगाच्या गोंधळात मन गुंतते, तो रजोगुण होय.

आळस उठे प्रबळ । कर्मणुकेचा नाना खेळ । कां उपभोगाचे गोंधळ । तो रजोगोण ॥ २६ ॥

Overpowering laziness, a craving for all sorts of games and entertainment, or getting caught up in the pursuit of sensory pleasures - this is the mark of rajas.

कळावंत बहुरूपी । नटावलोकी साक्षेपी । नाना खेळी दान अर्पी । तो रजोगोण ॥ २७ ॥

कलावंत, बहुरूपी, नाटकवाले यांच्याकडे विशेष आस्थेने पाहतो, आणि अशा नाना खेळांना दान देतो, तो रजोगुण होय.

कळावंत बहुरूपी । नटावलोकी साक्षेपी । नाना खेळी दान अर्पी । तो रजोगोण ॥ २७ ॥

Watching performers, mimics, and actors with keen interest, and giving away money in support of such entertainments - this is the mark of rajas.

उन्मत्त द्रव्यापरी अति प्रीती । ग्रामज्य आठवे चित्तीं । आवडे नीचाची संगती । तो रजोगुण ॥ २८ ॥

नशा आणणाऱ्या पदार्थांची अतिशय आवड असते, गावगप्पा-कुतूहल मनात सतत आठवते, आणि नीच माणसांची संगत आवडते, तो रजोगुण होय.

उन्मत्त द्रव्यापरी अति प्रीती । ग्रामज्य आठवे चित्तीं । आवडे नीचाची संगती । तो रजोगुण ॥ २८ ॥

An excessive fondness for intoxicants, a mind constantly turning to village gossip, and a liking for the company of base people - this is the mark of rajas.

तश्करविद्या जीवीं उठे । परन्यून बोलावें वाटे । नित्यनेमास मन विटे । तो रजोगुण ॥ २९ ॥

मनात चोरीची कला शिकावीशी वाटते, दुसऱ्याची निंदा-नालस्ती करावीशी वाटते, आणि नित्यनेमाचा मनाला कंटाळा येतो, तो रजोगुण होय.

तश्करविद्या जीवीं उठे । परन्यून बोलावें वाटे । नित्यनेमास मन विटे । तो रजोगुण ॥ २९ ॥

A mind drawn toward the art of thievery, a wish to speak ill of others, and a growing distaste for one's daily spiritual discipline - this is the mark of rajas.

देवकारणीं लाजाळु । उदरालागीं कष्टाळु । प्रपंची जो स्नेहाळु । तो रजोगुण ॥ ३० ॥

देवाच्या कामासाठी लाजतो-कंटाळा करतो, पण पोटासाठी मात्र खूप कष्ट करतो, आणि प्रपंचातच स्नेह ठेवतो, तो रजोगुण होय.

देवकारणीं लाजाळु । उदरालागीं कष्टाळु । प्रपंची जो स्नेहाळु । तो रजोगुण ॥ ३० ॥

One who feels shy or reluctant when it comes to God's work, yet toils hard for his own belly, and keeps his affection fixed only on worldly life, is under the sway of rajas.

गोडग्रासीं आळकेपण । अत्यादरें पिंडपोषण । रजोगुणें उपोषण । केलें न वचे ॥ ३१ ॥

गोड घास खाण्यात हावरेपणा असतो, स्वतःच्या शरीराचे अत्यंत काळजीपूर्वक पोषण केले जाते; रजोगुणी माणसाला उपवास करणे मात्र जमत नाही.

गोडग्रासीं आळकेपण । अत्यादरें पिंडपोषण । रजोगुणें उपोषण । केलें न वचे ॥ ३१ ॥

There is greediness for tasty morsels, and the body is nourished with the greatest care; but a person dominated by rajas simply cannot manage to fast.

शृंगारिक तें आवडे । भक्ती वैराग्य नावडे । कळालाघवीं पवाडे । तो रजोगुण ॥ ३२ ॥

शृंगारिक गोष्टी आवडतात, पण भक्ती आणि वैराग्य आवडत नाही; कला-कौशल्यातील चतुराई मात्र दाखवावीशी वाटते, तो रजोगुण होय.

शृंगारिक तें आवडे । भक्ती वैराग्य नावडे । कळालाघवीं पवाडे । तो रजोगुण ॥ ३२ ॥

Romantic and sensual things are appealing, while devotion and detachment hold no charm; yet he loves to display his cleverness in the arts - this is the mark of rajas.

नेणोनियां परमात्मा । सकळ पदार्थी प्रेमा । बळात्कारें घाली जन्मा । तो रजोगुण ॥ ३३ ॥

परमात्म्याला न जाणता सर्व जड पदार्थांवरच प्रेम ठेवतो, आणि त्यामुळे तो स्वतःला जबरदस्तीने पुन्हा पुन्हा जन्माला घालतो, तो रजोगुण होय.

नेणोनियां परमात्मा । सकळ पदार्थी प्रेमा । बळात्कारें घाली जन्मा । तो रजोगुण ॥ ३३ ॥

Failing to know the Supreme Self, one pours all one's love into mere material things, and thereby forces oneself into repeated birth - this is the mark of rajas.

असो ऐसा रजोगुण । लोभें दावी जन्ममरण । प्रपंची तो सबळ जाण । दारुण दुःख भोगवी ॥ ३४ ॥

असा हा रजोगुण आहे. लोभामुळे तो जन्म-मृत्यूचे चक्र दाखवत राहतो. संसारी माणसांत हा प्रबळ असतो, आणि तो भयंकर दुःख भोगायला लावतो.

असो ऐसा रजोगुण । लोभें दावी जन्ममरण । प्रपंची तो सबळ जाण । दारुण दुःख भोगवी ॥ ३४ ॥

Such, then, is rajas. Through greed, it keeps a person bound to the cycle of birth and death. It is strongly dominant in worldly people, and it makes them suffer terrible sorrow.

आतां रजोगुण हा सुटेना । संसारिक हें तुटेना । प्रपंचीं गुंतली वासना । यास उपाय कोण ॥ ३५ ॥

आता हा रजोगुण काही सुटत नाही, आणि संसाराचे बंधनही तुटत नाही. वासना प्रपंचातच गुंतलेली आहे; यावर उपाय काय?

आतां रजोगुण हा सुटेना । संसारिक हें तुटेना । प्रपंचीं गुंतली वासना । यास उपाय कोण ॥ ३५ ॥

Now, this rajas simply will not let go, and worldly bondage does not break either. Desire remains entangled in worldly life - so what remedy is there for this?

उपाये येक भगवद्भवक्ती । जरी ठाकेना विरक्ती । तरी येथानुशक्ती । भजन करावें ॥ ३६ ॥

यावर एकच उपाय आहे - भगवद्भक्ती. जरी पूर्ण वैराग्य साधले नाही, तरी आपल्या शक्तीप्रमाणे भजन तरी करावे.

उपाये येक भगवद्भवक्ती । जरी ठाकेना विरक्ती । तरी येथानुशक्ती । भजन करावें ॥ ३६ ॥

There is one remedy alone - devotion to God. Even if complete detachment cannot be achieved, one should still worship according to one's own capacity.

काया वाचा आणी मनें । पत्रें पुष्पें फळें जीवनें । ईश्वरीं अर्पूनियां मनें । सार्थक करावें ॥ ३७ ॥

शरीराने, वाणीने, मनाने आणि पत्र-पुष्प-फळ-जल अर्पण करून, ईश्वराला मन अर्पून आपल्या जीवनाचे सार्थक करावे.

काया वाचा आणी मनें । पत्रें पुष्पें फळें जीवनें । ईश्वरीं अर्पूनियां मनें । सार्थक करावें ॥ ३७ ॥

With body, speech, and mind, and by offering leaves, flowers, fruit, and water, one should surrender one's mind to God and make life worthwhile.

येथानुशक्ती दानपुण्य । परी भगवंतीं अनन्य । सुखदुःखें परी चिंतन । देवाचेंचि करावें ॥ ३८ ॥

आपल्या शक्तीप्रमाणे दान-पुण्य करावे, पण मन मात्र भगवंताशीच एकनिष्ठ ठेवावे. सुख असो वा दुःख, त्यातही देवाचेच चिंतन करावे.

येथानुशक्ती दानपुण्य । परी भगवंतीं अनन्य । सुखदुःखें परी चिंतन । देवाचेंचि करावें ॥ ३८ ॥

One should give charity according to one's means, but keep the mind singly devoted to God alone. Whether in joy or in sorrow, one's thoughts should remain fixed on God.

आदि‍अंती येक देव । मध्येंचि लाविली माव । म्हणोनियां पूर्ण भाव । भगवंतीं असावा ॥ ३९ ॥

सुरुवातीला आणि शेवटी एकच देव असतो; मध्ये मात्र माया, म्हणजे भासमान जग, उभी केली गेली आहे. म्हणून पूर्ण श्रद्धा भगवंतावरच असावी.

आदि‍अंती येक देव । मध्येंचि लाविली माव । म्हणोनियां पूर्ण भाव । भगवंतीं असावा ॥ ३९ ॥

God alone exists at the beginning and at the end; only in between has this illusion of maya been set up. Therefore one's complete faith should rest in God.

ऐसा सबळ रजोगुण । संक्षेपें केलें कथन । आतां शुद्ध तो तूं जाण । परमार्थिक ॥ ४० ॥

असा हा सबळ रजोगुण थोडक्यात सांगितला. आता शुद्ध रजोगुण परमार्थाला उपयोगी असतो, हे जाण.

ऐसा सबळ रजोगुण । संक्षेपें केलें कथन । आतां शुद्ध तो तूं जाण । परमार्थिक ॥ ४० ॥

Thus, the intensified form of rajas has been briefly described. Now understand that the pure form of rajas serves the spiritual path.

त्याचे वोळखीचें चिन्ह । सत्वगुणीं असे जाण । तो रजोगुण परिपूर्ण । भजनमूळ ॥ ४१ ॥

त्या शुद्ध रजोगुणाच्या ओळखीची खूण सत्त्वगुणात सापडते, हे जाण. तो रजोगुण भजनाचे मूळ कारण बनून पूर्णत्वाला पोहोचतो.

त्याचे वोळखीचें चिन्ह । सत्वगुणीं असे जाण । तो रजोगुण परिपूर्ण । भजनमूळ ॥ ४१ ॥

Know that the mark by which this pure rajas is recognized lies within sattva itself. In that form, rajas becomes the very root and foundation of devotion.

ऐसा रजोगुण बोलिला । श्रोतीं मनें अनुमानिला । आतां पुढें परिसिला । पाहिजे तमोगुण ॥ ४२ ॥

असा हा रजोगुण सांगितला; श्रोत्यांनी तो मनाने नीट समजून घेतला असेल. आता पुढे तमोगुण ऐकावा.

ऐसा रजोगुण बोलिला । श्रोतीं मनें अनुमानिला । आतां पुढें परिसिला । पाहिजे तमोगुण ॥ ४२ ॥

Thus rajas has been described, and listeners will have grasped it well in their minds. Now, next, one should hear about tamas.