आतां वंदूं सकळ सभा । जये सभेसी मुक्ति सुल्लभा । जेथें स्वयें जगदीश उभा । तिष्ठतु भरें ॥ १॥

आता मी संपूर्ण सभेला वंदन करतो, जिथे मुक्ती सहज सुलभ होते, आणि जिथे स्वतः जगदीश्वर पूर्ण भावाने उभा राहून वास करतो.

आतां वंदूं सकळ सभा । जये सभेसी मुक्ति सुल्लभा । जेथें स्वयें जगदीश उभा । तिष्ठतु भरें ॥ १॥

Now I bow to this whole assembly, where liberation becomes easily attainable, and where God himself stands present, dwelling there in full presence.

श्लोक ॥ नाहं वसामि वैकुंठे योगिनां हृदये रवौ । मद्‌भक्ता यत्र गायन्ति तत्र तिष्ठामि नारद ॥ नाहीं वैकुंठीचा ठाईं । नाहीं योगियांचा हृदईं । माझे भक्त गाती ठाईं ठाईं । तेथें मी तिष्ठतु नारदा ॥ २॥

भगवान म्हणतात - मी वैकुंठात राहत नाही, किंवा योग्यांच्या हृदयातही केवळ सूर्यरूपाने राहत नाही; तर हे नारदा, जिथे माझे भक्त ठिकठिकाणी माझे गुणगान गातात, तिथेच मी वास करतो.

श्लोक ॥ नाहं वसामि वैकुंठे योगिनां हृदये रवौ । मद्‌भक्ता यत्र गायन्ति तत्र तिष्ठामि नारद ॥ नाहीं वैकुंठीचा ठाईं । नाहीं योगियांचा हृदईं । माझे भक्त गाती ठाईं ठाईं । तेथें मी तिष्ठतु नारदा ॥ २॥

God declares: I do not dwell in Vaikuntha, nor merely in the hearts of yogis as the indwelling sun; rather, O Narada, wherever my devotees sing my praise, there I dwell.

याकारणें सभा श्रेष्ठ । भक्त गाती तें वैकुंठ । नामघोषें घडघडाट । जयजयकारें गर्जती ॥ ३॥

म्हणूनच अशी सभा श्रेष्ठ आहे. जिथे भक्त गातात तेच खरे वैकुंठ होय. तेथे नामघोषाचा गडगडाट होतो आणि जयजयकाराने ती दुमदुमते.

याकारणें सभा श्रेष्ठ । भक्त गाती तें वैकुंठ । नामघोषें घडघडाट । जयजयकारें गर्जती ॥ ३॥

For this reason such an assembly is supreme. Wherever devotees sing, that itself becomes Vaikuntha. There resounds the thunder of chanting God's name, and the place reverberates with cries of triumphant praise.

प्रेमळ भक्तांचीं गायनें । भगवत्कथा हरिकीर्तनें । वेदव्याख्यान पुराणश्रवणें । जेथें निरंतर ॥ ४॥

जिथे प्रेमळ भक्तांची गायने, भगवंताच्या कथा, हरिकीर्तन, वेदांचे विवेचन आणि पुराणश्रवण अखंडपणे चालू असते.

प्रेमळ भक्तांचीं गायनें । भगवत्कथा हरिकीर्तनें । वेदव्याख्यान पुराणश्रवणें । जेथें निरंतर ॥ ४॥

Where the singing of loving devotees, stories of God, kirtans of Hari, expositions of the Vedas, and the reading of the Puranas go on unceasingly.

परमेश्वराचे गुणानुवाद । नाना निरूपणाचे संवाद । अध्यात्मविद्या भेदाभेद । मथन जेथे ॥ ५॥

जिथे परमेश्वराच्या गुणांचे वर्णन, विविध निरूपणांचे संवाद, आणि अध्यात्मविद्येतील भेद-अभेदांचे मंथन चालते.

परमेश्वराचे गुणानुवाद । नाना निरूपणाचे संवाद । अध्यात्मविद्या भेदाभेद । मथन जेथे ॥ ५॥

Where the glories of God are recounted, discourses of many kinds of spiritual exposition take place, and the subtle distinctions and non-distinctions of spiritual knowledge are churned and examined.

नाना समाधानें तृप्ती । नाना आशंकानिवृत्ती । चित्तीं बैसे ध्यानमूर्ति । वाग्विळासें ॥ ६॥

जिथे विविध प्रकारच्या समाधानाने तृप्ती मिळते, विविध शंकांचे निरसन होते, आणि वाणीच्या विलासाने (उपदेशाने) मनात ध्यानमूर्ती स्थिरावते.

नाना समाधानें तृप्ती । नाना आशंकानिवृत्ती । चित्तीं बैसे ध्यानमूर्ति । वाग्विळासें ॥ ६॥

Where one finds fulfillment through manifold contentment, where all kinds of doubts are resolved, and where, through the delightful play of words, the meditation-form of God comes to settle firmly in the mind.

भक्त प्रेमळ भाविक । सभ्य सखोल सात्त्विक । रम्य रसाळ गायक । निष्ठावंत ॥ ७॥

जिथे प्रेमळ, श्रद्धाळू, सभ्य, गंभीर, सात्त्विक भक्त असतात, आणि रम्य व रसाळ गायन करणारे निष्ठावंत गायकही असतात.

भक्त प्रेमळ भाविक । सभ्य सखोल सात्त्विक । रम्य रसाळ गायक । निष्ठावंत ॥ ७॥

Where there are loving, faithful, dignified, deeply reflective, and pure-hearted devotees, and steadfast singers whose singing is delightful and full of rasa.

कर्मसीळ आचारसीळ । दानसीळ धर्मसीळ । सुचिस्मंत पुण्यसीळ । अंतरशुद्ध कृपाळु ॥ ८॥

जिथे सत्कर्म करणारे, सदाचारी, दानशूर, धर्मशील, पवित्र, पुण्यशील, अंतःकरणाने शुद्ध आणि कृपाळू लोक असतात.

कर्मसीळ आचारसीळ । दानसीळ धर्मसीळ । सुचिस्मंत पुण्यसीळ । अंतरशुद्ध कृपाळु ॥ ८॥

Where there are people devoted to good deeds, righteous conduct, charity, and dharma — the pure, the virtuous, those clean within, and the compassionate.

योगी वीतरागी उदास । नेमक निग्रह तापस । विरक्त निस्पृह बहुवस । आरण्यवासी ॥ ९॥

जिथे योगी, वैराग्यशील, उदासीन वृत्तीचे, नियमबद्ध व संयमी तापस्वी, तसेच विरक्त, निःस्पृह आणि वनवासी असे पुष्कळ लोक असतात.

योगी वीतरागी उदास । नेमक निग्रह तापस । विरक्त निस्पृह बहुवस । आरण्यवासी ॥ ९॥

Where there are yogis, those free of passion, the detached, disciplined ascetics practicing austere restraint, and many who are dispassionate, desireless, and dwell in the forest.

दंडधारी जटाधारी । नाथपंथी मुद्राधारी । येक बाळब्रह्मचारी । योगेश्वर ॥ १०॥

जिथे दंड धारण करणारे संन्यासी, जटाधारी साधू, नाथपंथीय मुद्राधारी योगी, आणि बालब्रह्मचारी योगेश्वरही असतात.

दंडधारी जटाधारी । नाथपंथी मुद्राधारी । येक बाळब्रह्मचारी । योगेश्वर ॥ १०॥

Where there are staff-bearing ascetics, matted-hair sadhus, Nath-sect yogis wearing their sect's insignia, and celibate yogis who are masters of yoga from childhood.

पुरश्चरणी आणी तपस्वी । तीर्थवासी आणी मनस्वी । माहायोगी आणी जनस्वी । जनासारिखे ॥ ११॥

जिथे मंत्रजप करणारे पुरश्चरणी, तपस्वी, तीर्थक्षेत्रांत वास करणारे, स्वतंत्रचित्त, महायोगी, आणि सामान्य लोकांसारखे वागणारेही लोक असतात.

पुरश्चरणी आणी तपस्वी । तीर्थवासी आणी मनस्वी । माहायोगी आणी जनस्वी । जनासारिखे ॥ ११॥

Where there are those performing intensive mantra-repetition, ascetics, dwellers at holy places, the independent-minded, great yogis, and even those who, though accomplished, live and mingle like ordinary people.

सिद्ध साधु आणी साधक । मंत्रयंत्रशोधक । येकनिष्ठ उपासक । गुणग्राही ॥ १२॥

जिथे सिद्ध, साधू आणि साधक, मंत्र-यंत्रांचा शोध घेणारे, एकनिष्ठ उपासक आणि गुणग्राहक लोक असतात.

सिद्ध साधु आणी साधक । मंत्रयंत्रशोधक । येकनिष्ठ उपासक । गुणग्राही ॥ १२॥

Where there are the accomplished, saints and seekers, those who study mantras and mystical diagrams, single-minded worshippers, and those who appreciate merit wherever found.

संत सज्जन विद्वज्जन । वेदज्ञ शास्त्रज्ञ माहाजन । प्रबुद्ध सर्वज्ञ समाधान । विमळकर्ते ॥ १३॥

जिथे संत, सज्जन, विद्वान, वेदज्ञ, शास्त्रज्ञ, थोर पुरुष, प्रबुद्ध, सर्वज्ञ आणि निर्मळ समाधान देणारे लोक असतात.

संत सज्जन विद्वज्जन । वेदज्ञ शास्त्रज्ञ माहाजन । प्रबुद्ध सर्वज्ञ समाधान । विमळकर्ते ॥ १३॥

Where there are saints, virtuous people, scholars, knowers of the Vedas and scriptures, great men, the enlightened, the all-knowing, and those who bestow pure contentment.

योगी वित्पन्न ऋषेश्वर । धूर्त तार्किक कवेश्वर । मनोजयाचे मुनेश्वर । आणी दिग्वल्की ॥ १४॥

जिथे योगी, विद्वान ऋषिश्रेष्ठ, चतुर तार्किक, श्रेष्ठ कवी, मनोविजय साधलेले मुनिश्रेष्ठ, आणि दिगंबरवृत्तीचे साधकही असतात.

योगी वित्पन्न ऋषेश्वर । धूर्त तार्किक कवेश्वर । मनोजयाचे मुनेश्वर । आणी दिग्वल्की ॥ १४॥

Where there are yogis, learned great sages, shrewd logicians, great poets, sage-lords who have conquered the mind, and ascetics wandering unclothed in renunciation.

ब्रह्मज्ञानी आत्मज्ञानी । तत्त्वज्ञानी पिंडज्ञानी । योगाभ्यासी योगज्ञानी । उदासीन ॥ १५॥

जिथे ब्रह्मज्ञानी, आत्मज्ञानी, तत्त्वज्ञानी, देहरचनेचे ज्ञान असणारे, योगाभ्यास करणारे, योगज्ञानी आणि उदासीन वृत्तीचे लोक असतात.

ब्रह्मज्ञानी आत्मज्ञानी । तत्त्वज्ञानी पिंडज्ञानी । योगाभ्यासी योगज्ञानी । उदासीन ॥ १५॥

Where there are knowers of Brahman, knowers of the Self, knowers of ultimate principles, knowers of the body's inner constitution, practitioners of yoga, knowers of yoga, and those of a detached, indifferent temperament.

पंडित आणी पुराणिक । विद्वांस आणी वैदिक । भट आणी पाठक । येजुर्वेदी ॥ १६॥

जिथे पंडित, पुराणकथा सांगणारे पुराणिक, विद्वान, वैदिक कर्मे जाणणारे, भट, पाठक आणि यजुर्वेद जाणणारेही लोक असतात.

पंडित आणी पुराणिक । विद्वांस आणी वैदिक । भट आणी पाठक । येजुर्वेदी ॥ १६॥

Where there are learned scholars, reciters of the Puranas, the learned, those versed in Vedic ritual, priests, scripture-reciters, and knowers of the Yajurveda.

माहाभले माहाश्रोत्री । याज्ञिक आणी आग्नहोत्री । वैद्य आणी पंचाक्षरी । परोपकारकर्ते ॥ १७॥

जिथे अत्यंत सज्जन, महाश्रोत्रिय (वेदपारंगत), यज्ञ करणारे, अग्निहोत्री, वैद्य, पंचाक्षरी मंत्रज्ञ, आणि परोपकार करणारे लोक असतात.

माहाभले माहाश्रोत्री । याज्ञिक आणी आग्नहोत्री । वैद्य आणी पंचाक्षरी । परोपकारकर्ते ॥ १७॥

Where there are the exceedingly virtuous, great scholars deeply versed in the Vedas, performers of sacrifices, fire-worshippers, physicians, chanters of the five-syllabled mantra, and those devoted to helping others.

भूत भविष्य वर्तमान । जयांस त्रिकाळाचें ज्ञान । बहुश्रुत निराभिमान । निरापेक्षी ॥ १८॥

जिथे भूत, भविष्य आणि वर्तमान या तिन्ही काळांचे ज्ञान असणारे, बहुश्रुत, निरभिमानी आणि निरपेक्ष लोक असतात.

भूत भविष्य वर्तमान । जयांस त्रिकाळाचें ज्ञान । बहुश्रुत निराभिमान । निरापेक्षी ॥ १८॥

Where there are those who know the three times — past, present, and future — the widely learned, the unassuming, and those free of any personal expectation.

शांति क्ष्मा दयासीळ । पवित्र आणी सत्वसीळ । अंतरशुद्ध ज्ञानसीळ । ईश्वरी पुरुष ॥ १९॥

जिथे शांत, क्षमाशील, दयाळू, पवित्र, सत्त्वगुणी, अंतःकरणाने शुद्ध आणि ज्ञानी असे ईश्वरी पुरुष असतात.

शांति क्ष्मा दयासीळ । पवित्र आणी सत्वसीळ । अंतरशुद्ध ज्ञानसीळ । ईश्वरी पुरुष ॥ १९॥

Where there are godly people who are peaceful, forgiving, compassionate, pure, endowed with sattva, clean of heart, and possessed of true knowledge.

ऐसे जे कां सभानायेक । जेथें नित्यानित्यविवेक । त्यांचा महिमा अलोलिक । काय म्हणोनि वर्णावा ॥ २०॥

अशा या सभेतील प्रमुख लोकांचा, जिथे नित्य-अनित्य वस्तूंचा विवेक केला जातो, त्यांचा अलौकिक महिमा काय म्हणून वर्णन करावा?

ऐसे जे कां सभानायेक । जेथें नित्यानित्यविवेक । त्यांचा महिमा अलोलिक । काय म्हणोनि वर्णावा ॥ २०॥

Such are the leading figures of this assembly, where discernment between the eternal and the transient is practiced. How, then, can one describe the extraordinary glory of such people?

जेथें श्रवणाचा उपाये । आणी परमार्थसमुदाये । तेथें जनासी तरणोपाये । सहजचि होये ॥ २१॥

जिथे श्रवणाचा उपाय आहे आणि परमार्थी लोकांचा समुदाय आहे, तिथे लोकांना तरून जाण्याचा उपाय आपोआप प्राप्त होतो.

जेथें श्रवणाचा उपाये । आणी परमार्थसमुदाये । तेथें जनासी तरणोपाये । सहजचि होये ॥ २१॥

Where the means of listening to spiritual teaching is available, and where there is a gathering of spiritually-minded people, there the means of crossing over to salvation comes about quite naturally for people.

उत्तम गुणाची मंडळी । सत्वधीर सत्वागळी । नित्य सुखाची नव्हाळी । जेथें वसे ॥ २२॥

जिथे उत्तम गुणांची मंडळी, सत्त्वगुणाने धीर व सत्त्वगुणांनी ओतप्रोत, आणि नित्य नवीन सुखाचा अनुभव वसतो.

उत्तम गुणाची मंडळी । सत्वधीर सत्वागळी । नित्य सुखाची नव्हाळी । जेथें वसे ॥ २२॥

Where there is a company of people of excellent qualities, steadfast in sattva and brimming with it, and where the ever-fresh experience of true happiness abides.

विद्यापात्रें कळापात्रें । विशेष गुणांची सत्पात्रें । भगवंताचीं प्रीतिपात्रें । मिळालीं जेथें ॥ २३॥

जिथे विद्येस पात्र असे, कलेस पात्र असे, विशेष गुणांचे योग्य अधिकारी आणि भगवंताचे प्रिय भक्त एकत्र जमलेले असतात.

विद्यापात्रें कळापात्रें । विशेष गुणांची सत्पात्रें । भगवंताचीं प्रीतिपात्रें । मिळालीं जेथें ॥ २३॥

Where fit vessels of learning, fit vessels of the arts, worthy recipients of special virtues, and those dear and beloved to God have all gathered together.

प्रवृत्ती आणी निवृत्ती । प्रपंची आणी परमार्थी । गृहस्ताश्रमी वानप्रहस्ती । संन्यासादिक ॥ २४॥

जिथे प्रवृत्तिमार्गी आणि निवृत्तिमार्गी, संसारी आणि परमार्थी, गृहस्थाश्रमी, वानप्रस्थी आणि संन्यासीही एकत्र असतात.

प्रवृत्ती आणी निवृत्ती । प्रपंची आणी परमार्थी । गृहस्ताश्रमी वानप्रहस्ती । संन्यासादिक ॥ २४॥

Where those on the path of worldly action and those on the path of renunciation, householders and the spiritually devoted, those in the householder stage, the forest-dwelling stage, and renunciates alike are present.

वृद्ध तरुण आणी बाळ । पुरुष स्त्रियादिक सकळ । अखंड ध्याती तमाळनीळ । अंतर्यामीं ॥ २५॥

जिथे वृद्ध, तरुण आणि बालक, तसेच पुरुष व स्त्रिया - सर्वजण आपल्या अंतःकरणात अखंडपणे त्या श्यामसुंदर (कृष्ण) रूपाचे ध्यान करत असतात.

वृद्ध तरुण आणी बाळ । पुरुष स्त्रियादिक सकळ । अखंड ध्याती तमाळनीळ । अंतर्यामीं ॥ २५॥

Where the old, the young, and children, as well as men and women alike — all of them ceaselessly meditate within their hearts upon that dark, tamarind-hued form of God.

ऐसे परमेश्वराचे जन । त्यांसी माझें अभिवंदन । जयांचेनि समाधान । अकस्मात बाणें ॥ २६॥

अशा परमेश्वराच्या भक्तांना माझे नमन असो, ज्यांच्या सहवासाने अकस्मात समाधान प्राप्त होते.

ऐसे परमेश्वराचे जन । त्यांसी माझें अभिवंदन । जयांचेनि समाधान । अकस्मात बाणें ॥ २६॥

To such devotees of God I offer my salutation, in whose very presence contentment is suddenly and unexpectedly gained.

ऐंसिये सभेचा गजर । तेथें माझा नमस्कार । जेथें नित्य निरंतर । कीर्तन भगवंताचें ॥ २७॥

अशा सभेच्या गजरालाच (गौरवालाच) माझा नमस्कार आहे, जिथे भगवंताचे कीर्तन नित्य अखंडपणे चालू असते.

ऐंसिये सभेचा गजर । तेथें माझा नमस्कार । जेथें नित्य निरंतर । कीर्तन भगवंताचें ॥ २७॥

To the very resounding glory of such an assembly I offer my salutation — where the kirtan of God goes on continuously, day after day.

जेथें भगवंताच्या मूर्ती । तेथें पाविजे उत्तम गती । ऐसा निश्चय बहुतां ग्रंथीं । महंत बोलिले ॥ २८॥

जिथे भगवंताच्या मूर्ती (कीर्तन-सत्संग) असते, तिथे उत्तम गती प्राप्त होते, असा निश्चित सिद्धान्त संतांनी अनेक ग्रंथांत सांगितला आहे.

जेथें भगवंताच्या मूर्ती । तेथें पाविजे उत्तम गती । ऐसा निश्चय बहुतां ग्रंथीं । महंत बोलिले ॥ २८॥

Where the presence of God's own form (through kirtan and satsang) is found, there the highest state is attained — this certain truth has been declared by great saints in many scriptures.

कल्लौ कीर्तन वरिष्ठ । जेथें होय ते सभा श्रेष्ठ । कथाश्रवणें नाना नष्ट । संदेह मावळती ॥ २९॥

कलियुगात कीर्तन हेच श्रेष्ठ साधन आहे. जिथे कीर्तन होते ती सभा श्रेष्ठ ठरते. कथा-श्रवणाने अनेक संशय नष्ट होऊन मावळून जातात.

कल्लौ कीर्तन वरिष्ठ । जेथें होय ते सभा श्रेष्ठ । कथाश्रवणें नाना नष्ट । संदेह मावळती ॥ २९॥

In this age of Kali, kirtan is the supreme spiritual practice. Wherever kirtan takes place, that assembly becomes supreme. Through listening to such discourse, countless doubts are destroyed and fade away.