मागां बोलिला संसारिक । त्यागेंविण नव्हे कीं साधक । ऐका याचा विवेक । ऐसा असे ॥ १॥

मागे संसारिकाबद्दल असे म्हटले होते की त्यागाशिवाय साधक होता येत नाही; याचा विवेक असा आहे, ऐका.

मागां बोलिला संसारिक । त्यागेंविण नव्हे कीं साधक । ऐका याचा विवेक । ऐसा असे ॥ १॥

Earlier it was said of the householder that without renunciation one cannot become a practitioner; listen, the discernment on this matter is as follows.

सन्मार्ग तोचि जीवीं धरणें । अन्मार्गाचा त्याग करणें । संसारिका त्याग येणें । प्रकारें ऐसा ॥ २॥

मनापासून सन्मार्ग धरणे आणि अन्यायाच्या मार्गाचा त्याग करणे - संसारिकाचा त्याग हा असा असतो.

सन्मार्ग तोचि जीवीं धरणें । अन्मार्गाचा त्याग करणें । संसारिका त्याग येणें । प्रकारें ऐसा ॥ २॥

To hold the righteous path firmly in one's heart and to give up the wrongful path - such is the renunciation that even a householder can accomplish.

कुबुद्धित्यागेंविण कांहीं । सुबुद्धि लागणार नाहीं । संसारिकां त्याग पाहीं । ऐसा असे ॥ ३॥

कुबुद्धीचा त्याग केल्याशिवाय सुबुद्धी लागतच नाही; संसारिकाचा त्याग असा असतो, हे पाहा.

कुबुद्धित्यागेंविण कांहीं । सुबुद्धि लागणार नाहीं । संसारिकां त्याग पाहीं । ऐसा असे ॥ ३॥

Without giving up wrong thinking, right thinking cannot take hold; such, indeed, is the renunciation open to a householder.

प्रपंचीं वीट मानिला । मनें विषयेत्याग केला । तरीच पुढें अवलंबिला । परमार्थमार्ग ॥ ४॥

प्रपंचाचा मनापासून वीट मानला, मनाने विषयांचा त्याग केला, तरच पुढे परमार्थमार्ग अवलंबता येतो.

प्रपंचीं वीट मानिला । मनें विषयेत्याग केला । तरीच पुढें अवलंबिला । परमार्थमार्ग ॥ ४॥

Only when one has inwardly grown weary of worldly life and mentally renounced sense pleasures can one then go on to take up the path of spiritual life.

त्याग घडे अभावाचा । त्याग घडे संशयाचा । त्याग घडे अज्ञानाचा । शनै शनै ॥ ५॥

हळूहळू अश्रद्धेचा त्याग घडतो, संशयाचा त्याग घडतो, अज्ञानाचा त्याग घडतो.

त्याग घडे अभावाचा । त्याग घडे संशयाचा । त्याग घडे अज्ञानाचा । शनै शनै ॥ ५॥

Gradually, step by step, renunciation of disbelief takes place, renunciation of doubt takes place, renunciation of ignorance takes place.

ऐसा सूक्ष्म अंतर्त्याग । उभयतांस घडे सांग । निस्पृहास बाह्य त्याग । विशेष आहे ॥ ६॥

असा सूक्ष्म अंतर्त्याग दोघांनाही (संसारिक आणि निस्पृह दोघांनाही) संपूर्णपणे घडतो; पण निस्पृहाला त्याशिवाय बाह्य त्यागही विशेषत्वाने असतो.

ऐसा सूक्ष्म अंतर्त्याग । उभयतांस घडे सांग । निस्पृहास बाह्य त्याग । विशेष आहे ॥ ६॥

Such subtle inner renunciation is fully possible for both, householder and renunciant alike; but the detached renunciant additionally has outward renunciation as well.

संसारिका ठा‍ईं ठा‍ईं । बाह्य त्याग घडे कांहीं । नित्य नेम श्रवण नाहीं । त्यागेंविण ॥ ७॥

संसारिकालाही ठिकठिकाणी काहीसा बाह्य त्याग घडतोच; कारण त्यागाशिवाय नित्यनियम आणि श्रवणही घडत नाही.

संसारिका ठा‍ईं ठा‍ईं । बाह्य त्याग घडे कांहीं । नित्य नेम श्रवण नाहीं । त्यागेंविण ॥ ७॥

Even a householder does accomplish some outward renunciation here and there; for without some renunciation, even daily discipline and scriptural listening cannot take place.

फिटली आशंका स्वभावें । त्यागेंविण साधक नव्हे । पुढें कथेचा अन्वय । सावध ऐका ॥ ८॥

अशा प्रकारे ही शंका स्वाभाविकपणे दूर झाली - त्यागाशिवाय साधक होताच येत नाही; पुढील कथेचा अनुक्रम सावधपणे ऐका.

फिटली आशंका स्वभावें । त्यागेंविण साधक नव्हे । पुढें कथेचा अन्वय । सावध ऐका ॥ ८॥

Thus the doubt is naturally resolved - without some renunciation, one cannot truly become a practitioner; now listen attentively to the continuation of the story.

मागां झालें निरूपण । साधकाची ओळखण । आतां सांगिजेल खूण । सिद्धलक्षणाची ॥ ९॥

मागे साधकाची ओळख सांगितली; आता सिद्धाच्या लक्षणाची खूण सांगितली जाईल.

मागां झालें निरूपण । साधकाची ओळखण । आतां सांगिजेल खूण । सिद्धलक्षणाची ॥ ९॥

Earlier the marks of the practitioner were described; now the identifying sign of the accomplished one will be told.

साधु वस्तु होऊनि ठेला । संशयें ब्रह्मांडाबाहेरी गेला । निश्चयें चळेना ऐसा झाला । या नांव सिद्ध ॥ १०॥

साधू स्वतः त्या वस्तूच होऊन राहिला, संशय तर ब्रह्मांडाबाहेरच फेकला गेला, आणि निश्चयाने तो कधीच डळमळत नाही असा झाला - याचेच नाव सिद्ध.

साधु वस्तु होऊनि ठेला । संशयें ब्रह्मांडाबाहेरी गेला । निश्चयें चळेना ऐसा झाला । या नांव सिद्ध ॥ १०॥

The holy man has become that very Reality itself, doubt has been cast right outside the universe, and he has become one whose conviction never wavers - this alone is called the accomplished one.

बद्धपणाचे अवगुण । मुमुक्षुपणीं नाहीं जाण । मुमुक्षुपणाचें लक्षण । साधकपणीं नाहीं ॥ ११॥

बद्धपणाचे अवगुण मुमुक्षू अवस्थेत नसतात, हे जाण; आणि मुमुक्षूपणाचे लक्षण साधकावस्थेत नसते.

बद्धपणाचे अवगुण । मुमुक्षुपणीं नाहीं जाण । मुमुक्षुपणाचें लक्षण । साधकपणीं नाहीं ॥ ११॥

The faults of the bound state are absent in the state of the seeker, know this; and the marks of the seeker's state are absent in the state of the practitioner.

साधकासि संदेहवृत्ति । पुढें होतसे निवृत्ती । या कारणें निःसंदेह श्रोतीं । साधु वोळखावा ॥ १२॥

साधकाला अजूनही संदेहवृत्ती असते, ती पुढे निवृत्त होते; याच कारणासाठी श्रोत्यांनी संदेहरहित असणे हेच साधूचे खरे ओळखचिन्ह मानावे.

साधकासि संदेहवृत्ति । पुढें होतसे निवृत्ती । या कारणें निःसंदेह श्रोतीं । साधु वोळखावा ॥ १२॥

The practitioner still has a tendency toward doubt, which is removed further on; for this reason, let the listeners recognize being free of all doubt as the true mark of the holy, accomplished one.

संशयरहित ज्ञान । तेंचि साधूचें लक्षण । सिद्धाआंगीं संशयो हीन । लागेल कैसा ॥ १३॥

संशयरहित ज्ञान हेच साधूचे (सिद्धाचे) लक्षण आहे; अशा सिद्धाच्या अंगी संशयासारखा हीन दोष तरी कसा लागेल?

संशयरहित ज्ञान । तेंचि साधूचें लक्षण । सिद्धाआंगीं संशयो हीन । लागेल कैसा ॥ १३॥

Knowledge free of all doubt - that alone is the mark of the accomplished one; how, then, could a base flaw like doubt ever cling to him?

कर्ममार्ग संशयें भरला । साधनीं संशय कालवला । सर्वांमध्यें संशयो भरला । साधु तो निःसंदेह ॥ १४॥

कर्ममार्ग संशयाने भरलेला असतो, साधनांतही संशय मिसळलेला असतो, सर्वत्रच संशय भरलेला असतो; पण साधू (सिद्ध) मात्र निःसंशय असतो.

कर्ममार्ग संशयें भरला । साधनीं संशय कालवला । सर्वांमध्यें संशयो भरला । साधु तो निःसंदेह ॥ १४॥

The path of ritual action is filled with doubt, spiritual practices too are tinged with doubt, doubt pervades everywhere; but the accomplished holy one alone remains entirely free of doubt.

संशयाचें ज्ञान खोटें । संशयाचें वैराग्य पोरटें । संशयाचें भजन वोखटें । निर्फळ होय ॥ १५॥

संशययुक्त ज्ञान खोटे असते, संशययुक्त वैराग्य दुबळे-अपुरे असते, संशययुक्त भजन वाईट, निष्फळ ठरते.

संशयाचें ज्ञान खोटें । संशयाचें वैराग्य पोरटें । संशयाचें भजन वोखटें । निर्फळ होय ॥ १५॥

Knowledge tainted by doubt is false, dispassion tainted by doubt is weak and immature, devotion tainted by doubt is flawed and fruitless.

व्यर्थ संशयाचा देव । व्यर्थ संशयाचा भाव । व्यर्थ संशयाचा स्वभाव । सर्व कांही ॥ १६॥

संशययुक्त देवाची कल्पना व्यर्थ, संशययुक्त भाव व्यर्थ, संशययुक्त स्वभाव - हे सगळेच व्यर्थ ठरते.

व्यर्थ संशयाचा देव । व्यर्थ संशयाचा भाव । व्यर्थ संशयाचा स्वभाव । सर्व कांही ॥ १६॥

A conception of God tainted by doubt is futile, devotion tainted by doubt is futile, a disposition tainted by doubt - all of it is entirely futile.

व्यर्थ संशयाचें व्रत । व्यर्थ संशयाचें तीर्थ । व्यर्थ संशयाचा परमार्थ । निश्चयेंवीण ॥ १७॥

संशययुक्त व्रत व्यर्थ, संशययुक्त तीर्थ व्यर्थ, आणि निश्चयाशिवाय संशययुक्त परमार्थही व्यर्थच ठरतो.

व्यर्थ संशयाचें व्रत । व्यर्थ संशयाचें तीर्थ । व्यर्थ संशयाचा परमार्थ । निश्चयेंवीण ॥ १७॥

A vow tainted by doubt is futile, a pilgrimage tainted by doubt is futile, and spiritual life tainted by doubt, lacking firm conviction, is futile as well.

व्यर्थ संशयाची भक्ती । व्यर्थ संशयाची प्रीती । व्यर्थ संशयाची संगती । संशयो वाढवी ॥ १८॥

संशययुक्त भक्ती व्यर्थ, संशययुक्त प्रीती व्यर्थ, आणि संशययुक्त संगती तर उलट संशयच वाढवते.

व्यर्थ संशयाची भक्ती । व्यर्थ संशयाची प्रीती । व्यर्थ संशयाची संगती । संशयो वाढवी ॥ १८॥

Devotion tainted by doubt is futile, love tainted by doubt is futile, and company kept in doubt only increases doubt further.

व्यर्थ संशयाचें जिणें । व्यर्थ संशयाचें धरणें । व्यर्थ संशयाचें करणें । सर्व कांहीं ॥ १९॥

संशययुक्त जगणे व्यर्थ, संशययुक्त धारणा व्यर्थ, संशययुक्त कृती - हे सगळेच व्यर्थ ठरते.

व्यर्थ संशयाचें जिणें । व्यर्थ संशयाचें धरणें । व्यर्थ संशयाचें करणें । सर्व कांहीं ॥ १९॥

A life lived in doubt is futile, a conviction held in doubt is futile, an action done in doubt - all of it is entirely futile.

व्यर्थ संशयाची पोथी । व्यर्थ संशयाची व्युत्पत्ती । व्यर्थ संशयाची गती । निश्चयेंविण ॥ २०॥

संशययुक्त वाचलेला ग्रंथ व्यर्थ, संशययुक्त विद्वत्ता व्यर्थ, आणि निश्चयाशिवाय संशययुक्त गतीही व्यर्थच ठरते.

व्यर्थ संशयाची पोथी । व्यर्थ संशयाची व्युत्पत्ती । व्यर्थ संशयाची गती । निश्चयेंविण ॥ २०॥

A scripture read in doubt is futile, learning acquired in doubt is futile, and any progress made in doubt, without firm conviction, is futile as well.

व्यर्थ संशयाचा दक्ष । व्यर्थ संशयाचा पक्ष । व्यर्थ संशयाचा मोक्ष । होणार नाहीं ॥ २१॥

संशययुक्त दक्षता व्यर्थ, संशययुक्त पक्षपात व्यर्थ, आणि संशययुक्त मोक्षही कधी प्राप्त होणार नाही.

व्यर्थ संशयाचा दक्ष । व्यर्थ संशयाचा पक्ष । व्यर्थ संशयाचा मोक्ष । होणार नाहीं ॥ २१॥

Vigilance held in doubt is futile, a stance taken in doubt is futile, and liberation held in doubt will never actually be attained.

व्यर्थ संशयाचा संत । व्यर्थ संशयाचा पंडित । व्यर्थ संशयाचा बहुश्रुत । निश्चयेंविण ॥ २२॥

संशययुक्त संतपण व्यर्थ, संशययुक्त पांडित्य व्यर्थ, आणि निश्चयाशिवाय संशययुक्त बहुश्रुतताही व्यर्थच ठरते.

व्यर्थ संशयाचा संत । व्यर्थ संशयाचा पंडित । व्यर्थ संशयाचा बहुश्रुत । निश्चयेंविण ॥ २२॥

Saintliness held in doubt is futile, scholarship held in doubt is futile, and vast learning, held in doubt without firm conviction, is futile as well.

व्यर्थ संशयाची श्रेष्ठता । व्यर्थ संशयाची व्युत्पन्नता । व्यर्थ संशयाचा ज्ञाता । निश्चयेंविण ॥ २३॥

संशययुक्त श्रेष्ठत्व व्यर्थ, संशययुक्त पंडितपण व्यर्थ, आणि निश्चयाशिवाय संशययुक्त ज्ञातेपणही व्यर्थच ठरते.

व्यर्थ संशयाची श्रेष्ठता । व्यर्थ संशयाची व्युत्पन्नता । व्यर्थ संशयाचा ज्ञाता । निश्चयेंविण ॥ २३॥

Greatness held in doubt is futile, erudition held in doubt is futile, and being a knower, held in doubt without firm conviction, is futile as well.

निश्चयेंविण सर्व कांहीं । अणुमात्र तें प्रमाण नाहीं । व्यर्थचि पडिले प्रवाहीं । संदेहाचे ॥ २४॥

निश्चयाशिवाय सर्व काही अणुमात्रही प्रमाण ठरत नाही; ते सर्व व्यर्थच संशयाच्या प्रवाहात वाहून जाते.

निश्चयेंविण सर्व कांहीं । अणुमात्र तें प्रमाण नाहीं । व्यर्थचि पडिले प्रवाहीं । संदेहाचे ॥ २४॥

Without firm conviction, nothing whatsoever carries even the slightest validity; it all simply drifts away, in vain, on the current of doubt.

निश्चयेंविण जें बोलणें । तें अवघेंचि कंटाळवाणें । बाष्कळ बोलिजे वाचाळपणें । निरर्थक ॥ २५॥

निश्चयाशिवाय जे बोलणे असते, ते सगळेच कंटाळवाणे असते; ते केवळ वाचाळपणाची निरर्थक बडबडच ठरते.

निश्चयेंविण जें बोलणें । तें अवघेंचि कंटाळवाणें । बाष्कळ बोलिजे वाचाळपणें । निरर्थक ॥ २५॥

Speech without firm conviction is entirely tiresome; it becomes nothing but pointless, empty chatter born of loose talk.

असो निश्चयेंविण जे वल्गना । ते अवघीच विटंबना । संशयें काहीं समाधाना । उरी नाहीं ॥ २६॥

असो, निश्चयाशिवायची जी बढाई असते, ती सगळीच विटंबनाच ठरते; संशयात काहीच समाधान उरत नाही.

असो निश्चयेंविण जे वल्गना । ते अवघीच विटंबना । संशयें काहीं समाधाना । उरी नाहीं ॥ २६॥

In short, all boasting without firm conviction is nothing but self-mockery; in doubt, no contentment whatsoever remains.

म्हणोनि संदेहरहित ज्ञान । निश्चयाचें समाधान । तेंचि सिद्धाचें लक्षण । निश्चयेंसीं ॥ २७॥

म्हणून संदेहरहित ज्ञान आणि निश्चयाचे समाधान, हेच निश्चयासह सिद्धाचे खरे लक्षण आहे.

म्हणोनि संदेहरहित ज्ञान । निश्चयाचें समाधान । तेंचि सिद्धाचें लक्षण । निश्चयेंसीं ॥ २७॥

Therefore, knowledge free of all doubt and the contentment of firm conviction - that alone, held with certainty, is the true mark of the accomplished one.

तंव श्रोता करी प्रश्न । निश्चय करावा कवण । मुख्य निश्चयाचें लक्षण । मज निरूपावें ॥ २८॥

तेव्हा श्रोत्याने प्रश्न विचारला - कशाचा निश्चय करावा? मुख्य निश्चयाचे लक्षण मला सांगावे.

तंव श्रोता करी प्रश्न । निश्चय करावा कवण । मुख्य निश्चयाचें लक्षण । मज निरूपावें ॥ २८॥

Then the listener asked: conviction about what, exactly, should one hold? Please explain to me the essential mark of true conviction.

ऐक निश्चय तो ऐसा । मुख्य देव आहे कैसा । नाना देवांचा वळसा । करूंचि नये ॥ २९॥

ऐक, तो निश्चय असा आहे - मुख्य देव कसा आहे हे समजून घ्यावे; नाना देवांच्या गुंत्यात अडकू नये.

ऐक निश्चय तो ऐसा । मुख्य देव आहे कैसा । नाना देवांचा वळसा । करूंचि नये ॥ २९॥

Listen, that conviction is this - one should understand what the essential God truly is; one should not entangle oneself in the maze of countless deities.

जेणें निर्मिलें सचराचर । त्याचा करावा विचार । शुद्ध विवेकें परमेश्वर । ओळखावा ॥ ३०॥

ज्याने हे चराचर निर्माण केले, त्याचाच विचार करावा; शुद्ध विवेकाने परमेश्वराला ओळखावे.

जेणें निर्मिलें सचराचर । त्याचा करावा विचार । शुद्ध विवेकें परमेश्वर । ओळखावा ॥ ३०॥

One should reflect upon Him who created this entire moving and unmoving universe; God should be recognized through pure discernment.

मुख्य देव तो कोण । भक्तांचें कैसें लक्षण । असत्य सांडून वोळखण । सत्याची धरावी ॥ ३१॥

मुख्य देव तो कोण, भक्तांचे लक्षण कसे असते - असत्य सोडून सत्याचीच ओळख धरावी.

मुख्य देव तो कोण । भक्तांचें कैसें लक्षण । असत्य सांडून वोळखण । सत्याची धरावी ॥ ३१॥

Who indeed is the essential God, and what are the true marks of devotees - one should discard falsehood and hold fast to the recognition of truth.

आपुल्या देवास वोळखावें । मग मी कोण हें पहावें । संग त्यागून रहावें । वस्तुरूप ॥ ३२॥

प्रथम आपल्या देवाला ओळखावे, मग 'मी कोण आहे' हे पाहावे, आणि सर्व संगत सोडून वस्तुरूप होऊन राहावे.

आपुल्या देवास वोळखावें । मग मी कोण हें पहावें । संग त्यागून रहावें । वस्तुरूप ॥ ३२॥

First recognize one's own God, then examine 'who am I,' and, relinquishing all attachment, abide as that very Reality itself.

तोडावा बंधनाचा संशयो । करावा मोक्षाचा निश्चयो । पहावा भूतांचा अन्वयो । वितिरेकेंसीं ॥ ३३॥

बंधनाबद्दलचा संशय तोडावा, मोक्षाचा निश्चय करावा, आणि सर्व भूतांचा अन्वय-व्यतिरेक (कार्यकारणभाव) पाहावा.

तोडावा बंधनाचा संशयो । करावा मोक्षाचा निश्चयो । पहावा भूतांचा अन्वयो । वितिरेकेंसीं ॥ ३३॥

One should sever all doubt about bondage, arrive at firm conviction regarding liberation, and examine the presence and absence of all created beings in relation to their cause.

पूर्वपक्षें सिद्धांत । पहावा प्रकृतीचा अंत । मग पावावा निवांत । निश्चयो देवाचा ॥ ३४॥

पूर्वपक्ष मांडून सिद्धांत ठरवावा, प्रकृतीचा अंत पाहावा, आणि मग देवाचा निश्चय निवांतपणे प्राप्त करावा.

पूर्वपक्षें सिद्धांत । पहावा प्रकृतीचा अंत । मग पावावा निवांत । निश्चयो देवाचा ॥ ३४॥

One should weigh the initial objection against the final conclusion, examine the end of material nature, and then calmly arrive at firm conviction regarding God.

देहाचेनि योगें संशयो । करी समाधानाचा क्षयो । चळों नेदावा निश्चयो । आत्मत्वाचा ॥ ३५॥

देहाच्या संगतीने निर्माण होणारा संशय समाधानाचा नाश करतो; म्हणून आत्मस्वरूपाबद्दलचा निश्चय कधीही डळमळू देऊ नये.

देहाचेनि योगें संशयो । करी समाधानाचा क्षयो । चळों नेदावा निश्चयो । आत्मत्वाचा ॥ ३५॥

Doubt arising from identification with the body destroys one's contentment; therefore one must never let one's conviction about the nature of the Self waver.

सिद्ध असतां आत्मज्ञान । संदेह वाढवी देहाभिमान । याकारणें समाधान । आत्मनिश्चयें राखावें ॥ ३६॥

आत्मज्ञान सिद्ध असतानाही देहाभिमान संशय वाढवतो; म्हणून आत्मनिश्चयानेच समाधान राखावे.

सिद्ध असतां आत्मज्ञान । संदेह वाढवी देहाभिमान । याकारणें समाधान । आत्मनिश्चयें राखावें ॥ ३६॥

Even when Self-knowledge is already established, pride in the body still fosters doubt; therefore one must preserve one's contentment through firm conviction in the Self.

आठवतां देहबुद्धी । उडे विवेकाची शुद्धी । याकारणें आत्मबुद्धी । सदृढ करावी ॥ ३७॥

देहबुद्धीची आठवण होताच विवेकाची शुद्धता उडून जाते; म्हणून आत्मबुद्धी दृढ करावी.

आठवतां देहबुद्धी । उडे विवेकाची शुद्धी । याकारणें आत्मबुद्धी । सदृढ करावी ॥ ३७॥

The moment body-consciousness is recalled, the purity of discernment vanishes; therefore one must make one's Self-awareness firm and unshakeable.

आत्मबुद्धी निश्चयाची । तेचि दशा मोक्षश्रीची । अहमात्मा हें कधींची । विसरों नये ॥ ३८॥

निश्चयपूर्ण आत्मबुद्धी हीच मोक्षश्रीची अवस्था आहे; 'मी आत्माच आहे' हे कधीही विसरू नये.

आत्मबुद्धी निश्चयाची । तेचि दशा मोक्षश्रीची । अहमात्मा हें कधींची । विसरों नये ॥ ३८॥

Firm, unwavering Self-awareness is itself the very state of the glory of liberation; one should never, under any circumstance, forget 'I am the Self.'

निरोपिलें निश्चयाचें लक्षण । परी हें न कळे सत्संगेंविण । संतांसी गेलिया शरण । संशये तुटती ॥ ३९॥

अशा प्रकारे निश्चयाचे लक्षण सांगितले; पण हे सत्संगाशिवाय कळत नाही; संतांना शरण गेले असता संशय तुटतात.

निरोपिलें निश्चयाचें लक्षण । परी हें न कळे सत्संगेंविण । संतांसी गेलिया शरण । संशये तुटती ॥ ३९॥

Thus the mark of firm conviction has been described; but this cannot be understood without holy company - when one takes refuge in the saints, all doubts are severed.

आतां असो हें बोलणें । ऐका सिद्धाचीं लक्षणें । मुख्य निःसंदेहपणें । सिद्ध बोलिजे ॥ ४०॥

आता हे बोलणे पुरे; सिद्धाची लक्षणे ऐका - मुख्यतः निःसंदेह असणे, यालाच सिद्ध म्हणतात.

आतां असो हें बोलणें । ऐका सिद्धाचीं लक्षणें । मुख्य निःसंदेहपणें । सिद्ध बोलिजे ॥ ४०॥

Enough of this discourse now; listen to the marks of the accomplished one - chiefly, being utterly free of doubt is what is called accomplished.

सिद्धस्वरूपीं नाहीं देहो । तेथें कैंचा हो संदेहो । याकारणें सिद्ध पाहो । निःसंदेही ॥ ४१॥

सिद्धाच्या स्वरूपात देहच नाही, तेथे संदेह तरी कसा असणार? म्हणून सिद्धाला निःसंदेहच पाहावे.

सिद्धस्वरूपीं नाहीं देहो । तेथें कैंचा हो संदेहो । याकारणें सिद्ध पाहो । निःसंदेही ॥ ४१॥

In the true nature of the accomplished one, there is no body at all - how then could doubt possibly exist there? Therefore the accomplished one must be seen as entirely free of doubt.

देहसमंधाचेनि गुणें । लक्षणासि काये उणें । देहातीतांचीं लक्षणें । काय म्हणोनि सांगावीं ॥ ४२॥

देहाच्या संबंधामुळेच लक्षणे असतात; पण देहातीत अवस्थेची लक्षणे तरी काय म्हणून सांगावीत?

देहसमंधाचेनि गुणें । लक्षणासि काये उणें । देहातीतांचीं लक्षणें । काय म्हणोनि सांगावीं ॥ ४२॥

It is only because of the body's connection that distinguishing marks exist at all; but what marks, then, could be given for a state that has gone beyond the body?

जें लक्षवेना चक्षूंसी । त्याचीं लक्षणें सांगावीं कैसीं । निर्मळ वस्तु सिद्ध त्यासी । लक्षणें कैंसीं ॥ ४३॥

जे डोळ्यांनी दिसतच नाही, त्याची लक्षणे तरी कशी सांगावीत? निर्मळ वस्तू असलेल्या सिद्धाला लक्षणे तरी कशी असावीत?

जें लक्षवेना चक्षूंसी । त्याचीं लक्षणें सांगावीं कैसीं । निर्मळ वस्तु सिद्ध त्यासी । लक्षणें कैंसीं ॥ ४३॥

How can marks be given for that which cannot even be seen with the eyes? What marks, indeed, could belong to the accomplished one, who is that very pure, spotless Reality itself?

लक्षणें म्हणिजे केवळ गुण । वस्तु ठा‍ईंची निर्गुण । तेंचि सिद्धांचें लक्षण । वस्तुरूप ॥ ४४॥

लक्षणे म्हणजे केवळ गुणच असतात, पण ती वस्तू तर मुळातच निर्गुण आहे; तीच वस्तुरूप असणे, हेच सिद्धाचे खरे लक्षण.

लक्षणें म्हणिजे केवळ गुण । वस्तु ठा‍ईंची निर्गुण । तेंचि सिद्धांचें लक्षण । वस्तुरूप ॥ ४४॥

Marks are, after all, merely attributes, but that Reality is inherently without attributes; being that very Reality itself - that alone is the true mark of the accomplished one.

तथापि ज्ञानदशकीं बोलिलें । म्हणोनि वक्तृत्व आटोपिलें । न्यून पूर्ण क्षमा केलें । पाहिजे श्रोतीं ॥ ४५॥

तरीही याबद्दल पुढील ज्ञानदशकात सांगितले जाणार असल्याने, इथे वक्तृत्व आटोपते घेतले आहे; श्रोत्यांनी उणीव-पूर्णता क्षमा करावी.

तथापि ज्ञानदशकीं बोलिलें । म्हणोनि वक्तृत्व आटोपिलें । न्यून पूर्ण क्षमा केलें । पाहिजे श्रोतीं ॥ ४५॥

Nevertheless, since this will be spoken of in the coming Dashak on knowledge, the discourse here is brought to a close; may the listeners forgive whatever has been lacking or excessive in it.