संसारमदाचेनि गुणें । नाना हीनें कुलक्षणें । जयाचेनि मुखावलोकनें । दोषचि लागे ॥ १॥

संसाराच्या मदामुळे नाना हीन कुलक्षणे अंगी बाणतात, इतकी की ज्याचे तोंड पाहिले तरी दोष लागतो असे वाटावे.

संसारमदाचेनि गुणें । नाना हीनें कुलक्षणें । जयाचेनि मुखावलोकनें । दोषचि लागे ॥ १॥

Through the intoxication of worldly life, countless base traits take hold, so much so that merely looking at such a person's face seems to bring ill fortune.

ऐसा प्रणी जो कां बद्ध । संसारीं वर्ततां अबद्ध । तायस प्राप्त जाला खेद । काळांतरीं ॥ २॥

असा जो बद्ध प्राणी संसारात अस्ताव्यस्तपणे वागत राहतो, त्यालाही कालांतराने खेद प्राप्त होतो.

ऐसा प्रणी जो कां बद्ध । संसारीं वर्ततां अबद्ध । तायस प्राप्त जाला खेद । काळांतरीं ॥ २॥

Such a bound soul, living carelessly amid worldly life, in due course of time comes to feel deep regret.

संसारदुःखें दुखवला । त्रिविधतापें पोळला । निरूपणें प्रस्तावला । अंतर्यामीं ॥ ३॥

संसारदुःखाने दुःखी झालेला, त्रिविध तापांनी पोळलेला असा जीव, निरूपण ऐकून अंतर्यामी प्रस्तावित (उद्युक्त) होतो.

संसारदुःखें दुखवला । त्रिविधतापें पोळला । निरूपणें प्रस्तावला । अंतर्यामीं ॥ ३॥

Grieved by worldly sorrow and scorched by the three kinds of anguish, such a soul, upon hearing spiritual discourse, becomes inwardly stirred.

जाला प्रपंचीं उदास । मनें घेतला विषयत्रास । म्हणे आतां पुरे सोस । संसारींचा ॥ ४॥

तो प्रपंचाबद्दल उदास होतो, मनाला विषयांचा त्रास वाटू लागतो, आणि तो म्हणतो - आता संसाराचा सोस पुरे झाला.

जाला प्रपंचीं उदास । मनें घेतला विषयत्रास । म्हणे आतां पुरे सोस । संसारींचा ॥ ४॥

He grows weary of worldly life, his mind begins to feel distress at sense pleasures, and he says: enough now of this craving for worldly things.

प्रपंच जा‍ईल सकळ । येथील श्रम तों निर्फळ । आतां कांहीं आपुला काळ । सार्थक करूं ॥ ५॥

हा सर्व प्रपंच एक दिवस नष्ट होणारच आहे, इथले सगळे श्रम निष्फळच आहेत; आता आपला काही काळ तरी सार्थकी लावूया.

प्रपंच जा‍ईल सकळ । येथील श्रम तों निर्फळ । आतां कांहीं आपुला काळ । सार्थक करूं ॥ ५॥

This whole worldly life will one day pass away, all this labor here is fruitless; now let me make at least some of my remaining time worthwhile.

ऐसी बुद्धि प्रस्तावली । पोटीं आवस्ता लागली । म्हणे माझी वयेसा गेली । वेर्थचि आवघी ॥ ६॥

अशी बुद्धी जागी होते, मनात अस्वस्थता लागते; तो म्हणतो - माझे संपूर्ण आयुष्य व्यर्थच गेले.

ऐसी बुद्धि प्रस्तावली । पोटीं आवस्ता लागली । म्हणे माझी वयेसा गेली । वेर्थचि आवघी ॥ ६॥

Such thinking awakens, and an inner restlessness sets in; he says: my whole life has passed away entirely in vain.

पूर्वी नाना दोष केले । ते अवघेचि आठवले । पुढें ये‍उनि उभे ठेले । अंतर्यामीं ॥ ७॥

पूर्वी केलेले नाना दोष सर्व आठवू लागतात, आणि ते अंतर्यामी समोर येऊन उभे राहतात.

पूर्वी नाना दोष केले । ते अवघेचि आठवले । पुढें ये‍उनि उभे ठेले । अंतर्यामीं ॥ ७॥

All the many faults committed in the past come flooding back to memory, and they stand right before him, deep within.

आठवे येमाची यातना । तेणें भयेचि वाटे मना । नाहीं पापासि गणना । म्हणौनियां ॥ ८॥

यमयातनांची आठवण होते, त्यामुळे मनाला भीतीच वाटते, कारण आपल्या पापांची तर गणनाच नाही असे वाटते.

आठवे येमाची यातना । तेणें भयेचि वाटे मना । नाहीं पापासि गणना । म्हणौनियां ॥ ८॥

He recalls the torments of Yama, and his mind is filled with fear, for it seems his sins are beyond all counting.

नाहीं पुण्याचा विचार । जाले पापाचे डोंगर । आतां दुस्तर हा संसार । कैसा तरों ॥ ९॥

पुण्याचा विचारच केला नाही, आणि पापांचे डोंगर उभे राहिले; आता हा दुस्तर संसार कसा तरून जावा?

नाहीं पुण्याचा विचार । जाले पापाचे डोंगर । आतां दुस्तर हा संसार । कैसा तरों ॥ ९॥

He never gave thought to merit, and mountains of sin have piled up instead; how, he wonders, shall I ever cross this impassable ocean of worldly existence?

आपले दोष आछ्यादिले । भल्यांस गुणदोष लाविले । देवा म्यां वेर्थच निंदिले । संत साधु सज्जन ॥ १०॥

आपले दोष लपवले, चांगल्या लोकांना उगाच गुणदोष लावले; हे देवा, मी व्यर्थच संत-साधू-सज्जनांची निंदा केली.

आपले दोष आछ्यादिले । भल्यांस गुणदोष लाविले । देवा म्यां वेर्थच निंदिले । संत साधु सज्जन ॥ १०॥

I concealed my own faults, and falsely attributed flaws to good people; O God, I have needlessly slandered saints and holy, virtuous people.

निंदे ऐसे नाहीं दोष । तें मज घडले कीं विशेष । माझे अवगुणीं आकाश । बुडों पाहे ॥ ११॥

निंदेसारखा दुसरा दोष नाही, तो मात्र माझ्याकडून विशेषत्वाने घडला; माझ्या अवगुणांनी जणू आकाशही बुडून जाईल इतके ते आहेत.

निंदे ऐसे नाहीं दोष । तें मज घडले कीं विशेष । माझे अवगुणीं आकाश । बुडों पाहे ॥ ११॥

There is no fault equal to slander, and that is precisely what I have committed in abundance; my faults are so vast they seem enough to sink the very sky.

नाहीं वोळखिले संत । नाहीं अर्चिला भगवंत । नाहीं अतित अभ्यागत । संतुष्ट केले ॥ १२॥

मी संतांना ओळखलेच नाही, भगवंताचे पूजनही केले नाही, अतिथी-अभ्यागतांनाही संतुष्ट केले नाही.

नाहीं वोळखिले संत । नाहीं अर्चिला भगवंत । नाहीं अतित अभ्यागत । संतुष्ट केले ॥ १२॥

I never recognized the saints, never worshipped God, never made a guest or wayfarer content.

पूर्व पाप वोढवलें । मज कांहींच नाहीं घडलें । मन अव्हाटीं पडिलें । सर्वकाळ ॥ १३॥

पूर्वजन्मीच्या पापांनी हे ओढवले असावे, कारण मला काहीच चांगले घडले नाही; माझे मन सतत चुकीच्या वाटेवरच पडलेले राहिले.

पूर्व पाप वोढवलें । मज कांहींच नाहीं घडलें । मन अव्हाटीं पडिलें । सर्वकाळ ॥ १३॥

This must be the result of sins from a former life, for nothing good has ever come to pass for me; my mind has always fallen into the wrong path.

नाहीं कष्टविलें शेरीर । नाहीं केला परोपकार । नाहीं रक्षिला आचार । काममदें ॥ १४॥

मी शरीराला कष्ट दिले नाहीत, परोपकार केला नाही, आणि कामवासना-मदामुळे सदाचारही राखला नाही.

नाहीं कष्टविलें शेरीर । नाहीं केला परोपकार । नाहीं रक्षिला आचार । काममदें ॥ १४॥

I never put my body to any labor, never did good to others, and, driven by lust and pride, never upheld right conduct.

भक्तिमाता हे बुडविली । शांति विश्रांति मोडिली । मूर्खपणें म्यां विघडिली । सद्बुद्धि सद्वासना ॥ १५॥

भक्तीरूपी मातेला मी बुडवले, शांती आणि विश्रांतीचा भंग केला, मूर्खपणाने माझी सद्बुद्धी आणि सद्वासना बिघडवली.

भक्तिमाता हे बुडविली । शांति विश्रांति मोडिली । मूर्खपणें म्यां विघडिली । सद्बुद्धि सद्वासना ॥ १५॥

I have drowned devotion, my very mother; I have shattered peace and rest; in my foolishness I have corrupted my own good sense and pure inclinations.

आतां कैसें घडे सार्थक । दोष केले निरार्थक । पाहों जातां विवेक । उरला नाहीं ॥ १६॥

आता जीवनाचे सार्थक कसे व्हावे? मी केवळ निरर्थक दोषच केले; पाहू गेले तर माझ्यात विवेकही उरलेला नाही.

आतां कैसें घडे सार्थक । दोष केले निरार्थक । पाहों जातां विवेक । उरला नाहीं ॥ १६॥

Now how shall my life be made worthwhile? I have committed only pointless faults; looking closely, I find not even discernment left in me.

कोण उपाये करावा । कैसा परलोक पावावा । कोण्या गुणें देवाधिदेवा । पाविजेल ॥ १७॥

आता कोणता उपाय करावा? परलोक कसा प्राप्त करावा? कोणत्या गुणाने देवाधिदेवाची प्राप्ती व्हावी?

कोण उपाये करावा । कैसा परलोक पावावा । कोण्या गुणें देवाधिदेवा । पाविजेल ॥ १७॥

What remedy should I now take up? How shall I attain the life beyond? By what virtue might I reach the Lord of Lords?

नाहीं सद्भाव उपजला । अवघा लोकिक संपादिला । दंभ वरपंगें केला । खटाटोप कर्माचा ॥ १८॥

माझ्या मनात कधी खरा सद्भाव उपजलाच नाही, केवळ लौकिक प्रतिष्ठाच मिळवली; ढोंगाने, वरवरच्या दिखाव्यानेच कर्माचा खटाटोप केला.

नाहीं सद्भाव उपजला । अवघा लोकिक संपादिला । दंभ वरपंगें केला । खटाटोप कर्माचा ॥ १८॥

True sincere devotion never truly arose in me, I only sought worldly reputation; my elaborate rituals were mere hypocrisy and outward show.

कीर्तन केलें पोटासाठीं । देव मांडिले हाटवटीं । आहा देवा बुद्धि खोटी । माझी मीच जाणें ॥ १९॥

मी पोटासाठी कीर्तन केले, देवालाही जणू बाजारात मांडले; अरे देवा, माझी बुद्धी किती खोटी आहे हे मला स्वतःलाच माहीत आहे.

कीर्तन केलें पोटासाठीं । देव मांडिले हाटवटीं । आहा देवा बुद्धि खोटी । माझी मीच जाणें ॥ १९॥

I performed devotional singing merely for my livelihood, and even set up God for sale in the marketplace; alas, O God, I myself know just how false my own mind has been.

पोटीं धरूनि अभिमान । शब्दीं बोले निराभिमान । अंतरीं वांछूनियां धन । ध्यानस्त जालों ॥ २०॥

मनात अभिमान बाळगून, तोंडाने मात्र निरभिमानतेच्या गोष्टी बोलतो; अंतरात धनाची इच्छा धरून वरवर ध्यानस्थ असल्याचा आव आणतो.

पोटीं धरूनि अभिमान । शब्दीं बोले निराभिमान । अंतरीं वांछूनियां धन । ध्यानस्त जालों ॥ २०॥

Harboring pride within while speaking words of humility outwardly, secretly craving wealth while pretending to be absorbed in meditation.

वित्पत्तीनें लोक भोंदिले । पोटासाठीं संत निंदिले । माझे पोटीं दोष भरले । नाना प्रकारींचे ॥ २१॥

आपल्या विद्वत्तेने लोकांना फसवले, पोटासाठी संतांचीही निंदा केली; माझ्या मनात नाना प्रकारचे दोष भरलेले आहेत.

वित्पत्तीनें लोक भोंदिले । पोटासाठीं संत निंदिले । माझे पोटीं दोष भरले । नाना प्रकारींचे ॥ २१॥

With my learning I deceived people, and for my livelihood even slandered saints; my heart is filled with faults of every kind.

सत्य तेंचि उछेदिलें । मिथ्य तेंचि प्रतिपादलें । ऐसें नाना कर्म केलें । उदरंभराकारणें ॥ २२॥

सत्य असेल तेच नाकारले, आणि खोटेच प्रस्थापित केले; असे नाना कर्म केवळ पोट भरण्यासाठी केले.

सत्य तेंचि उछेदिलें । मिथ्य तेंचि प्रतिपादलें । ऐसें नाना कर्म केलें । उदरंभराकारणें ॥ २२॥

Whatever was true, I denied; whatever was false, I upheld; such deeds, of every kind, I committed only to fill my own stomach.

ऐसा पोटीं प्रस्तावला । निरूपणें पालटला । तोचि मुमुक्ष बोलिला । ग्रंथांतरीं ॥ २३॥

अशा प्रकारे मनात अस्वस्थ होऊन जो निरूपण ऐकून पालटतो, त्यालाच ग्रंथांत मुमुक्षू म्हटले आहे.

ऐसा पोटीं प्रस्तावला । निरूपणें पालटला । तोचि मुमुक्ष बोलिला । ग्रंथांतरीं ॥ २३॥

One who, having become inwardly stirred in this way, is transformed by spiritual discourse - he alone is called, in the scriptures, a seeker of liberation.

पुण्यमार्ग पोटीं धरी । सत्संगाची वांछा करी । विरक्त जाला संसारीं । या नांव मुमुक्ष ॥ २४॥

जो मनापासून पुण्यमार्ग धरतो, सत्संगाची इच्छा करतो, आणि संसाराबद्दल विरक्त होतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

पुण्यमार्ग पोटीं धरी । सत्संगाची वांछा करी । विरक्त जाला संसारीं । या नांव मुमुक्ष ॥ २४॥

One who takes up the path of merit in his heart, longs for holy company, and grows detached from worldly life - this alone is called the seeker of liberation.

गेले राजे चक्रवर्ती । माझें वैभव तें किती । म्हणे धरूं सत्संगती । या नांव मुमुक्ष ॥ २५॥

चक्रवर्ती राजेही निघून गेले, तर माझे वैभव ते किती? असे म्हणून सत्संगती धरतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

गेले राजे चक्रवर्ती । माझें वैभव तें किती । म्हणे धरूं सत्संगती । या नांव मुमुक्ष ॥ २५॥

Even emperors have passed away, so what is my own splendor worth? Thinking thus, he takes up holy company - this alone is called the seeker of liberation.

आपुले अवगुण देखे । विरक्तिबळें वोळखे । आपणासि निंदी दुःखें । या नांव मुमुक्ष ॥ २६॥

जो आपले अवगुण स्वतः पाहतो, वैराग्याच्या बळावर ते ओळखतो, आणि दुःखाने स्वतःचीच निंदा करतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

आपुले अवगुण देखे । विरक्तिबळें वोळखे । आपणासि निंदी दुःखें । या नांव मुमुक्ष ॥ २६॥

One who sees his own faults, recognizes them through the strength of dispassion, and sorrowfully reproaches himself - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी काये अनोपकारी । म्हणे मी काय दंभधारी । म्हणे मी काये अनाचारी । या नांव मुमुक्ष ॥ २७॥

'मी किती उपकाररहित आहे, मी किती ढोंगी आहे, मी किती अनाचारी आहे' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी काये अनोपकारी । म्हणे मी काय दंभधारी । म्हणे मी काये अनाचारी । या नांव मुमुक्ष ॥ २७॥

He says to himself: how unhelpful I have been, how hypocritical, how lawless in conduct - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी पतित चांडाळ । म्हणे मी दुराचारी खळ । म्हणे मी पापी केवळ । या नांव मुमुक्ष ॥ २८॥

'मी पतित, चांडाळासमान आहे, मी दुराचारी दुष्ट आहे, मी केवळ पापीच आहे' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी पतित चांडाळ । म्हणे मी दुराचारी खळ । म्हणे मी पापी केवळ । या नांव मुमुक्ष ॥ २८॥

He says: I am fallen, as low as an outcast, wicked in conduct, purely sinful - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी अभक्त दुर्जन । म्हणे मी हीनाहूनि हीन । म्हणे मी जन्मलो पाषाण । या नांव मुमुक्ष ॥ २९॥

'मी भक्तिहीन दुर्जन आहे, मी हीनांतही हीन आहे, मी जणू दगडासारखाच जन्मलो' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी अभक्त दुर्जन । म्हणे मी हीनाहूनि हीन । म्हणे मी जन्मलो पाषाण । या नांव मुमुक्ष ॥ २९॥

He says: I am a devotionless, wicked man, lower than the lowest, born as good as a mere stone - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी दुराभिमानी । म्हणे मी तपीळ जनीं । म्हणे मी नाना वेसनी । या नांव मुमुक्ष ॥ ३०॥

'मी दुराभिमानी आहे, मी लोकांत तापट आहे, मी नाना व्यसनांत गुंतलेला आहे' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी दुराभिमानी । म्हणे मी तपीळ जनीं । म्हणे मी नाना वेसनी । या नांव मुमुक्ष ॥ ३०॥

He says: I am wrongly proud, quick-tempered among people, caught up in countless vices - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी आळसी आंगचोर । म्हणे मी कपटी कातर । म्हणे मी मूर्ख अविचार । या नांव मुमुक्ष ॥ ३१॥

'मी आळशी आणि कामचुकार आहे, मी कपटी आणि भित्रा आहे, मी मूर्ख आणि अविचारी आहे' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी आळसी आंगचोर । म्हणे मी कपटी कातर । म्हणे मी मूर्ख अविचार । या नांव मुमुक्ष ॥ ३१॥

He says: I am lazy, shirking effort, deceitful and cowardly, foolish and thoughtless - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी निकामी वाचाळ । म्हणे मी पाषांडी तोंडाळ । म्हणे मी कुबुद्धि कुटीळ । या नांव मुमुक्ष ॥ ३२॥

'मी निरुपयोगी बडबड्या आहे, मी पाखंडी उद्धट आहे, मी कुबुद्धीचा कुटील आहे' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी निकामी वाचाळ । म्हणे मी पाषांडी तोंडाळ । म्हणे मी कुबुद्धि कुटीळ । या नांव मुमुक्ष ॥ ३२॥

He says: I am a useless chatterer, a heretical loudmouth, of crooked, ill intent - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी कांहींच नेणे । म्हणे मी सकळाहूनि उणें । आपलीं वर्णी कुलक्षणें । या नांव मुमुक्ष ॥ ३३॥

'मला काहीच कळत नाही, मी सर्वांहून उणा आहे' असे म्हणत तो स्वतःचीच कुलक्षणे वर्णन करतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी कांहींच नेणे । म्हणे मी सकळाहूनि उणें । आपलीं वर्णी कुलक्षणें । या नांव मुमुक्ष ॥ ३३॥

He says: I know nothing at all, I am lesser than everyone else, and he thus openly enumerates his own bad traits - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी अनाधिकारी । म्हणे मी कुश्चिळ अघोरी । म्हणे मी नीच नानापरी । या नांव मुमुक्ष ॥ ३४॥

'मी अपात्र आहे, मी अशुद्ध आणि भयंकर आहे, मी नाना प्रकारे नीच आहे' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी अनाधिकारी । म्हणे मी कुश्चिळ अघोरी । म्हणे मी नीच नानापरी । या नांव मुमुक्ष ॥ ३४॥

He says: I am unworthy, unclean and dreadful, base in every possible way - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी काये आपस्वार्थी । म्हणे मी काये अनर्थी । म्हणे मी नव्हे परमार्थी । या नांव मुमुक्ष ॥ ३५॥

'मी किती स्वार्थी आहे, मी किती अनर्थकारक आहे, मी परमार्थी मुळीच नाही' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी काये आपस्वार्थी । म्हणे मी काये अनर्थी । म्हणे मी नव्हे परमार्थी । या नांव मुमुक्ष ॥ ३५॥

He says: how selfish I am, how harmful, I am not truly spiritual at all - this alone is called the seeker of liberation.

म्हणे मी अवगुणाची रासी । म्हणे मी वेर्थ आलों जन्मासी । म्हणे मी भार जालों भूमीसी । या नांव मुमुक्ष ॥ ३६॥

'मी अवगुणांची रास आहे, मी व्यर्थच जन्माला आलो, मी पृथ्वीला केवळ भार आहे' असे म्हणतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

म्हणे मी अवगुणाची रासी । म्हणे मी वेर्थ आलों जन्मासी । म्हणे मी भार जालों भूमीसी । या नांव मुमुक्ष ॥ ३६॥

He says: I am a mere heap of faults, I was born in vain, I am nothing but a burden upon this earth - this alone is called the seeker of liberation.

आपणास निंदी सावकास । पोटीं संसाराचा त्रास । धरी सत्संगाचा हव्यास । या नांव मुमुक्ष ॥ ३७॥

तो निवांतपणे स्वतःची निंदा करतो, मनात संसाराचा त्रास असतो, आणि सत्संगाची ओढ धरतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

आपणास निंदी सावकास । पोटीं संसाराचा त्रास । धरी सत्संगाचा हव्यास । या नांव मुमुक्ष ॥ ३७॥

He calmly reproaches himself, feels distress with worldly life in his heart, and holds a deep longing for holy company - this alone is called the seeker of liberation.

नाना तीर्थे धुंडाळिलीं । शमदमादि साधनें केलीं । नाना ग्रन्थांतरें पाहिलीं । शोधूनियां ॥ ३८॥

त्याने नाना तीर्थे धुंडाळली, शम-दम आदी साधने केली, आणि नाना ग्रंथ शोधून पाहिले.

नाना तीर्थे धुंडाळिलीं । शमदमादि साधनें केलीं । नाना ग्रन्थांतरें पाहिलीं । शोधूनियां ॥ ३८॥

He has wandered through many pilgrimage places, practiced disciplines like calmness and self-restraint, and searched through countless scriptures.

तेणें नव्हे समाधान । वाटे अवघाच अनुमान । म्हणे रिघों संतांस शरण । या नांव मुमुक्ष ॥ ३९॥

तरीही त्याला समाधान लाभत नाही, सर्व काही अनुमानच वाटते; तेव्हा तो म्हणतो, आता संतांनाच शरण जावे - याचेच नाव मुमुक्षू.

तेणें नव्हे समाधान । वाटे अवघाच अनुमान । म्हणे रिघों संतांस शरण । या नांव मुमुक्ष ॥ ३९॥

Yet none of this brings him contentment, everything still seems mere conjecture; so he says, let me now take refuge in the saints - this alone is called the seeker of liberation.

देहाभिमान कुळाभिमान । द्रव्याभिमान नानाभिमान । सांडूनि, संतचरणीं अनन्य- । या नांव मुमुक्ष ॥ ४०॥

देहाभिमान, कुळाभिमान, द्रव्याभिमान आणि इतर नाना अभिमान सोडून, संतांच्या चरणी अनन्यभावे राहणे - याचेच नाव मुमुक्षू.

देहाभिमान कुळाभिमान । द्रव्याभिमान नानाभिमान । सांडूनि, संतचरणीं अनन्य- । या नांव मुमुक्ष ॥ ४०॥

Giving up pride of body, pride of lineage, pride of wealth and every other kind of pride, and remaining wholly devoted at the feet of the saints - this alone is called the seeker of liberation.

अहंता सांडूनि दूरी । आपणास निंदी नानापरी । मोक्षाची अपेक्षा करी । या नांव मुमुक्ष ॥ ४१॥

अहंकार दूर टाकून, स्वतःची नाना प्रकारे निंदा करत, मोक्षाची अपेक्षा बाळगणे - याचेच नाव मुमुक्षू.

अहंता सांडूनि दूरी । आपणास निंदी नानापरी । मोक्षाची अपेक्षा करी । या नांव मुमुक्ष ॥ ४१॥

Casting egotism far away, reproaching oneself in countless ways, and yearning for liberation - this alone is called the seeker of liberation.

ज्याचें थोरपण लाजे । जो परमार्थाकारणें झिजे । संतापा‍ईं विश्वास उपजे । या नांव मुमुक्ष ॥ ४२॥

ज्याला स्वतःचे मोठेपण लाजिरवाणे वाटते, जो परमार्थासाठी झिजतो, आणि संतांच्या चरणी विश्वास उपजतो - याचेच नाव मुमुक्षू.

ज्याचें थोरपण लाजे । जो परमार्थाकारणें झिजे । संतापा‍ईं विश्वास उपजे । या नांव मुमुक्ष ॥ ४२॥

One who is ashamed of his own greatness, who wears himself out for the sake of spiritual life, and in whom faith arises at the saints' feet - this alone is called the seeker of liberation.

स्वार्थ सांडून प्रपंचाचा । हव्यास धरिला परमार्थाचा । अंकित हो‍ईन सज्जनाचा । म्हणे तो मुमुक्ष ॥ ४३॥

प्रापंचिक स्वार्थ सोडून परमार्थाची ओढ धरणारा, आणि 'मी सज्जनांचा अंकित होईन' असे म्हणणारा, तोच मुमुक्षू होय.

स्वार्थ सांडून प्रपंचाचा । हव्यास धरिला परमार्थाचा । अंकित हो‍ईन सज्जनाचा । म्हणे तो मुमुक्ष ॥ ४३॥

One who abandons worldly self-interest and takes up longing for spiritual life, saying 'I shall become a devoted servant of the virtuous' - he is the seeker of liberation.

ऐसा मुमुक्ष जाणिजे । संकेतचिन्हें वोळखिजे । पुढें श्रोतीं अवधान दीजे । साधकलक्षणीं ॥ ४४॥

असा मुमुक्षू जाणावा, त्याची ओळख या संकेतचिन्हांवरून पटवावी; पुढे श्रोत्यांनी साधकाच्या लक्षणाकडेही लक्ष द्यावे.

ऐसा मुमुक्ष जाणिजे । संकेतचिन्हें वोळखिजे । पुढें श्रोतीं अवधान दीजे । साधकलक्षणीं ॥ ४४॥

Such is the seeker of liberation to be understood, recognized by these signs; let the listeners now turn their attention further to the marks of the practitioner.