ॐ नमोजि गणनायेका । सर्व सिद्धिफळदायेका । अज्ञानभ्रांतिछेदका । बोधरूपा ॥ १॥

हे गणनायका (गणेशा), तुला माझा नमस्कार असो. तू सर्व सिद्धी व फळ देणारा आहेस, अज्ञान आणि भ्रम नाहीसा करणारा आहेस, आणि तू स्वतः बोधाचे (ज्ञानाचे) रूप आहेस.

ॐ नमोजि गणनायेका । सर्व सिद्धिफळदायेका । अज्ञानभ्रांतिछेदका । बोधरूपा ॥ १॥

O Ganesha, lord of the ganas, I bow to you. You bestow all accomplishments and their fruits, you dispel the delusion of ignorance, and you yourself are the very form of true understanding.

माझिये अंतरीं भरावें । सर्वकाळ वास्तव्य करावें । मज वाग्सुंन्यास वदवावें । कृपाकटाक्षेंकरूनी ॥ २॥

तू माझ्या अंतःकरणात सदैव भरून राहा आणि सतत वास्तव्य कर. आपल्या कृपादृष्टीने वाणीत शून्य (अजाण) असलेल्या मलाही बोलते कर.

माझिये अंतरीं भरावें । सर्वकाळ वास्तव्य करावें । मज वाग्सुंन्यास वदवावें । कृपाकटाक्षेंकरूनी ॥ २॥

May you fill my heart and dwell there always. Through your gracious glance, make even me — powerless in speech — able to speak well.

तुझिये कृपेचेनि बळें । वितुळती भ्रांतीचीं पडळें । आणी विश्वभक्षक काळें । दास्यत्व कीजे ॥ ३॥

तुझ्या कृपेच्या बळावर भ्रमाची पटले (आवरणे) विरघळून जातात, आणि संपूर्ण विश्वाला गिळंकृत करणारा काळसुद्धा तुझे दास्यत्व स्वीकारतो.

तुझिये कृपेचेनि बळें । वितुळती भ्रांतीचीं पडळें । आणी विश्वभक्षक काळें । दास्यत्व कीजे ॥ ३॥

By the strength of your grace, the veils of delusion dissolve, and even Time, the devourer of the whole universe, becomes your servant.

येतां कृपेची निज उडी । विघ्नें कापती बापुडीं । हो‍ऊन जाती देशधडी । नाममात्रें ॥ ४॥

तुझी कृपा प्रकट होताच बिचारी विघ्ने भयाने कापू लागतात आणि केवळ तुझे नाव घेतल्यानेच दिशाहीन होऊन पळून जातात.

येतां कृपेची निज उडी । विघ्नें कापती बापुडीं । हो‍ऊन जाती देशधडी । नाममात्रें ॥ ४॥

The moment your grace descends, obstacles tremble in fear, and merely at the mention of your name they scatter and flee.

म्हणौन नामें विघ्नहर । आम्हां अनाथांचे माहेर । आदिकरूनी हरीहर । अमर वंदिती ॥ ५॥

म्हणूनच तू विघ्नहर्ता या नावाने ओळखला जातोस, तूच आम्हा अनाथांचे माहेर आहेस. हरी, हर यांच्यापासून सर्व देवही तुला वंदन करतात.

म्हणौन नामें विघ्नहर । आम्हां अनाथांचे माहेर । आदिकरूनी हरीहर । अमर वंदिती ॥ ५॥

Hence you are known as the remover of obstacles, and you are the true refuge of us helpless ones. Even Hari, Hara, and all the gods bow down to you.

वंदूनियां मंगळनिधी । कार्य करितां सर्वसिद्धी । आघात अडथाळे उपाधी । बाधूं सकेना ॥ ६॥

मंगलाचा साठा असलेल्या तुला वंदन करून जे कोणतेही कार्य केले जाते, त्यास पूर्ण यश मिळते, आणि त्याला आघात, अडथळे किंवा कोणतीही अडचण बाधा करू शकत नाही.

वंदूनियां मंगळनिधी । कार्य करितां सर्वसिद्धी । आघात अडथाळे उपाधी । बाधूं सकेना ॥ ६॥

Whoever bows to you, the treasury of all auspiciousness, before undertaking any task, achieves complete success in it, and no calamity, obstacle, or hindrance can touch it.

जयाचें आठवितां ध्यान । वाटे परम समाधान । नेत्रीं रिघोनियां मन । पांगुळे सर्वांगी ॥ ७॥

ज्याच्या ध्यानाचे स्मरण करताच परम समाधान वाटते, आणि ज्याचे रूप डोळ्यांतून मनात शिरताच सर्वांग स्तब्ध (मोहित) होते.

जयाचें आठवितां ध्यान । वाटे परम समाधान । नेत्रीं रिघोनियां मन । पांगुळे सर्वांगी ॥ ७॥

The mere recollection of his form in meditation brings supreme contentment; his image entering through the eyes into the mind leaves the whole being spellbound and still.

सगुण रूपाची टेव । माहा लावण्य लाघव । नृत्य करितां सकळ देव । तटस्त होती ॥ ८॥

त्याच्या सगुण रूपाची शैली अत्यंत सुंदर व मनोहर आहे. तो नृत्य करू लागला की सर्व देवसुद्धा थक्क होऊन पाहत राहतात.

सगुण रूपाची टेव । माहा लावण्य लाघव । नृत्य करितां सकळ देव । तटस्त होती ॥ ८॥

The charm of his tangible, embodied form is of great beauty and grace. When he dances, even all the gods stand still in wonder, watching.

सर्वकाळ मदोन्मत्त । सदा आनंदे डुल्लत । हरूषें निर्भर उद्दित । सुप्रसन्नवदनु ॥ ९॥

तो सतत मदाने धुंद आणि आनंदाने डोलणारा आहे, हर्षाने ओतप्रोत भरलेला व उल्हासित आहे, आणि त्याचे मुख नेहमी प्रसन्न दिसते.

सर्वकाळ मदोन्मत्त । सदा आनंदे डुल्लत । हरूषें निर्भर उद्दित । सुप्रसन्नवदनु ॥ ९॥

He is ever intoxicated with bliss, always swaying with joy, brimming and radiant with delight, his face always cheerful and serene.

भव्यरूप वितंड । भीममूर्ति माहा प्रचंड । विस्तीर्ण मस्तकीं उदंड । सिंधूर चर्चिला ॥ १०॥

त्याचे रूप भव्य व विशाल आहे, त्याची मूर्ती अतिशय भीमकाय व प्रचंड आहे, आणि त्याच्या विस्तीर्ण मस्तकावर भरपूर शेंदूर लावलेला आहे.

भव्यरूप वितंड । भीममूर्ति माहा प्रचंड । विस्तीर्ण मस्तकीं उदंड । सिंधूर चर्चिला ॥ १०॥

His form is grand and immense, his figure awesomely huge and massive, and his broad forehead is thickly smeared with vermilion.

नाना सुगंध परिमळें । थबथबा गळती गंडस्थळें । तेथें आलीं षट्पदकुळें । झुंकारशब्दें ॥ ११॥

त्याच्या गंडस्थळांतून विविध सुगंधित मदाचे थेंब थबथबा गळत असतात, आणि त्या सुगंधाकडे आकर्षित होऊन भुंग्यांचे थवे गुंजारव करत तिथे येतात.

नाना सुगंध परिमळें । थबथबा गळती गंडस्थळें । तेथें आलीं षट्पदकुळें । झुंकारशब्दें ॥ ११॥

From his temples, drops of fragrant musth trickle down profusely, and swarms of bees, drawn by that scent, hover there humming.

मुर्डीव शुंडादंड सरळे । शोभे अभिनव आवाळें । लंबित अधर तिक्षण गळे । क्षणक्ष्णा मंदसत्वी ॥ १२॥

त्याची वळलेली सोंड सरळ आणि नवलाईने शोभिवंत दिसते, त्याचा लांब ओठ प्रत्येक क्षणी हळुवारपणे हलत असतो.

मुर्डीव शुंडादंड सरळे । शोभे अभिनव आवाळें । लंबित अधर तिक्षण गळे । क्षणक्ष्णा मंदसत्वी ॥ १२॥

His curved trunk, though bent, hangs straight and handsome, remarkably graceful; his long lower lip trembles gently, moment by moment.

चौदा विद्यांचा गोसांवी । हरस्व लोचन ते हिलावी । लवलवित फडकावी । फडै फडै कर्णथापा ॥ १३॥

चौदा विद्यांचा स्वामी असलेला हा गणेश आपले लहान डोळे हलवत असतो, आणि आपले कान फडफड आवाज करत जलद हलवत असतो.

चौदा विद्यांचा गोसांवी । हरस्व लोचन ते हिलावी । लवलवित फडकावी । फडै फडै कर्णथापा ॥ १३॥

This lord of the fourteen branches of knowledge moves his small eyes about, and rapidly flaps his ears with a fluttering sound.

रत्नखचित मुगुटीं झळाळ । नाना सुरंग फांकती कीळ । कुंडलें तळपती नीळ । वरी जडिले झमकती ॥ १४॥

रत्नजडित मुकुट झळाळताना विविध रंगांचे किरण पसरतात, आणि त्यावर जडवलेली निळी कुंडले चमचम चमकतात.

रत्नखचित मुगुटीं झळाळ । नाना सुरंग फांकती कीळ । कुंडलें तळपती नीळ । वरी जडिले झमकती ॥ १४॥

His jewel-studded crown glitters, scattering rays of many colors, and the dark blue earrings set upon it sparkle and gleam.

दंत शुभ्र सद्दट । रत्नखचित हेमकट्ट । तया तळवटीं पत्रें नीट । तळपती लघु लघु ॥ १५॥

त्याचे दात शुभ्र व घट्ट असून, त्यांच्यावर रत्नजडित सुवर्णकड्या आहेत, आणि त्याच्या पायाशी छोटी छोटी पाने चमकत असतात.

दंत शुभ्र सद्दट । रत्नखचित हेमकट्ट । तया तळवटीं पत्रें नीट । तळपती लघु लघु ॥ १५॥

His tusks are white and firm, adorned with jeweled gold bands, and at their base small ornamental leaves gleam brightly.

लवथवित मलपे दोंद । वेष्टित कट्ट नागबंद । क्षुद्र घंटिका मंद मंद । वाजती झणत्कारें ॥ १६॥

त्याचे विशाल पोट डौलदारपणे हलत असते, त्याभोवती नागाचा पट्टा बांधलेला आहे, आणि त्यावरील लहान घंटिका मंद मंद रुणझुण आवाज करतात.

लवथवित मलपे दोंद । वेष्टित कट्ट नागबंद । क्षुद्र घंटिका मंद मंद । वाजती झणत्कारें ॥ १६॥

His huge belly sways with a stately motion, girded round with a serpent as a belt, and the little bells upon it tinkle softly with a gentle chime.

चतुर्भुज लंबोदर । कासे कासिला पितांबर । फडके दोंदिचा फणीवर । धुधूकार टाकी ॥ १७॥

चार हात असलेला हा लंबोदर पीतांबर नेसलेला आहे, आणि त्याच्या पोटावरचा सर्प फडफडत फुत्कार टाकत असतो.

चतुर्भुज लंबोदर । कासे कासिला पितांबर । फडके दोंदिचा फणीवर । धुधूकार टाकी ॥ १७॥

This four-armed, large-bellied god wears a yellow silk garment, while the serpent wrapped around his belly hisses and flutters.

डोलवी मस्तक जिव्हा लाळी । घालून बैसला वेटाळी । उभारोनि नाभिकमळीं । टकमकां पाहे ॥ १८॥

तो आपले मस्तक डोलवत जीभ लाळ टाकत बसलेला असतो, आणि आपल्या नाभिकमळाकडे टक लावून पाहत असतो.

डोलवी मस्तक जिव्हा लाळी । घालून बैसला वेटाळी । उभारोनि नाभिकमळीं । टकमकां पाहे ॥ १८॥

He sways his head, his tongue drooling, seated coiled about, and gazes fixedly, with head raised, toward his own navel-lotus.

नाना याति कुशुममाळा । व्याळपरियंत रुळती गळां । रत्नजडित हृदयकमळा- । वरी पदक शोभे ॥ १९॥

नाना प्रकारच्या फुलांच्या माळा त्याच्या सर्पापर्यंत लांब गळ्यात रुळत असतात, आणि रत्नजडित पदक त्याच्या हृदयकमळावर शोभून दिसते.

नाना याति कुशुममाळा । व्याळपरियंत रुळती गळां । रत्नजडित हृदयकमळा- । वरी पदक शोभे ॥ १९॥

Garlands of many kinds of flowers hang down his neck all the way to the serpent-belt, and a jeweled pendant adorns his heart, over his lotus-like chest.

शोभे फरश आणी कमळ । अंकुश तिक्षण तेजाळ । येके करीं मोदकगोळ । तयावरी अति प्रीति ॥ २०॥

त्याच्या हातात परशू आणि कमळ शोभून दिसतात, एका हातात तीक्ष्ण व तेजस्वी अंकुश आहे, आणि एका हातात मोदकाचा गोळा आहे, ज्यावर त्याचे विशेष प्रेम आहे.

शोभे फरश आणी कमळ । अंकुश तिक्षण तेजाळ । येके करीं मोदकगोळ । तयावरी अति प्रीति ॥ २०॥

In his hands shine an axe and a lotus, and a sharp, gleaming goad; in one hand is a ball of modak (sweet), for which he has special fondness.

नट नाट्य कळा कुंसरी । नाना छंदें नृत्य करी । टाळ मृदांग भरोवरी । उपांग हुंकारे ॥ २१॥

तो नट-नाट्यकलेत आणि सांगीतिक कलांमध्ये कुशल आहे, विविध तालांत नृत्य करतो, आणि टाळ-मृदुंगाच्या साथीने वाद्यसुद्धा गुंजारवत असतात.

नट नाट्य कळा कुंसरी । नाना छंदें नृत्य करी । टाळ मृदांग भरोवरी । उपांग हुंकारे ॥ २१॥

Skilled in the arts of acting and dance, he dances in many rhythms, while cymbals and drums accompany, and other instruments hum along.

स्थिरता नाहीं येक क्षण । चपळविशईं अग्रगण । साअजिरी मूर्ति सुलक्षण । लावण्यखाणी ॥ २२॥

त्याला एक क्षणही स्थिरता नाही, चपळतेत तो सर्वांत अग्रगण्य आहे, त्याची मूर्ती सुबक व सुलक्षणी आहे, आणि तो जणू लावण्याची खाणच आहे.

स्थिरता नाहीं येक क्षण । चपळविशईं अग्रगण । साअजिरी मूर्ति सुलक्षण । लावण्यखाणी ॥ २२॥

He is never still for even a moment, foremost of all in agility; his figure is graceful and finely formed, a very mine of beauty.

रुणझुणा वाजती नेपुरें । वांकी बोभाटती गजरें । घागरियासहित मनोहरें । पा‍उलें दोनी ॥ २३॥

त्याच्या पायातील नुपुरे रुणझुण वाजतात, वांक्या मोठ्या आवाजात गर्जतात, आणि घागऱ्यांसहित त्याची दोन्ही पावले अतिशय मनोहर दिसतात.

रुणझुणा वाजती नेपुरें । वांकी बोभाटती गजरें । घागरियासहित मनोहरें । पा‍उलें दोनी ॥ २३॥

The anklets on his feet jingle softly, the ornamental rings resound loudly, and his two feet, adorned with tiny bells, look utterly enchanting.

ईश्वरसभेसी आली शोभा । दिव्यांबरांची फांकली प्रभा । साहित्यविशईं सुल्लभा । अष्टनायका होती ॥ २४॥

शिवाच्या सभेला शोभा प्राप्त झाली आहे, दिव्य वस्त्रांची प्रभा चोहीकडे पसरली आहे, आणि नृत्यकलेच्या साथीसाठी अष्टनायिका (आठ रससिद्ध नायिका) सहज उपलब्ध आहेत.

ईश्वरसभेसी आली शोभा । दिव्यांबरांची फांकली प्रभा । साहित्यविशईं सुल्लभा । अष्टनायका होती ॥ २४॥

Beauty has come to grace Shiva's divine assembly, the radiance of celestial garments spreads all around, and the eight classic nayikas readily attend for the sake of this artistic performance.

ऐसा सर्वांगे सुंदरु । सकळ विद्यांचा आगरु । त्यासी माझा नमस्कारु । साष्टांग भावें ॥ २५॥

अशा सर्वांगसुंदर आणि सर्व विद्यांची खाण असलेल्या गणेशाला मी भावपूर्ण साष्टांग नमस्कार करतो.

ऐसा सर्वांगे सुंदरु । सकळ विद्यांचा आगरु । त्यासी माझा नमस्कारु । साष्टांग भावें ॥ २५॥

To this Ganesha, beautiful in every limb and the very treasury of all knowledge, I offer my full prostration with heartfelt devotion.

ध्यान गणेशाचें वर्णितां । मतिप्रकाश होये भ्रांता । गुणानुवाद श्रवण करितां । वोळे सरस्वती ॥ २६॥

गणेशाच्या ध्यानाचे वर्णन केल्याने भ्रमित बुद्धीलाही प्रकाश (ज्ञान) प्राप्त होतो, आणि त्याचे गुणगान श्रवण केल्याने सरस्वती प्रसन्न होते.

ध्यान गणेशाचें वर्णितां । मतिप्रकाश होये भ्रांता । गुणानुवाद श्रवण करितां । वोळे सरस्वती ॥ २६॥

Describing the meditation-form of Ganesha brings light even to a confused mind, and listening to the recounting of his glory pleases Saraswati, who then bestows her grace.

जयासि ब्रह्मादिक वंदिती । तेथें मानव बापुडे किती । असो प्राणी मंदमती । तेहीं गणेश चिंतावा ॥ २७॥

ज्याला ब्रह्मादिक देवसुद्धा वंदन करतात, तेथे बिचारे मानव किती क्षुल्लक आहेत! तरीही मंदबुद्धी असलेल्या प्राण्यानेही गणेशाचे चिंतन अवश्य करावे.

जयासि ब्रह्मादिक वंदिती । तेथें मानव बापुडे किती । असो प्राणी मंदमती । तेहीं गणेश चिंतावा ॥ २७॥

When even Brahma and the other gods bow to him, how insignificant are poor mortals! Yet let even the dullest of beings meditate on Ganesha.

जे मूर्ख अवलक्षण । जे कां हीणाहूनि हीण । तेचि होती दक्ष प्रविण । सर्वविशईं ॥ २८॥

जे मूर्ख, दुर्लक्षणी, आणि हीनाहूनही हीन असतात, तेच गणेशाच्या कृपेने सर्व बाबतीत दक्ष व निपुण बनतात.

जे मूर्ख अवलक्षण । जे कां हीणाहूनि हीण । तेचि होती दक्ष प्रविण । सर्वविशईं ॥ २८॥

Even those who are foolish, ill-natured, and lowest of the low become skillful and proficient in every respect, by his grace.

ऐसा जो परम समर्थ । पूर्ण करी मनोरथ । सप्रचीत भजनस्वार्थ । कल्लौ चंडीविनायेकौ ॥ २९॥

असा हा परम समर्थ गणेश मनातील इच्छा पूर्ण करतो. कलियुगात भजनाचे खरे फळ अनुभवास येते ते चंडी आणि विनायक (गणेश) यांच्या उपासनेनेच.

ऐसा जो परम समर्थ । पूर्ण करी मनोरथ । सप्रचीत भजनस्वार्थ । कल्लौ चंडीविनायेकौ ॥ २९॥

Such is this supremely capable Ganesha, who fulfills one's heart's desires. In this age of Kali, the true fruit of worship is experienced through devotion to Chandi and Vinayaka (Ganesha).

ऐसा गणेश मंगळमूर्ती । तो म्यां स्तविला येथामति । वांछ्या धरूनि चित्तीं । परमार्थाची ॥ ३०॥

अशा या मंगलमूर्ती गणेशाची मी माझ्या बुद्धीप्रमाणे स्तुती केली आहे, मनात परमार्थ प्राप्तीची इच्छा धरून.

ऐसा गणेश मंगळमूर्ती । तो म्यां स्तविला येथामति । वांछ्या धरूनि चित्तीं । परमार्थाची ॥ ३०॥

Such is this auspicious Ganesha, whom I have praised here as best my understanding allows, holding in my heart the wish to attain the ultimate spiritual goal.