ब्राह्मणें बाळबोध अक्षर । घडसुनी करावें सुंदर । जें देखतांचि चतुर । समाधान पावती ॥ १ ॥

ब्राह्मण लेखनिकाने बाळबोध अक्षरे नीट वळण देऊन सुंदर काढावीत, की ती पाहताक्षणीच चतुर, जाणकार माणसांना समाधान वाटावे.

ब्राह्मणें बाळबोध अक्षर । घडसुनी करावें सुंदर । जें देखतांचि चतुर । समाधान पावती ॥ १ ॥

The Brahmin scribe should shape the balbodh letters carefully and make them beautiful, so that discerning people feel satisfied the moment they see them.

वाटोळें सरळें मोकळें । वोतलें मसीचें काळें । कुळकुळीत वळी चालिल्या ढाळें । मुक्तमाळा जैशा ॥ २ ॥

अक्षरे गोल, सरळ आणि मोकळी असावीत, काळ्याभोर शाईने रेखलेली. ओळी इतक्या नितळ आणि लयबद्ध चालाव्यात की जणू त्या मोत्यांच्या माळाच वाटाव्यात.

वाटोळें सरळें मोकळें । वोतलें मसीचें काळें । कुळकुळीत वळी चालिल्या ढाळें । मुक्तमाळा जैशा ॥ २ ॥

The letters should be round, straight, and open, poured in glossy black ink. The lines should flow so smoothly and evenly that they look like strings of pearls.

अक्षरमात्र तितुकें नीट । नेमस्त पैस काने नीट । आडव्या मात्रा त्या हि नीट । आर्कुलीं वेलांड्या ॥ ३ ॥

प्रत्येक अक्षर आणि मात्रा नीटनेटकी असावी, अक्षरांमधील अंतर योग्य असावे, काने नीट असावेत, आडव्या मात्राही नीट काढाव्यात आणि वेलांट्यांची वळणेही नेमकी असावीत.

अक्षरमात्र तितुकें नीट । नेमस्त पैस काने नीट । आडव्या मात्रा त्या हि नीट । आर्कुलीं वेलांड्या ॥ ३ ॥

Every letter and vowel-mark should be neat, the spacing between letters correct, the vertical strokes right, the horizontal marks right too, and the curved hooks precisely drawn.

पहिलें अक्षर जें काढिलें । ग्रंथ संपेतों पाहात गेलें । येका टांकेंचि लिहिलें । ऐसें वाटे ॥ ४ ॥

ग्रंथाच्या सुरुवातीला जे पहिले अक्षर काढले, तेच नजरेसमोर ठेवून शेवटपर्यंत लिहावे, म्हणजे संपूर्ण ग्रंथ जणू एकाच लेखणीने, एकसंधपणे लिहिला आहे असे वाटावे.

पहिलें अक्षर जें काढिलें । ग्रंथ संपेतों पाहात गेलें । येका टांकेंचि लिहिलें । ऐसें वाटे ॥ ४ ॥

The first letter drawn at the start should be kept as the model all the way to the end, so the whole book feels as though it were written with a single pen, in one unbroken style.

अक्षराचें काळेपण । टांकाचें ठोसरपण । तैसेंचि वळण वांकाण । सारिखेंचि ॥ ५ ॥

अक्षरांचा काळेपणा, टाकाची जाडी-ठसठशीतपणा आणि अक्षरांचे वळण-वाकण हे सर्व सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत सारखेच राखावे.

अक्षराचें काळेपण । टांकाचें ठोसरपण । तैसेंचि वळण वांकाण । सारिखेंचि ॥ ५ ॥

The blackness of the letters, the boldness of the pen's stroke, and the shape and curve of the writing should all remain uniform from beginning to end.

वोळीस वोळी लागेना । आर्कुली मात्रा भेदीना । खालिले वोळीस स्पर्शेना । अथवा लंबाकार ॥ ६ ॥

एक ओळ दुसऱ्या ओळीला चिकटू नये, वेलांटी-मात्रांचे वळसे वरच्या-खालच्या ओळीत घुसू नयेत, खालच्या ओळीला स्पर्श होऊ नये किंवा अक्षरे उगीच लांबट होऊ नयेत.

वोळीस वोळी लागेना । आर्कुली मात्रा भेदीना । खालिले वोळीस स्पर्शेना । अथवा लंबाकार ॥ ६ ॥

One line should not touch the next, the hooked vowel-marks should not cut into the line above or below, and the letters should not become unnaturally elongated.

पान शिषानें रेखाटावें । त्यावरी नेमकचि ल्याहावें । दुरी जवळी न व्हावें । अंतर वोळींचे ॥ ७ ॥

प्रथम पानावर टोकदार शिशाने ओळी आखून घ्याव्यात आणि त्याच आखणीवर नेमके लिहावे. ओळींमधले अंतर फार जवळ किंवा फार दूर असू नये.

पान शिषानें रेखाटावें । त्यावरी नेमकचि ल्याहावें । दुरी जवळी न व्हावें । अंतर वोळींचे ॥ ७ ॥

First rule the page faintly with a stylus and write exactly along those lines. The spacing between lines should be neither too close nor too far apart.

कोठें शोधासी आडेना । चुकी पाहातां सांपडेना । गरज केली हें घडेना । लेखकापसुनी ॥ ८ ॥

लिहिलेल्यात कोठेही शब्द शोधताना अडखळायला नको, तपासले असता चूक सापडता कामा नये. लेखकाकडून हलगर्जीपणा घडता कामा नये.

कोठें शोधासी आडेना । चुकी पाहातां सांपडेना । गरज केली हें घडेना । लेखकापसुनी ॥ ८ ॥

Nothing in the writing should hinder finding a word, and no error should turn up on checking. The scribe must never be guilty of carelessness.

ज्याचें वय आहे नूतन । त्यानें ल्याहावें जपोन । जनासी पडे मोहन । ऐसें करावें ॥ ९ ॥

ज्याचे वय अजून लहान आहे, त्याने जपून लिहावे, आणि असे लिहावे की ते पाहून लोकांना मोह पडावा, अक्षर पाहतच राहावेसे वाटावे.

ज्याचें वय आहे नूतन । त्यानें ल्याहावें जपोन । जनासी पडे मोहन । ऐसें करावें ॥ ९ ॥

One who is still young should write with great care, in such a way that people are enchanted just by looking at the writing.

बहु बारिक तरुणपणीं । कामा नये म्हातारपणीं । मध्यस्त लिहिण्याची करणी । केली पाहिजे ॥ १० ॥

तरुणपणी फार बारीक अक्षर काढले, तरी म्हातारपणी तेच बारीक अक्षर वाचणे कठीण जाते. म्हणून सुरुवातीपासूनच मध्यम आकाराचे अक्षर काढण्याची सवय ठेवावी.

बहु बारिक तरुणपणीं । कामा नये म्हातारपणीं । मध्यस्त लिहिण्याची करणी । केली पाहिजे ॥ १० ॥

Very fine, tiny handwriting suits youth but becomes useless in old age. One should therefore cultivate the habit of writing in a medium size from the start.

भोंवतें स्थळ सोडून द्यावें । मधेंचि चमचमित ल्याहावें । कागद झडतांहि झडावें । नलगेचि अक्षर ॥ ११ ॥

पानाच्या चारी बाजूंनी समास सोडावा आणि मधल्या भागातच स्वच्छ, ठळक अक्षर काढावे. यामुळे कागदाच्या कडा जरी झिजल्या-फाटल्या, तरी मजकुरातले अक्षर सुरक्षित राहते.

भोंवतें स्थळ सोडून द्यावें । मधेंचि चमचमित ल्याहावें । कागद झडतांहि झडावें । नलगेचि अक्षर ॥ ११ ॥

Leave a margin on all four sides of the page and write the clear, bright letters only in the middle portion. That way, even if the edges of the paper wear away or tear, the actual text remains untouched.

ऐसा ग्रंथ जपोनी ल्याहावा । प्राणी मात्रास उपजे हेवा । ऐसा पुरुष तो पाहावा । म्हणती लोक ॥ १२ ॥

असा ग्रंथ जपून, काळजीपूर्वक लिहावा की तो पाहून प्रत्येकाला हेवा वाटावा, आणि लोकांनी म्हणावे, असा लिहिणारा पुरुष एकदा पाहावाच.

ऐसा ग्रंथ जपोनी ल्याहावा । प्राणी मात्रास उपजे हेवा । ऐसा पुरुष तो पाहावा । म्हणती लोक ॥ १२ ॥

One should write the book with such care that it stirs admiration in every soul, and people should say, "A man who writes like this is worth meeting."

काया बहुत कष्टवावी । उत्कट कीर्ति उरवावी । चटक लाउनी सोडावी । कांहीं येक ॥ १३ ॥

यासाठी शरीराला भरपूर कष्ट द्यावेत, म्हणजे मागे उत्कट कीर्ती उरते. असे काहीतरी करून जावे, की लोकांना त्याची ओढ, चटक लागून राहावी.

काया बहुत कष्टवावी । उत्कट कीर्ति उरवावी । चटक लाउनी सोडावी । कांहीं येक ॥ १३ ॥

One should put the body through much labor for this, so that outstanding fame endures afterward. One should leave behind something that captivates people and keeps drawing them back to it.

घट्य कागद आणावे । जपोन नेमस्त खळावे । लिहिण्याचे सामे असावे । नानापरी ॥ १४ ॥

लेखनासाठी मजबूत, घट्ट कागद आणावा, तो जपून व्यवस्थित खळ लावून तयार करावा. लिहिण्याचे सर्व प्रकारचे साहित्य जवळ बाळगावे.

घट्य कागद आणावे । जपोन नेमस्त खळावे । लिहिण्याचे सामे असावे । नानापरी ॥ १४ ॥

Bring sturdy, strong paper for writing and size it carefully with starch, done just right. Keep every kind of writing material ready at hand.

सुया कातया जागाईत । खळी घोंटाळें तागाईत । नाना सुरंग मिश्रित । जाणोनि घ्यावें ॥ १५ ॥

सुया, कात्रीसारखी लेखनोपयोगी हत्यारे तयार ठेवावीत. खळ नीट घोटून तयार करावी. निरनिराळे सुंदर रंग नीट मिसळून, समजून-उमजून तयार करून घ्यावेत.

सुया कातया जागाईत । खळी घोंटाळें तागाईत । नाना सुरंग मिश्रित । जाणोनि घ्यावें ॥ १५ ॥

Needles, blades and other tools for the craft should be kept ready. The starch paste should be well ground and prepared. Various fine colors should be mixed and procured with proper understanding.

नाना देसीचे बरु आणावे । घटी बारिक सरळे घ्यावे । नाना रंगाचे आणावे । नाना जिनसी ॥ १६ ॥

निरनिराळ्या प्रांतांतले चांगले बरू (लेखणीसाठीचे बोरू) आणावेत, त्यातून गोल, बारीक आणि सरळ असे निवडावेत. निरनिराळ्या रंगांच्या, निरनिराळ्या प्रकारच्या वस्तूही जमवाव्यात.

नाना देसीचे बरु आणावे । घटी बारिक सरळे घ्यावे । नाना रंगाचे आणावे । नाना जिनसी ॥ १६ ॥

Good reed-pens from various regions should be gathered, choosing ones that are round, fine, and straight. One should also collect materials of many colors and many kinds.

नाना जिनसी टांकतोडणी । नाना प्रकारें रेखाटणी । चित्रविचित्र करणी । सिसेंलोळ्या ॥ १७ ॥

बोरू छाटण्याच्या निरनिराळ्या पद्धती, रेघा आखण्याचे निरनिराळे प्रकार, नक्षीकाम करण्याची चित्रविचित्र हातोटी आणि पाटीवर आखण्यासाठी शिसाच्या लेखण्याही जमवाव्यात.

नाना जिनसी टांकतोडणी । नाना प्रकारें रेखाटणी । चित्रविचित्र करणी । सिसेंलोळ्या ॥ १७ ॥

One should master various ways of trimming the pen-nib, various styles of ruling lines, and the varied craft of decorative work, and keep lead styluses too, ready to hand.

हिंगुळ संग्रहीं असावे । वळले आळिते पाहोन घ्यावे । सोपें भिजौनी वाळवावे । संग्रह मसीचे ॥ १८ ॥

हिंगूळ (लाल शाईसाठीचा पदार्थ) साठवून ठेवावा, त्यातलाही नीट वळलेला, चांगला घडलेला निवडून घ्यावा. शाई साठवण्यासाठी सोप (एक पदार्थ) भिजवून वाळवून ठेवावी.

हिंगुळ संग्रहीं असावे । वळले आळिते पाहोन घ्यावे । सोपें भिजौनी वाळवावे । संग्रह मसीचे ॥ १८ ॥

Vermilion for red ink should be kept in stock, choosing pieces that are well-formed and well-refined. For storing ink, soap-nut should be soaked and then dried and kept ready.

तगटी इतिश्रया कराव्या । बंदरी फळ्या घोटाव्या । नाना चित्रीं चिताराव्या । उंच चित्रें ॥ १९ ॥

पुस्तकासाठी सोनेरी वेष्टणे-किनारी (तगटी) तयार कराव्यात, बंदरातून आलेल्या चांगल्या लाकडी फळ्या घोटून तयार कराव्यात आणि त्यांवर निरनिराळी उत्तम, उठावदार चित्रे काढून घ्यावीत.

तगटी इतिश्रया कराव्या । बंदरी फळ्या घोटाव्या । नाना चित्रीं चिताराव्या । उंच चित्रें ॥ १९ ॥

Gilded borders and covers should be prepared, fine imported wooden boards polished smooth, and beautiful, striking pictures of various kinds painted upon them.

नाना गोप नाना बासनें । मेणकापडें सिंदुरवणें । पेट्या कुलुपें जपणें । पुस्तकाकारणें ॥ २० ॥

पुस्तकासाठी निरनिराळी वेष्टणे, निरनिराळी बासने (गुंडाळण्याची वस्त्रे), शेंदरी रंगाची मेणकापडेही तयार ठेवावीत. आणि पुस्तक जपून ठेवण्यासाठी पेट्या-कुलुपेही सिद्ध ठेवावीत.

नाना गोप नाना बासनें । मेणकापडें सिंदुरवणें । पेट्या कुलुपें जपणें । पुस्तकाकारणें ॥ २० ॥

Various wrappers and cloth bundles, and wax-cloth colored in vermilion, should also be kept ready for the book. Boxes and locks too should be kept in readiness, all so the book may be carefully preserved.