ऐक ज्ञानाचें लक्षण । ज्ञान म्हणिजे आत्मज्ञान । पाहावें आपणासि आपण । या नांव ज्ञान ॥ १॥

ज्ञानाचे खरे लक्षण ऐक - ज्ञान म्हणजेच आत्मज्ञान; स्वतःच स्वतःला पाहणे, याचेच नाव ज्ञान.

ऐक ज्ञानाचें लक्षण । ज्ञान म्हणिजे आत्मज्ञान । पाहावें आपणासि आपण । या नांव ज्ञान ॥ १॥

Listen to the true mark of knowledge - knowledge means Self-knowledge; to behold oneself by oneself, that alone is called knowledge.

मुख्य देवास जाणावें । सत्य स्वरूप वोळखावें । नित्यानित्य विचारावें । या नांव ज्ञान ॥ २॥

मुख्य देवाला जाणावे, आपले सत्य स्वरूप ओळखावे, नित्य आणि अनित्य यांचा विचार करावा, याचेच नाव ज्ञान.

मुख्य देवास जाणावें । सत्य स्वरूप वोळखावें । नित्यानित्य विचारावें । या नांव ज्ञान ॥ २॥

To know the true, essential God, to recognize one's real nature, to discern the eternal from the transient — that alone is called knowledge.

जेथें दृश्य प्रकृति सरे । पंचभूतिक वोसरे । समूळ द्वैत निवारे । या नांव ज्ञान ॥ ३॥

जेथे दृश्य प्रकृती संपते, पंचभूतिक जग मावळते, आणि द्वैत समूळ नाहीसे होते, याचेच नाव ज्ञान.

जेथें दृश्य प्रकृति सरे । पंचभूतिक वोसरे । समूळ द्वैत निवारे । या नांव ज्ञान ॥ ३॥

That in which the visible world ends, the five-element creation fades away, and duality is uprooted entirely — that alone is called knowledge.

मनबुद्धि अगोचर । न चले तर्काचा विचार । उल्लेख परेहुनि पर । या नांव ज्ञान ॥ ४॥

जे मन-बुद्धीच्या आवाक्याबाहेर आहे, जेथे तर्काचा विचार चालत नाही, जो उल्लेख परेहूनही पर आहे, याचेच नाव ज्ञान.

मनबुद्धि अगोचर । न चले तर्काचा विचार । उल्लेख परेहुनि पर । या नांव ज्ञान ॥ ४॥

That which lies beyond the reach of mind and intellect, where logical reasoning cannot function, that which is spoken of as beyond even the beyond — that alone is called knowledge.

जेथें नाहीं दृश्यभान । जेथें जाणीव हें अज्ञान । विमळ शुद्ध स्वरूपज्ञान । यासि बोलिजे ॥ ५॥

जेथे दृश्याचे भानच नाही, जेथे 'जाणीव' असणे हेही अज्ञान ठरते, त्या निर्मळ शुद्ध स्वरूपज्ञानालाच खरे ज्ञान म्हणतात.

जेथें नाहीं दृश्यभान । जेथें जाणीव हें अज्ञान । विमळ शुद्ध स्वरूपज्ञान । यासि बोलिजे ॥ ५॥

Where there is no awareness of the visible world at all, where even 'knowing' itself is ignorance, that pure, immaculate knowledge of one's own true nature — that alone is spoken of as true knowledge.

सर्वसाक्षी अवस्ता तुर्या । ज्ञान ऐसें म्हणती तया । परी तें जाणिजे वायां । पदार्थज्ञान ॥ ६॥

सर्वसाक्षी अशी तुर्यावस्था असते, तिलाही लोक ज्ञान म्हणतात; पण ते समजून घ्यावे की ते व्यर्थ, केवळ एक पदार्थज्ञानच आहे.

सर्वसाक्षी अवस्ता तुर्या । ज्ञान ऐसें म्हणती तया । परी तें जाणिजे वायां । पदार्थज्ञान ॥ ६॥

There is the all-witnessing state called turiya, which people also call knowledge; but understand that it is, in fact, merely a knowledge of an 'object,' and hence not the ultimate.

दृश्य पदार्थ जाणिजे । त्यास पदार्थज्ञान बोलिजे । शुद्ध स्वरूप जाणिजे । या नांव स्वरूपज्ञान ॥ ७॥

जेव्हा एखादा दृश्य पदार्थ जाणला जातो, त्याला पदार्थज्ञान म्हणतात; पण जेव्हा शुद्ध स्वरूप जाणले जाते, त्यालाच स्वरूपज्ञान म्हणतात.

दृश्य पदार्थ जाणिजे । त्यास पदार्थज्ञान बोलिजे । शुद्ध स्वरूप जाणिजे । या नांव स्वरूपज्ञान ॥ ७॥

When some visible object is known, that is called knowledge of an object; but when one's own pure true nature is known, that alone is called knowledge of the Self.

जेथें सर्वचि नाहीं ठा‍ईंचें । तेथें सर्वसाक्षत्व कैंचें । म्हणौनि शुद्ध ज्ञान तुर्येचें । मानूंचि नये ॥ ८॥

जेथे मुळातच काहीच अस्तित्वात नाही, तेथे 'सर्वसाक्षित्व' तरी कसे असणार? म्हणून तुर्यावस्थेला शुद्ध ज्ञान मानूच नये.

जेथें सर्वचि नाहीं ठा‍ईंचें । तेथें सर्वसाक्षत्व कैंचें । म्हणौनि शुद्ध ज्ञान तुर्येचें । मानूंचि नये ॥ ८॥

Where nothing at all truly exists in the first place, how could there be any 'witnessing of all'? Therefore the turiya state should not be taken as pure knowledge.

ज्ञान म्हणिजे अद्वैत । तुर्या प्रत्यक्ष द्वैत । म्हणौनि शुद्ध ज्ञान सतंत । वेगळेंचि असे ॥ ९॥

ज्ञान म्हणजे अद्वैतच असते, तर तुर्यावस्थेत प्रत्यक्ष द्वैत (साक्षी आणि दृश्य) असते; म्हणून शुद्ध ज्ञान हे नेहमीच वेगळेच असते.

ज्ञान म्हणिजे अद्वैत । तुर्या प्रत्यक्ष द्वैत । म्हणौनि शुद्ध ज्ञान सतंत । वेगळेंचि असे ॥ ९॥

True knowledge means non-duality itself, whereas turiya still contains actual duality (a witness and something witnessed); therefore pure knowledge is always something altogether different.

ऐक शुद्ध ज्ञानाचें लक्षण । शुद्ध स्वरूपचि आपण । या नांव शुद्ध स्वरूपज्ञान । जाणिजे श्रोतीं ॥ १०॥

शुद्ध ज्ञानाचे लक्षण ऐक - स्वतःच शुद्ध स्वरूप असणे, याचेच नाव शुद्ध स्वरूपज्ञान, असे श्रोत्यांनी जाणावे.

ऐक शुद्ध ज्ञानाचें लक्षण । शुद्ध स्वरूपचि आपण । या नांव शुद्ध स्वरूपज्ञान । जाणिजे श्रोतीं ॥ १०॥

Listen to the mark of pure knowledge - being oneself the pure true nature itself, that alone is called pure Self-knowledge, let the listeners understand.

माहावाक्यौपदेश भला । परी त्याचा जप नाहीं बोलिला । तेथीचा तो विचारचि केला । पाहिजे साधकें ॥ ११॥

महावाक्याचा उपदेश उत्तम असतो, पण त्याचा केवळ जप करावा असे सांगितलेले नाही; साधकाने त्याचा नुसता विचारच करायला हवा.

माहावाक्यौपदेश भला । परी त्याचा जप नाहीं बोलिला । तेथीचा तो विचारचि केला । पाहिजे साधकें ॥ ११॥

The teaching of the great Upanishadic sayings is excellent, but it has never been said that they should merely be chanted; the seeker must instead genuinely reflect upon their meaning.

माहावाक्य उपदेशसार । परी घेतला पाहिजे विचार । त्याच्या जपें, अंधकार- । न फिटे भ्रांतीचा ॥ १२॥

महावाक्य हे उपदेशाचे सार आहे, पण त्याचा विचार करावा लागतो; केवळ त्याच्या जपाने भ्रांतीचा अंधार दूर होत नाही.

माहावाक्य उपदेशसार । परी घेतला पाहिजे विचार । त्याच्या जपें, अंधकार- । न फिटे भ्रांतीचा ॥ १२॥

The great saying is the essence of the teaching, but its meaning must be reflected upon; by mere repetition of it, the darkness of delusion is not dispelled.

माहावाक्याचा अर्थ घेतां । आपण वस्तुचि तत्वतां । त्याचा जप करितां वृथा । सीणचि होये ॥ १३॥

महावाक्याचा अर्थ ग्रहण केला असता, आपण खरोखर तेच परब्रह्मतत्त्व आहोत हे कळते; पण केवळ त्याचा जप करत राहिल्यास तो निष्फळ शीणच ठरतो.

माहावाक्याचा अर्थ घेतां । आपण वस्तुचि तत्वतां । त्याचा जप करितां वृथा । सीणचि होये ॥ १३॥

When one grasps the meaning of the great saying, one realizes that one is, in truth, that very Reality itself; but merely repeating it as a chant becomes only futile exertion.

माहावाक्याशें विवरण । हें मुख्य ज्ञानाचें लक्षण । शुद्ध लक्ष्यांचें आपण । वस्तुच आहे ॥ १४॥

महावाक्याचे विवरण (सखोल विचार) करणे, हेच मुख्य ज्ञानाचे लक्षण आहे; कारण जे शुद्ध लक्ष्य आहे, तेच आपण स्वतः आहोत.

माहावाक्याशें विवरण । हें मुख्य ज्ञानाचें लक्षण । शुद्ध लक्ष्यांचें आपण । वस्तुच आहे ॥ १४॥

Deep reflection upon the great saying — that is the essential mark of true knowledge; for that pure object aimed at is, in fact, one's own very self.

आपला आपणासि लाभ । हें ज्ञान परम दुल्लभ । जें आदि‍अंतीं स्वयंभ । स्वरूपचि स्वयें ॥ १५॥

स्वतःलाच स्वतःचा लाभ होणे, हे ज्ञान अत्यंत दुर्मिळ आहे; जे आदि-अंती स्वयंभू असून स्वतःच स्वतःचे स्वरूप आहे.

आपला आपणासि लाभ । हें ज्ञान परम दुल्लभ । जें आदि‍अंतीं स्वयंभ । स्वरूपचि स्वयें ॥ १५॥

For oneself to gain oneself — this knowledge is exceedingly rare; it is that which, self-existent from beginning to end, is itself its own very nature.

जेथून हें सर्व ही प्रगटे । आणि सकळही जेथें आटे । तें ज्ञान जालियां फिटे । भ्रांति बंधनाची ॥ १६॥

जेथून हे सर्व प्रगट होते आणि जेथेच सर्व पुन्हा विरून जाते, ते ज्ञान झाले असता बंधनाची भ्रांती नाहीशी होते.

जेथून हें सर्व ही प्रगटे । आणि सकळही जेथें आटे । तें ज्ञान जालियां फिटे । भ्रांति बंधनाची ॥ १६॥

That from which all this manifests and into which all again dissolves — when that knowledge dawns, the delusion of bondage is dispelled.

मतें आणी मतांतरें । जेथें होती निर्विकारें । अतिसूक्ष्म विचारें । पाहातां ऐक्य ॥ १७॥

अनेक मते आणि मतभेद असले, तरी अत्यंत सूक्ष्म विचाराने पाहिल्यास ती सर्व निर्विकार तत्त्वातच एकरूप होतात.

मतें आणी मतांतरें । जेथें होती निर्विकारें । अतिसूक्ष्म विचारें । पाहातां ऐक्य ॥ १७॥

Though there are many doctrines and differing views, when examined with the subtlest discernment, they are all found to merge, unchanging, into a single unity.

जे या चराचराचें मूळ । शुद्ध स्वरूप निर्मळ । या नांव ज्ञान केवळ । वेदांतमतें ॥ १८॥

जे या चराचर सृष्टीचे मूळ आहे, ते निर्मळ शुद्ध स्वरूप - वेदांतमतानुसार त्यालाच केवळ ज्ञान म्हणतात.

जे या चराचराचें मूळ । शुद्ध स्वरूप निर्मळ । या नांव ज्ञान केवळ । वेदांतमतें ॥ १८॥

That which is the very root of this whole moving and unmoving creation, that pure, spotless true nature — according to Vedanta, that alone is called knowledge.

शोधितां आपलें मूळ स्थान । सहजचि उडे अज्ञान । या नांव म्हणिजे ब्रह्मज्ञान । मोक्षदायेक ॥ १९॥

आपले मूळ स्थान शोधता शोधता अज्ञान सहजच नाहीसे होते; याचेच नाव मोक्ष देणारे ब्रह्मज्ञान.

शोधितां आपलें मूळ स्थान । सहजचि उडे अज्ञान । या नांव म्हणिजे ब्रह्मज्ञान । मोक्षदायेक ॥ १९॥

In seeking out one's original source, ignorance naturally dissolves of its own accord; this alone is called knowledge of Brahman, the bestower of liberation.

आपणासि वोळखों जातां । आंगीं बाणे सर्वज्ञता । तेणें येकदेसी वार्ता । निशेष उडे ॥ २०॥

स्वतःला ओळखायला गेले असता, स्वतःमध्येच सर्वज्ञता प्रकट होते; त्यामुळे 'मी मर्यादित आहे' ही कल्पनाच समूळ नाहीशी होते.

आपणासि वोळखों जातां । आंगीं बाणे सर्वज्ञता । तेणें येकदेसी वार्ता । निशेष उडे ॥ २०॥

In coming to know oneself, omniscience itself manifests within; and through this, the very notion of being limited or partial vanishes completely.

मी कोण ऐसा हेत- । धरून, पाहातां देहातीत । आवलोकितां नेमस्त । स्वरूपचि होये ॥ २१॥

'मी कोण आहे' असा हेतू धरून देहाच्या पलीकडे पाहू लागले असता, निश्चितपणे स्वतःच स्वरूपरूप होऊन जातो.

मी कोण ऐसा हेत- । धरून, पाहातां देहातीत । आवलोकितां नेमस्त । स्वरूपचि होये ॥ २१॥

Holding the inquiry 'who am I,' and looking beyond the body, one truly beholds and becomes, with certainty, one's own real nature.

असो पूर्वीं थोर थोर । जेणें ज्ञानें पैलपार- । पावले, ते साचार । ऐक आतां ॥ २२॥

असो, पूर्वीचे थोर थोर लोक ज्या ज्ञानाने पैलतीर पावले, ते खरोखर कोण होते, ते आता ऐक.

असो पूर्वीं थोर थोर । जेणें ज्ञानें पैलपार- । पावले, ते साचार । ऐक आतां ॥ २२॥

In short, listen now truly to who those great ones of the past were, who by this very knowledge reached the far shore.

व्यास वसिष्ठ माहामुनी । शुक नारद समाधानी । जनकादिक माहाज्ञानी । येणेंचि ज्ञानें ॥ २३॥

व्यास, वसिष्ठ, महामुनी, शुक, समाधानी नारद, जनकादी महाज्ञानी - हे सर्व याच ज्ञानाने थोर झाले.

व्यास वसिष्ठ माहामुनी । शुक नारद समाधानी । जनकादिक माहाज्ञानी । येणेंचि ज्ञानें ॥ २३॥

Vyasa, Vashishtha, the great sages, Shuka, the contented Narada, Janaka and other great knowers — all attained their greatness through this very knowledge.

वामदेवादिक योगेश्वर । वाल्मीक अत्रि ऋषेश्वर । शोनिकादि अध्यात्मसार । वेदांतमतें ॥ २४॥

वामदेवादी योगेश्वर, वाल्मीकी, अत्री ऋषी, शौनकादी - या सर्वांनी वेदांतमतानुसार अध्यात्माचे सार याच ज्ञानातून प्राप्त केले.

वामदेवादिक योगेश्वर । वाल्मीक अत्रि ऋषेश्वर । शोनिकादि अध्यात्मसार । वेदांतमतें ॥ २४॥

Vamadeva and other lords of yoga, Valmiki, the sage Atri, Shaunaka and others — all these grasped the essence of spiritual truth, according to Vedanta, through this same knowledge.

सनकादिक मुख्यकरूनी । आदिनाथ मीन गोरक्षमुनी । आणीक बोलतां वचनी । अगाध असती ॥ २५॥

सनकादी ऋषींपासून आदिनाथ, मत्स्येंद्रनाथ (मीन), गोरक्षमुनी - आणि यांव्यतिरिक्त बोलायचे झाल्यास असे अगाध अनेकजण आहेत.

सनकादिक मुख्यकरूनी । आदिनाथ मीन गोरक्षमुनी । आणीक बोलतां वचनी । अगाध असती ॥ २५॥

Beginning with Sanaka and the other sages, Adinath, Matsyendranath, Gorakshamuni — and if one were to speak further, there are countless others of unfathomable greatness.

सिद्ध मुनी माहानुभाव । सकळांचा जो अंतर्भाव । जेणें सुखें माहादेव । डुल्लत सदा ॥ २६॥

सिद्ध, मुनी, महानुभाव या सर्वांच्या अंतरंगात जे तत्त्व वसलेले आहे, त्याच सुखात महादेवही सदैव डोलत असतात.

सिद्ध मुनी माहानुभाव । सकळांचा जो अंतर्भाव । जेणें सुखें माहादेव । डुल्लत सदा ॥ २६॥

That which dwells within the very heart of all accomplished yogis, sages, and great souls — in that same bliss, even Lord Shiva himself sways forever, absorbed.

जें वेदशास्त्रांचें सार । सिद्धांत धादांत विचार । ज्याची प्राप्ती भाग्यानुसार । भाविकांस होये ॥ २७॥

जे वेद-शास्त्रांचे सार आहे, जो निश्चित आणि अंतिम सिद्धांत आहे, त्याची प्राप्ती भाग्यवान श्रद्धाळू जनांना होते.

जें वेदशास्त्रांचें सार । सिद्धांत धादांत विचार । ज्याची प्राप्ती भाग्यानुसार । भाविकांस होये ॥ २७॥

That which is the very essence of the Vedas and scriptures, the final, certain doctrine — that is attained by devout people according to their good fortune.

साधु संत आणी सज्जन । भूत भविष्य वर्तमान । सर्वत्रांचें गुह्य ज्ञान । तें संगिजेल आतां ॥ २८॥

साधू, संत, सज्जन, तसेच भूत-भविष्य-वर्तमानकाळ - या सर्वांचे गुह्य असलेले ज्ञान आता सांगितले जाईल.

साधु संत आणी सज्जन । भूत भविष्य वर्तमान । सर्वत्रांचें गुह्य ज्ञान । तें संगिजेल आतां ॥ २८॥

The secret knowledge underlying all saints, holy men and the virtuous, and underlying past, present and future alike — that will now be told.

तीर्थें व्रतें तपें दानें । जें न जोडे धूम्रपानें । पंचाग्नी गोरांजनें । जें प्राप्त नव्हे ॥ २९॥

तीर्थे, व्रते, तप, दाने, धूम्रपान, पंचाग्नी साधना, गोरांजन यांनीही जे प्राप्त होत नाही,

तीर्थें व्रतें तपें दानें । जें न जोडे धूम्रपानें । पंचाग्नी गोरांजनें । जें प्राप्त नव्हे ॥ २९॥

That which cannot be gained by pilgrimages, vows, austerities, charity, smoke-inhaling penance, the five-fires discipline, or cow-urine practices,

सकळ साधनाचें फळ । ज्ञानाची सिगचि केवळ । जेणें संशयाचें मूळ । निशेष तुटे ॥ ३०॥

सर्व साधनांचे अंतिम फळ म्हणजे केवळ ज्ञानाची परिपूर्णताच होय, ज्यामुळे संशयाचे मूळच समूळ तुटून जाते.

सकळ साधनाचें फळ । ज्ञानाची सिगचि केवळ । जेणें संशयाचें मूळ । निशेष तुटे ॥ ३०॥

The ultimate fruit of every spiritual practice is knowledge alone, in its fullness, by which the very root of doubt is completely severed.

छपन्न भाषा तितुके ग्रंथ । आदिकरून वेदांत । या इतुकियांचा गहनार्थ । येकचि आहे ॥ ३१॥

छप्पन्न भाषांतील तितकेच ग्रंथ, वेदांतासकट - या सर्वांचा गहन अर्थ एकच आहे.

छपन्न भाषा तितुके ग्रंथ । आदिकरून वेदांत । या इतुकियांचा गहनार्थ । येकचि आहे ॥ ३१॥

As many texts as there are the fifty-six languages, beginning with Vedanta itself — the profound meaning of all of them is one and the same.

जें नेणवे पुराणीं । जेथें सिणल्या वेदवाणी । तेंचि आतां येचि क्षणीं । बोधीन गुरुकृपें ॥ ३२॥

जे पुराणांतही पूर्णपणे कळत नाही, जेथे वेदवाणीही थकून गेली, तेच आता याच क्षणी गुरुकृपेने मी उपदेशीन.

जें नेणवे पुराणीं । जेथें सिणल्या वेदवाणी । तेंचि आतां येचि क्षणीं । बोधीन गुरुकृपें ॥ ३२॥

That which even the Puranas cannot fully convey, before which even the voice of the Vedas grows weary — that very thing I shall now impart, at this very moment, by the Guru's grace.

पाहिलें नस्तां संस्कृतीं । रीग नाहीं मर्ह्हाष्ट ग्रंथीं । हृदईं वसल्या कृपामुर्ती । सद्‌गुरु स्वामी ॥ ३३॥

संस्कृत न पाहताही, मराठी ग्रंथांतही प्रवेश नसतानाही, हृदयात कृपामूर्ती सद्गुरू स्वामी वास करत असल्यामुळे हे ज्ञान सांगता येते.

पाहिलें नस्तां संस्कृतीं । रीग नाहीं मर्ह्हाष्ट ग्रंथीं । हृदईं वसल्या कृपामुर्ती । सद्‌गुरु स्वामी ॥ ३३॥

Even without having studied Sanskrit, without access to Marathi scriptures either, because the gracious Sadguru dwells within the heart, this can still be told.

आतां नलगे संस्कृत । अथवा ग्रंथ प्राकृत । माझा स्वामी कृपेसहित । हृदईं वसे ॥ ३४॥

आता संस्कृत किंवा मराठी ग्रंथांचीही गरज उरलेली नाही; माझे स्वामी कृपेसहित माझ्या हृदयातच वास करत आहेत.

आतां नलगे संस्कृत । अथवा ग्रंथ प्राकृत । माझा स्वामी कृपेसहित । हृदईं वसे ॥ ३४॥

Now there is no more need for Sanskrit or vernacular texts; my Master, together with his grace, dwells right here within my heart.

न करितां वेदाभ्यास । अथवा श्रवणसायास । प्रेत्नेंविण सौरस । सद्‌गुरुकृपा ॥ ३५॥

वेदाभ्यास न करता, किंवा श्रवणाचे कष्टही न घेता, सद्गुरुकृपा प्रयत्नाशिवायच सहजगोड फलद्रूप होते.

न करितां वेदाभ्यास । अथवा श्रवणसायास । प्रेत्नेंविण सौरस । सद्‌गुरुकृपा ॥ ३५॥

Without undertaking Vedic study, or the labor of scriptural listening, the Sadguru's grace becomes sweetly fruitful even without such effort.

ग्रंथ मात्र मर्ह्हाष्ट । त्याहून संस्कृत श्रेष्ठ । त्या संस्कृतामधें पष्ट । थोर तो वेदांत ॥ ३६॥

मराठी ग्रंथ आहेत, त्याहून संस्कृत ग्रंथ श्रेष्ठ मानले जातात; आणि त्या संस्कृतामध्येही वेदांत हा स्पष्टपणे सर्वश्रेष्ठ आहे.

ग्रंथ मात्र मर्ह्हाष्ट । त्याहून संस्कृत श्रेष्ठ । त्या संस्कृतामधें पष्ट । थोर तो वेदांत ॥ ३६॥

There are texts in Marathi, but Sanskrit texts are held superior to these; and among Sanskrit works, Vedanta stands out as clearly the greatest of all.

त्या वेदांतापरतें कांहीं । सर्वथा श्रेष्ठ नाहीं । जेथें वेदगर्भ सर्वही । प्रगटजाला ॥ ३७॥

त्या वेदांतापेक्षा श्रेष्ठ असे दुसरे काहीही नाही, कारण त्यातच वेदांचे संपूर्ण गर्भितार्थ प्रगट झाले आहेत.

त्या वेदांतापरतें कांहीं । सर्वथा श्रेष्ठ नाहीं । जेथें वेदगर्भ सर्वही । प्रगटजाला ॥ ३७॥

Nothing whatsoever is greater than that Vedanta, for within it the entire inner essence of the Vedas has been fully revealed.

असो ऐसा जो वेदांत । त्या वेदांताचाहि मथितार्थ । अतिगहन जो परमार्थ । तो तूं ऐक आतां ॥ ३८॥

असो, असा हा वेदांत आहे; पण त्या वेदांताचाही मथितार्थ, जो अत्यंत गहन परमार्थ आहे, तो आता तू ऐक.

असो ऐसा जो वेदांत । त्या वेदांताचाहि मथितार्थ । अतिगहन जो परमार्थ । तो तूं ऐक आतां ॥ ३८॥

In short, such is this Vedanta; but now listen to the very churned essence even of that Vedanta, the utterly profound spiritual truth.

अरे गहनाचेंही गहन । तें तूं जाण सद्‌गुरुवचन । सद्‌गुरुवचनें समाधान । नेमस्त आहे ॥ ३९॥

अरे, गहनाहूनही गहन असे जे आहे, ते सद्गुरूचे वचनच आहे, हे जाण; सद्गुरूच्या वचनानेच निश्चित समाधान प्राप्त होते.

अरे गहनाचेंही गहन । तें तूं जाण सद्‌गुरुवचन । सद्‌गुरुवचनें समाधान । नेमस्त आहे ॥ ३९॥

O listen, know that what is profound beyond all profundity is none other than the Sadguru's very word; true, certain contentment comes only through the Sadguru's word.

सद्‌गुरुवचन तोचि वेदांत । सद्‌गुरुवचन तोचि सिद्धांत । सद्‌गुरुवचन तोचि धादांत । सप्रचीत आतां ॥ ४०॥

सद्गुरूंचे वचन हाच वेदांत आहे, सद्गुरूंचे वचन हाच सिद्धांत आहे, सद्गुरूंचे वचन हाच अंतिम निर्णय आहे - हे आता प्रत्यक्ष अनुभवाने कळते.

सद्‌गुरुवचन तोचि वेदांत । सद्‌गुरुवचन तोचि सिद्धांत । सद्‌गुरुवचन तोचि धादांत । सप्रचीत आतां ॥ ४०॥

The Sadguru's word is itself the Vedanta, the Sadguru's word is itself the final doctrine, the Sadguru's word is itself the ultimate conclusion — this is now realized through direct experience.

जें अत्यंत गहन । माझ्या स्वामीचें वचन । जेणें माझे समाधान । अत्यंत जालें ॥ ४१॥

जे अत्यंत गहन आहे, ते माझ्या स्वामींचे वचन आहे, ज्यामुळे मला अत्यंत समाधान प्राप्त झाले.

जें अत्यंत गहन । माझ्या स्वामीचें वचन । जेणें माझे समाधान । अत्यंत जालें ॥ ४१॥

That which is utterly profound is my Master's very word, and through it I have found the deepest, most complete contentment.

तें हें माझें जीवीचें गुज । मी सांगैन म्हणतों तुज । जरी अवधान देसी मज ॥ तरी आतां येच क्षणीं ॥ ४२॥

ते हे माझ्या मनातील गुज मी तुला सांगणार आहे; जर तू माझ्याकडे लक्ष देशील, तर आताच याच क्षणी सांगतो.

तें हें माझें जीवीचें गुज । मी सांगैन म्हणतों तुज । जरी अवधान देसी मज ॥ तरी आतां येच क्षणीं ॥ ४२॥

This is the secret of my very heart, which I intend to tell you; if you give me your attention, then let it be told right now, at this very moment.

शिष्य म्लान्वदनें बोले । धरिले सदृढ पाउले । मग बोलों आरंभिलें । गुरुदेवें ॥ ४३॥

शिष्याने खिन्न मुद्रेने बोलत गुरूंचे पाय दृढपणे धरले; मग गुरुदेवांनी बोलायला सुरुवात केली.

शिष्य म्लान्वदनें बोले । धरिले सदृढ पाउले । मग बोलों आरंभिलें । गुरुदेवें ॥ ४३॥

The disciple, with a humble, downcast face, firmly clasped the Guru's feet; then the divine Guru began to speak.

अहं ब्रह्मास्मि माहांवाक्य । येथीचा अर्थ अतर्क्ये । तोही सांगतों, ऐक्य- । गुरुशिष्य जेथें ॥ ४४॥

'अहं ब्रह्मास्मि' हे महावाक्य आहे, त्याचा अर्थ तर्काच्या पलीकडचा आहे; तोही सांगतो, जेथे गुरु-शिष्य यांचे ऐक्य आहे.

अहं ब्रह्मास्मि माहांवाक्य । येथीचा अर्थ अतर्क्ये । तोही सांगतों, ऐक्य- । गुरुशिष्य जेथें ॥ ४४॥

'I am Brahman' is the great saying; its meaning lies beyond mere logic - I shall explain that too, where guru and disciple become one.

ऐक शिष्या येथीचें वर्म । स्वयें तूंचि आहेसि ब्रह्म । ये विषईं= संदेह भ्रम । धरूंचि नको ॥ ४५॥

ऐक शिष्या, याचे खरे वर्म हे आहे की तूच स्वतः ब्रह्म आहेस; याबाबत मुळीच संदेह किंवा भ्रम बाळगू नकोस.

ऐक शिष्या येथीचें वर्म । स्वयें तूंचि आहेसि ब्रह्म । ये विषईं= संदेह भ्रम । धरूंचि नको ॥ ४५॥

Listen, disciple, the very essence of this is that you yourself are Brahman; harbor no doubt or delusion about this at all.

नवविधा प्रकारें भजन । त्यांत मुख्य तें आत्मनिवेदन । तें समग्र प्रकारें कथन । कीजेल आतां ॥ ४६॥

नवविधा भक्तीच्या प्रकारांत आत्मनिवेदन हा मुख्य प्रकार आहे; तोच आता संपूर्णपणे विशद करून सांगतो.

नवविधा प्रकारें भजन । त्यांत मुख्य तें आत्मनिवेदन । तें समग्र प्रकारें कथन । कीजेल आतां ॥ ४६॥

Among the nine forms of devotion, self-surrender (atmanivedan) is the principal one; that shall now be explained fully, in complete detail.

निर्माण पंचभूतें यीयें । कल्पांतीं नासतीं येथान्वयें । प्रकृति पुरुष जीयें । तेही ब्रह्म होती ॥ ४७॥

ही पंचमहाभूते निर्माण होतात आणि कल्पांती त्याच क्रमाने नाश पावतात; प्रकृती आणि पुरुष हे दोन्हीही अंतिमतः ब्रह्मच होऊन जातात.

निर्माण पंचभूतें यीयें । कल्पांतीं नासतीं येथान्वयें । प्रकृति पुरुष जीयें । तेही ब्रह्म होती ॥ ४७॥

These five elements are created, and at the dissolution of the eon they perish in the same order; both Prakriti (matter) and Purusha (spirit) ultimately become Brahman itself.

दृश्य पदार्थ आटतां । आपणहि नुरे तत्वतां । ऐक्यरूपें ऐक्यता । मुळींच आहे ॥ ४८॥

दृश्य पदार्थ जेव्हा विरून जातात, तेव्हा 'आपण' असे वेगळेपणही खरोखर उरत नाही; एकरूप अशी एकता मुळातच आहे.

दृश्य पदार्थ आटतां । आपणहि नुरे तत्वतां । ऐक्यरूपें ऐक्यता । मुळींच आहे ॥ ४८॥

When the visible objects dissolve away, even the separate sense of 'I' does not, in truth, remain; the unity of all as one is there from the very beginning.

सृष्टीची नाहीं वार्ता । तेथें मुळींच ऐक्यता । पिंड ब्रह्मांड पाहों जातां । दिसेल कोठें ॥ ४९॥

जेथे सृष्टीचीच वार्ता नाही, तेथे मुळातच एकता आहे; पिंड आणि ब्रह्मांड शोधायला गेल्यास ते तरी कुठे दिसणार?

सृष्टीची नाहीं वार्ता । तेथें मुळींच ऐक्यता । पिंड ब्रह्मांड पाहों जातां । दिसेल कोठें ॥ ४९॥

Where there is no account of creation at all, there unity exists from the very start; if one goes looking for the individual body or the cosmos, where indeed would either be found?

ज्ञानवन्ही प्रगटे । तेणें दृश्य केर आटे । तदाकारें मूळ तुटे । भिन्नत्वाचें ॥ ५०॥

ज्ञानाचा अग्नी प्रगट होताच, दृश्याचा कचरा जळून जातो, आणि त्यामुळेच भिन्नत्वाचे मूळच तुटून जाते.

ज्ञानवन्ही प्रगटे । तेणें दृश्य केर आटे । तदाकारें मूळ तुटे । भिन्नत्वाचें ॥ ५०॥

When the fire of knowledge blazes forth, the debris of the visible world is burnt away, and thereby the very root of separateness is severed.

मिथ्यत्वें वृत्ति फिरे । तों दृश्य असतांच वोसरे । सहजचि येणें प्रकारें । जालें आत्मनिवेदन ॥ ५१॥

'हे सर्व मिथ्या आहे' असे मानून वृत्ती फिरली, की दृश्य असतानाही ते ओसरून जाते; अशा प्रकारे सहजच आत्मनिवेदन घडते.

मिथ्यत्वें वृत्ति फिरे । तों दृश्य असतांच वोसरे । सहजचि येणें प्रकारें । जालें आत्मनिवेदन ॥ ५१॥

Once the mind turns toward seeing all this as unreal, the visible world fades away even while still present; in this way self-surrender comes about quite naturally.

असो गुरूचे ठा‍ईं अनन्यता । तरी तुज कायेसी रे चिंता । वेगळेंपणें अभक्ता । उरोंचि नको ॥ ५२॥

असो, गुरूच्या ठिकाणी अनन्यभाव असेल, तर तुला कशाची चिंता? वेगळेपणा बाळगून अभक्त बनून राहू नकोस.

असो गुरूचे ठा‍ईं अनन्यता । तरी तुज कायेसी रे चिंता । वेगळेंपणें अभक्ता । उरोंचि नको ॥ ५२॥

In short, if you hold undivided devotion to the Guru, what have you to worry about? Do not remain apart, as one lacking devotion, clinging to separateness.

आतां हेंचि दृढीकर्ण- । व्हावया, करीं सद्‌गुरुभजन । सद्‌गुरुभजनें समाधान । नेमस्त आहे ॥ ५३॥

आता हेच दृढ करण्यासाठी सद्गुरूचे भजन कर; सद्गुरूभजनानेच निश्चित समाधान लाभते.

आतां हेंचि दृढीकर्ण- । व्हावया, करीं सद्‌गुरुभजन । सद्‌गुरुभजनें समाधान । नेमस्त आहे ॥ ५३॥

Now, to make this firm within you, engage in devotion to the Sadguru; through devotion to the Sadguru alone comes certain, lasting contentment.

या नांव शिष्या आत्मज्ञान । येणें पाविजे समाधान । भवभयाचें बंधन । समूळ मिथ्या ॥ ५४॥

शिष्या, याचेच नाव आत्मज्ञान आहे; यानेच समाधान प्राप्त होते, आणि संसारभयाचे बंधन समूळ मिथ्या ठरते.

या नांव शिष्या आत्मज्ञान । येणें पाविजे समाधान । भवभयाचें बंधन । समूळ मिथ्या ॥ ५४॥

Disciple, this alone is called Self-knowledge; through it contentment is attained, and the bondage of worldly fear is revealed as entirely false.

देह मी वाटे ज्या नरा । तो जाणावा आत्महत्यारा । देहाभिनानें येरझारा । भोगिल्याच भोगी ॥ ५५॥

ज्या माणसाला 'मी म्हणजे देह' असे वाटते, तो स्वतःच स्वतःचा घातक समजावा; देहाभिमानामुळेच तो पुन्हापुन्हा जन्म-मृत्यूचा फेरा भोगतो.

देह मी वाटे ज्या नरा । तो जाणावा आत्महत्यारा । देहाभिनानें येरझारा । भोगिल्याच भोगी ॥ ५५॥

Whoever thinks 'I am the body' should be known as his own destroyer; through this bodily pride he suffers, again and again, the same cycle of coming and going.

असो चहूं देहावेगळा । जन्मकर्मासी निराळा । सकळ आबाळगोबळा । सबाह्य तूं ॥ ५६॥

असो, तू चारही देहांहून वेगळा आहेस, जन्म-कर्मापासूनही निराळा आहेस; तू सर्व लहानथोरांच्या आत आणि बाहेरही व्यापून राहिलेला आहेस.

असो चहूं देहावेगळा । जन्मकर्मासी निराळा । सकळ आबाळगोबळा । सबाह्य तूं ॥ ५६॥

In short, you are distinct from all four bodies, apart from birth and action itself; you pervade, both within and without, everything great and small alike.

कोणासीच नाहीं बंधन । भ्रांतिस्तव भुलले जन । दृढ घेतला देहाभिमान । म्हणौनियां ॥ ५७॥

खरे तर कोणालाच कसलेही बंधन नाही; भ्रांतीमुळे लोक भुलले आहेत, कारण त्यांनी देहाभिमान दृढपणे धरून ठेवला आहे.

कोणासीच नाहीं बंधन । भ्रांतिस्तव भुलले जन । दृढ घेतला देहाभिमान । म्हणौनियां ॥ ५७॥

In truth no one is bound at all; people are simply deluded by illusion, because they have taken firm hold of pride in the body.

शिष्या येकांतीं बैसावें । स्वरूपीं विश्रांतीस जावें । तेणें गुणें दृढावे । परमार्थ हा ॥ ५८॥

शिष्या, एकांतात बसावे आणि स्वस्वरूपात विश्रांती घ्यावी; असे केल्याने हा परमार्थ अधिकाधिक दृढ होत जातो.

शिष्या येकांतीं बैसावें । स्वरूपीं विश्रांतीस जावें । तेणें गुणें दृढावे । परमार्थ हा ॥ ५८॥

Disciple, sit in solitude and settle into rest within your own true nature; by doing so, this spiritual attainment grows ever firmer.

अखंड घडे श्रवणमनन । तरीच पाविजे समाधान । पूर्ण जालियां ब्रह्मज्ञान । वैराग्य भरे आंगीं ॥ ५९॥

श्रवण-मनन अखंड चालू राहिले तरच समाधान प्राप्त होते; ब्रह्मज्ञान पूर्ण झाले की अंगी वैराग्य भरून येते.

अखंड घडे श्रवणमनन । तरीच पाविजे समाधान । पूर्ण जालियां ब्रह्मज्ञान । वैराग्य भरे आंगीं ॥ ५९॥

Only when listening and reflection continue unceasingly is contentment attained; once knowledge of Brahman becomes complete, dispassion fills one's whole being.

शिष्या मुक्तपणें अनर्गळ । करिसीं इंद्रियें बाष्कळ । तेणें तुझी तळमळ । जाणार नाहीं ॥ ६०॥

शिष्या, जर तू मोकळेपणाने इंद्रियांना निरर्गळ, उधळ्यासारखे वागू देशील, तर त्यामुळे तुझी अंतरीची तळमळ कधीच शमणार नाही.

शिष्या मुक्तपणें अनर्गळ । करिसीं इंद्रियें बाष्कळ । तेणें तुझी तळमळ । जाणार नाहीं ॥ ६०॥

Disciple, if you let your senses run loose, unrestrained and reckless, then by this your inner restlessness will never be quelled.

विषईं वैराग्य उपजलें । तयासीच पूर्ण ज्ञान जालें । मणी टाकितांचि लाधलें । राज्य जेवीं ॥ ६१॥

ज्याला विषयांबद्दल खरोखर वैराग्य उपजले, त्यालाच पूर्ण ज्ञान प्राप्त झाले असे समजावे; जणू एक साधा खडा टाकून देताच त्याला अख्खे राज्यच लाभावे.

विषईं वैराग्य उपजलें । तयासीच पूर्ण ज्ञान जालें । मणी टाकितांचि लाधलें । राज्य जेवीं ॥ ६१॥

Whoever has truly developed dispassion toward sense pleasures has thereby attained complete knowledge; it is as though, by discarding a mere pebble, one gained an entire kingdom in return.

मणी होतां सीगटाचा । लोभ धरूनिया तयाचा । मूर्खपणें राज्याचा । अव्हेर केला ॥ ६२॥

एखादा साधा खडाच जणू मणी वाटला आणि त्याचा लोभ धरून, मूर्खपणे संपूर्ण राज्याचा त्याग केला - अशी विषयासक्ताची अवस्था असते.

मणी होतां सीगटाचा । लोभ धरूनिया तयाचा । मूर्खपणें राज्याचा । अव्हेर केला ॥ ६२॥

Taking a mere worthless pebble to be a precious gem, and clinging to it out of greed, one foolishly threw away an entire kingdom instead — such is the state of one attached to sense pleasures.

ऐक शिष्या सावधान । आतां भविष्य मी सांगेन । जया पुरुषास जें ध्यान । तयासि तेंचि प्राप्त ॥ ६३॥

शिष्या, सावध होऊन ऐक, आता मी तुला एक भविष्यवाणी सांगतो - ज्या पुरुषाचे जे ध्यान असते, त्यालाच तेच प्राप्त होते.

ऐक शिष्या सावधान । आतां भविष्य मी सांगेन । जया पुरुषास जें ध्यान । तयासि तेंचि प्राप्त ॥ ६३॥

Listen attentively, disciple; now I shall tell you a truth for the future - whatever a person constantly meditates upon, that very thing he attains.

म्हणोनि जे अविद्या । सांडून धरावी सुविद्या । तेणें गुणें जगद्वंद्या । पाविजे सीघ्र ॥ ६४॥

म्हणून अविद्या सोडून सुविद्या धरावी; त्यामुळेच जगाला वंदनीय अशा परमेश्वराची त्वरित प्राप्ती होते.

म्हणोनि जे अविद्या । सांडून धरावी सुविद्या । तेणें गुणें जगद्वंद्या । पाविजे सीघ्र ॥ ६४॥

Therefore one should abandon ignorance and hold fast to true knowledge; through this, one swiftly attains the Lord who is revered by the whole world.

सन्यपाताचेनि दुःखें । भयानक दृष्टीस देखे । औषध घेतांचि सुखें । आनंद पावे ॥ ६५॥

सन्निपाताच्या (ज्वराच्या) दुःखाने रोगी भयानक भास पाहतो, पण औषध घेताच तो सुखाने आनंद पावतो.

सन्यपाताचेनि दुःखें । भयानक दृष्टीस देखे । औषध घेतांचि सुखें । आनंद पावे ॥ ६५॥

In the delirium of fever a person sees terrifying visions, but the moment he takes the medicine, he happily returns to a state of joy.

तैसें अज्ञानसन्यपातें । मिथ्या दृष्टीस दिसतें । ज्ञानाउषध घेतां तें । मुळींच नाहीं ॥ ६६॥

त्याचप्रमाणे अज्ञानाच्या सन्निपातामुळे मिथ्या जग दृष्टीस दिसते; पण ज्ञानरूपी औषध घेतले की ते मुळातच अस्तित्वात नव्हते हे कळते.

तैसें अज्ञानसन्यपातें । मिथ्या दृष्टीस दिसतें । ज्ञानाउषध घेतां तें । मुळींच नाहीं ॥ ६६॥

In the same way, through the delirium of ignorance, an unreal world appears to the eyes; but once the medicine of knowledge is taken, one realizes it never truly existed at all.

मिथ्या स्वप्नें वोसणाला । तो जागृतीस आणिला । तेणें पूर्वदशा पावला । निर्भय जे ॥ ६७॥

मिथ्या स्वप्नात कोणी बडबडत असता, त्याला जागे केले, तेव्हा तो पूर्वीच्या निर्भय अवस्थेला पोहोचला.

मिथ्या स्वप्नें वोसणाला । तो जागृतीस आणिला । तेणें पूर्वदशा पावला । निर्भय जे ॥ ६७॥

Someone raving amid a false dream was woken up, and thereby he returned to his former, fearless waking state.

मिथ्याच परी सत्य वाटलें । तेणें गुणें दुःख जालें । मिथ्या आणी निरसलें । हें तों घडेना ॥ ६८॥

ते स्वप्न मिथ्याच होते, पण सत्य वाटले, म्हणून दुःख झाले; पण मिथ्याच असल्याने ते खरोखर नाहीसे करावे लागलेच नाही (ते मुळातच नव्हते).

मिथ्याच परी सत्य वाटलें । तेणें गुणें दुःख जालें । मिथ्या आणी निरसलें । हें तों घडेना ॥ ६८॥

The dream was unreal, yet it seemed real, and so it caused suffering; but being unreal, it never truly had to be dispelled — it simply was not there to begin with.

मिथ्या आहे जागृतासी । परी वेढा लाविलें निद्रिस्तांसी । जागा जालियां तयासी । भयेंचि नाहीं॥ ६९॥

जागृत असणाऱ्याला ते स्वप्न मिथ्या असते, पण झोपलेल्याला त्याने घेरलेले असते; जागा झाल्यावर मात्र त्याला मुळीच भय उरत नाही.

मिथ्या आहे जागृतासी । परी वेढा लाविलें निद्रिस्तांसी । जागा जालियां तयासी । भयेंचि नाहीं॥ ६९॥

To one who is awake, the dream is unreal, but it grips the one who is asleep; once he awakens, however, no fear remains for him at all.

परी अविद्याझोंप येते भरें । भरे सर्वांगी काविरें । पूर्ण जागृती श्रवणद्वारें- । मननें करावी ॥ ७०॥

पण अविद्येची झोप मोठ्या जोमाने येते, ती संपूर्ण अंगात भिनते; म्हणून श्रवण-मननाद्वारे पूर्ण जागृती करून घ्यावी.

परी अविद्याझोंप येते भरें । भरे सर्वांगी काविरें । पूर्ण जागृती श्रवणद्वारें- । मननें करावी ॥ ७०॥

But the sleep of ignorance comes upon one with great force, pervading the whole being; therefore full awakening must be achieved through listening and reflection.

जागृतीची वोळखण । ऐक तयाचें लक्षण । जो विषईं विरक्त पूर्ण । अंतरापासुनी ॥ ७१॥

त्या जागृतीचे लक्षण ऐक - जो अंतःकरणापासूनच विषयांबद्दल पूर्णपणे विरक्त झाला आहे,

जागृतीची वोळखण । ऐक तयाचें लक्षण । जो विषईं विरक्त पूर्ण । अंतरापासुनी ॥ ७१॥

Listen now to the mark of that true awakening - one who, from the very core of his heart, has become entirely dispassionate toward sense pleasures,

जेणें विरक्तीस न यावें । तो साधक ऐसें जाणावें । तेणें साधन करावें । थोरीव सांडुनी ॥ ७२॥

ज्याला अजून पूर्ण विरक्ती आलेली नाही, त्याला साधक समजावे; त्याने मोठेपणाचा त्याग करून साधना करत राहावी.

जेणें विरक्तीस न यावें । तो साधक ऐसें जाणावें । तेणें साधन करावें । थोरीव सांडुनी ॥ ७२॥

One who has not yet attained full dispassion should be recognized as still a seeker; he should give up any sense of superiority and continue his practice.

साधन न मने जयाला । तो सिद्धपणे बद्ध जाला । त्याहूनि मुमुक्ष भला । ज्ञानाधिकारी ॥ ७३॥

ज्याला साधनाचीच गरज वाटत नाही (स्वतःला सिद्ध समजतो), तो प्रत्यक्षात बद्धच असतो; त्याहून मुमुक्षू हा ज्ञानाचा अधिकारी म्हणून अधिक चांगला.

साधन न मने जयाला । तो सिद्धपणे बद्ध जाला । त्याहूनि मुमुक्ष भला । ज्ञानाधिकारी ॥ ७३॥

One who feels no need for practice, thinking himself already accomplished, is in truth still bound; better than him is the sincere seeker of liberation, who is a fitter candidate for true knowledge.

तंव शिष्यें केला प्रश्न । कैसें बद्धमुमुक्षाचें लक्षण । साधक सिद्ध वोळखण । कैसी जाणावी ॥ ७४॥

तेव्हा शिष्याने प्रश्न विचारला - बद्ध आणि मुमुक्षू यांचे लक्षण कसे आहे? साधक आणि सिद्ध यांची ओळख कशी पटवावी?

तंव शिष्यें केला प्रश्न । कैसें बद्धमुमुक्षाचें लक्षण । साधक सिद्ध वोळखण । कैसी जाणावी ॥ ७४॥

Then the disciple asked: what are the marks of the bound soul and the seeker of liberation? How is one to recognize the practitioner and the accomplished one?

याचें उत्तर श्रोतयांसी । दिधलें पुढिलीये समासीं । सावध श्रोतीं कथेसी । अवधान द्यावें ॥ ७५॥

याचे उत्तर श्रोत्यांना पुढील समासात दिले जाईल; श्रोत्यांनी सावधपणे कथेकडे लक्ष द्यावे.

याचें उत्तर श्रोतयांसी । दिधलें पुढिलीये समासीं । सावध श्रोतीं कथेसी । अवधान द्यावें ॥ ७५॥

The answer to this will be given to the listeners in the next samas; let the listeners attend carefully to the story that follows.