ऐक परमार्थाचें साधन । जेणें होय समाधान । तें तूं जाण गा श्रवण । निश्चयेंसीं ॥ १॥

परमार्थाचे साधन ऐक, ज्यामुळे समाधान लाभते; ते निश्चितपणे श्रवणच आहे, हे जाणून घे.

ऐक परमार्थाचें साधन । जेणें होय समाधान । तें तूं जाण गा श्रवण । निश्चयेंसीं ॥ १॥

Listen to the means of attaining the ultimate truth, through which contentment is gained; know with certainty that it is listening itself.

श्रवणें आतुडे भक्ती । श्रवणें उद्भवे विरक्ती । श्रवणें तुटे आसक्ती । विषयांची ॥ २॥

श्रवणाने भक्ती प्राप्त होते, श्रवणाने वैराग्य उत्पन्न होते, आणि श्रवणानेच विषयांची आसक्ती तुटते.

श्रवणें आतुडे भक्ती । श्रवणें उद्भवे विरक्ती । श्रवणें तुटे आसक्ती । विषयांची ॥ २॥

Through listening, devotion is attained; through listening, dispassion arises; and through listening, attachment to sense objects is severed.

श्रवणें घडे चित्तशुद्धी । श्रवणें होय दृढ बुद्धी । श्रवणें तुटे उपाधी । अभिमानाची ॥ ३॥

श्रवणाने चित्तशुद्धी घडते, श्रवणाने बुद्धी दृढ होते, आणि श्रवणानेच अभिमानाची उपाधी तुटते.

श्रवणें घडे चित्तशुद्धी । श्रवणें होय दृढ बुद्धी । श्रवणें तुटे उपाधी । अभिमानाची ॥ ३॥

Through listening, purity of mind is achieved; through listening, the intellect becomes firm; and through listening, the burden of pride is cut away.

श्रवणें निश्चयो घडे । श्रवणें ममता मोडे । श्रवणें अंतरीं जोडे । समाधान ॥ ४॥

श्रवणाने निश्चय दृढ होतो, श्रवणाने ममता मोडते, आणि श्रवणानेच अंतरंगात समाधान प्राप्त होते.

श्रवणें निश्चयो घडे । श्रवणें ममता मोडे । श्रवणें अंतरीं जोडे । समाधान ॥ ४॥

Through listening, firm conviction is formed; through listening, attachment breaks; and through listening, contentment is gained within.

श्रवणें आशंका फिटे । श्रवणें संशयो तुटे । श्रवण होतां पालटे । पूर्वगुण आपुला ॥ ५॥

श्रवणाने शंका दूर होतात, श्रवणाने संशय तुटतो, आणि श्रवण झाले की आपले पूर्वीचे गुण बदलून जातात.

श्रवणें आशंका फिटे । श्रवणें संशयो तुटे । श्रवण होतां पालटे । पूर्वगुण आपुला ॥ ५॥

Through listening, doubts are dispelled; through listening, suspicion is cut away; and once listening occurs, one's own former nature is transformed.

श्रवणें आवरे मन । श्रवणें घडे समाधान । श्रवणें तुटे बंधन । देहबुद्धीचें ॥ ६॥

श्रवणाने मन आवरले जाते, श्रवणाने समाधान लाभते, आणि श्रवणानेच देहबुद्धीचे बंधन तुटते.

श्रवणें आवरे मन । श्रवणें घडे समाधान । श्रवणें तुटे बंधन । देहबुद्धीचें ॥ ६॥

Through listening, the mind is restrained; through listening, contentment is achieved; and through listening, the bondage of body-consciousness is broken.

श्रवणें मीपण जाय । श्रवणें धोका न ये । श्रवणें नाना अपाय । भस्म होती ॥ ७॥

श्रवणाने मीपण नाहीसे होते, श्रवणाने भीती उरत नाही, आणि श्रवणानेच नाना अपाय भस्म होऊन जातात.

श्रवणें मीपण जाय । श्रवणें धोका न ये । श्रवणें नाना अपाय । भस्म होती ॥ ७॥

Through listening, egotism departs; through listening, no danger befalls one; and through listening, all manner of harms are reduced to ashes.

श्रवणें होय कार्यसिद्धि । श्रवणें लागे समाधी । श्रवणें घडे सर्वसिद्धी । समाधानाची ॥ ८॥

श्रवणाने कार्यसिद्धी होते, श्रवणाने समाधी लागते, आणि श्रवणानेच समाधानाची सर्व सिद्धी घडते.

श्रवणें होय कार्यसिद्धि । श्रवणें लागे समाधी । श्रवणें घडे सर्वसिद्धी । समाधानाची ॥ ८॥

Through listening, one's purpose is accomplished; through listening, one enters samadhi; and through listening, the complete fulfillment of contentment is achieved.

सत्संगावरी श्रवण । तेणें कळे निरूपण । श्रवणें होईजे आपण । तदाकार ॥ ९॥

सत्संगतीत श्रवण घडते, त्यामुळे निरूपण कळते, आणि श्रवणानेच आपण त्या तत्त्वाशी तद्रूप होतो.

सत्संगावरी श्रवण । तेणें कळे निरूपण । श्रवणें होईजे आपण । तदाकार ॥ ९॥

Listening occurs in the company of the wise, through which exposition becomes understood; and through listening, one becomes identical with that very reality.

श्रवणें प्रबोध वाढे । श्रवणें प्रज्ञा चढे । श्रवणें विषयांचे ओढे । तुटोन जाती ॥ १०॥

श्रवणाने प्रबोध वाढतो, श्रवणाने प्रज्ञा वाढते, आणि श्रवणानेच विषयांचे ओढे तुटून जातात.

श्रवणें प्रबोध वाढे । श्रवणें प्रज्ञा चढे । श्रवणें विषयांचे ओढे । तुटोन जाती ॥ १०॥

Through listening, understanding grows; through listening, wisdom increases; and through listening, the pull of sense objects is severed.

श्रवणें विचार कळे । श्रवणें ज्ञान हें प्रबळे । श्रवणें वस्तु निवळे । साधकांसी ॥ ११॥

श्रवणाने विचार कळतो, श्रवणाने ज्ञान प्रबळ होते, आणि श्रवणानेच साधकांना ती वस्तू (ब्रह्म) स्वच्छपणे कळते.

श्रवणें विचार कळे । श्रवणें ज्ञान हें प्रबळे । श्रवणें वस्तु निवळे । साधकांसी ॥ ११॥

Through listening, discernment becomes clear; through listening, knowledge grows strong; and through listening, that reality becomes clear to the seeker.

श्रवणें सद्बुद्धि लागे । श्रवणें विवेक जागे । श्रवणें मन हें मागे । भगवंतासी ॥ १२॥

श्रवणाने सद्बुद्धी लागते, श्रवणाने विवेक जागृत होतो, आणि श्रवणानेच मन भगवंताची ओढ धरते.

श्रवणें सद्बुद्धि लागे । श्रवणें विवेक जागे । श्रवणें मन हें मागे । भगवंतासी ॥ १२॥

Through listening, good sense is instilled; through listening, discernment awakens; and through listening, the mind comes to yearn for God.

श्रवणें कुसंग तुटे । श्रवणें काम ओहटे । श्रवणें धोका आटे । एकसरां ॥ १३॥

श्रवणाने कुसंग तुटतो, श्रवणाने कामवासना ओसरते, आणि श्रवणानेच धोका एकदम नाहीसा होतो.

श्रवणें कुसंग तुटे । श्रवणें काम ओहटे । श्रवणें धोका आटे । एकसरां ॥ १३॥

Through listening, bad company is cut off; through listening, lust recedes; and through listening, all danger is instantly dissolved.

श्रवणें मोह नासे । श्रवणें स्फूर्ति प्रकाशे । श्रवणें सद्वस्तु भासे । निश्चयात्मक ॥ १४॥

श्रवणाने मोह नाहीसा होतो, श्रवणाने स्फूर्ती प्रकाशते, आणि श्रवणानेच खरी वस्तू निश्चयपूर्वक भासू लागते.

श्रवणें मोह नासे । श्रवणें स्फूर्ति प्रकाशे । श्रवणें सद्वस्तु भासे । निश्चयात्मक ॥ १४॥

Through listening, delusion is destroyed; through listening, inspiration shines forth; and through listening, the true reality becomes apparent with certainty.

श्रवणें होय उत्तम गती । श्रवणें आतुडे शांती । श्रवणें पाविजे निवृत्ती । अचळपद ॥ १५॥

श्रवणाने उत्तम गती प्राप्त होते, श्रवणाने शांती लाभते, आणि श्रवणानेच निवृत्तीरूपी अचल पद प्राप्त होते.

श्रवणें होय उत्तम गती । श्रवणें आतुडे शांती । श्रवणें पाविजे निवृत्ती । अचळपद ॥ १५॥

Through listening, the highest destination is attained; through listening, peace is gained; and through listening, the unshakeable state of cessation is reached.

श्रवणा-ऐसें सार नाहीं । श्रवणें घडे सर्व कांहीं । भवनदीच्या प्रवाहीं । तरणोपाय श्रवणें ॥ १६॥

श्रवणासारखे सार दुसरे काही नाही, श्रवणाने सर्व काही घडते; भवनदीच्या प्रवाहात तरून जाण्याचा उपाय म्हणजे श्रवणच होय.

श्रवणा-ऐसें सार नाहीं । श्रवणें घडे सर्व कांहीं । भवनदीच्या प्रवाहीं । तरणोपाय श्रवणें ॥ १६॥

There is no essence equal to listening; through listening, everything is accomplished; the means of crossing the river of worldly existence is listening itself.

श्रवण भजनाचा आरंभ । श्रवण सर्वीं सर्वारंभ । श्रवणें होय स्वयंभ । सर्व कांहीं ॥ १७॥

श्रवण हाच भजनाचा आरंभ आहे, श्रवण हाच सर्व आरंभांचा आरंभ आहे; श्रवणानेच सर्व काही स्वयंभूपणे घडते.

श्रवण भजनाचा आरंभ । श्रवण सर्वीं सर्वारंभ । श्रवणें होय स्वयंभ । सर्व कांहीं ॥ १७॥

Listening is the very beginning of devotion; listening is the beginning of all beginnings; through listening, everything comes about of its own accord.

प्रवृत्ति अथवा निवृत्ति । श्रवणेंविण न घडे प्राप्ती । हे तों सकळांस प्रचीती । प्रत्यक्ष आहे ॥ १८॥

प्रवृत्ती असो वा निवृत्ती, श्रवणाशिवाय कशाचीही प्राप्ती घडत नाही; हे तर सर्वांना प्रत्यक्ष अनुभवाने पटलेले आहे.

प्रवृत्ति अथवा निवृत्ति । श्रवणेंविण न घडे प्राप्ती । हे तों सकळांस प्रचीती । प्रत्यक्ष आहे ॥ १८॥

Whether it is worldly engagement or renunciation, without listening no attainment occurs at all; this indeed is a matter of direct experience for everyone.

ऐकिल्याविण कळेना । हें ठाउकें आहे जनां । त्याकारणें मूळ प्रयत्ना । श्रवण आधीं ॥ १९॥

ऐकल्याशिवाय काहीच कळत नाही, हे लोकांना ठाऊक आहे; म्हणूनच कोणत्याही प्रयत्नाचे मूळ म्हणजे प्रथम श्रवणच असते.

ऐकिल्याविण कळेना । हें ठाउकें आहे जनां । त्याकारणें मूळ प्रयत्ना । श्रवण आधीं ॥ १९॥

Without hearing, nothing is understood - this is well known to people; hence, at the root of any effort, listening comes first.

जें जन्मीं ऐकिलेंचि नाहीं । तेथें पडिजे संदेहीं । म्हणोनिया दुजें कांहीं । साम्यता न घडे ॥ २०॥

जे जन्मात कधीच ऐकलेच नाही, त्याबाबत माणूस संदेहातच पडतो; म्हणून दुसऱ्या कशाशीही त्याची तुलना होऊ शकत नाही.

जें जन्मीं ऐकिलेंचि नाहीं । तेथें पडिजे संदेहीं । म्हणोनिया दुजें कांहीं । साम्यता न घडे ॥ २०॥

What one has never once heard in one's entire life leaves one caught in doubt about it; hence nothing else can ever be equated with the value of listening.

बहुत साधनें पाहतां । श्रवणास न घडे साम्यता । श्रवणेंविण तत्त्वता । कार्य न चले ॥ २१॥

अनेक साधने पाहिली, तरी श्रवणाची बरोबरी कशालाच घडत नाही; श्रवणाशिवाय खरोखर कोणतेही कार्य पुढे सरकत नाही.

बहुत साधनें पाहतां । श्रवणास न घडे साम्यता । श्रवणेंविण तत्त्वता । कार्य न चले ॥ २१॥

Examining the many spiritual practices, none can equal listening; without listening, truly no undertaking can proceed at all.

न देखतां दिनकर । पडे अवघा अंधकार । श्रवणेंविण प्रकार । तैसा होय ॥ २२॥

सूर्य न दिसल्यास सगळीकडे अंधार पसरतो, तसाच प्रकार श्रवणाशिवाय होतो.

न देखतां दिनकर । पडे अवघा अंधकार । श्रवणेंविण प्रकार । तैसा होय ॥ २२॥

When the sun is not seen, darkness spreads everywhere; the same happens in the absence of listening.

कैशी नवविधा भक्ती । कैशी चतुर्विधा मुक्ती । कैशी आहे सहजस्थिती । हें श्रवणेंविण न कळे ॥ २३॥

नवविधा भक्ती कशी असते, चतुर्विधा मुक्ती कशी असते, सहजस्थिती कशी असते - हे सगळे श्रवणाशिवाय कळत नाही.

कैशी नवविधा भक्ती । कैशी चतुर्विधा मुक्ती । कैशी आहे सहजस्थिती । हें श्रवणेंविण न कळे ॥ २३॥

What the nine forms of devotion are like, what the four kinds of liberation are like, what the natural state is like - none of this can be known without listening.

न कळे षट्कर्माचरण । न कळे कैसें पुरश्चरण । न कळे कैसें उपासन । विधियुक्त ॥ २४॥

षट्कर्मांचे आचरण कसे करावे हे कळत नाही, पुरश्चरण कसे करावे हे कळत नाही, विधियुक्त उपासना कशी करावी हेही कळत नाही, श्रवणाशिवाय.

न कळे षट्कर्माचरण । न कळे कैसें पुरश्चरण । न कळे कैसें उपासन । विधियुक्त ॥ २४॥

Without listening, one does not know how to perform the six prescribed duties, how to undertake ritual repetition, or how to worship according to proper procedure.

नाना व्रतें नाना दानें । नाना तपें नाना साधनें । नाना योग तीर्थाटणें । श्रवणेंविण न कळती ॥ २५॥

नाना व्रते, नाना दाने, नाना तपे, नाना साधने, नाना योग आणि तीर्थयात्रा - हे सर्व श्रवणाशिवाय कळत नाहीत.

नाना व्रतें नाना दानें । नाना तपें नाना साधनें । नाना योग तीर्थाटणें । श्रवणेंविण न कळती ॥ २५॥

Various vows, various forms of charity, various austerities, various practices, various forms of yoga, and pilgrimages - none of these can be known without listening.

नाना विद्या पिंडज्ञान । नाना तत्त्वांचें शोधन । नाना कळा ब्रह्मज्ञान । श्रवणेंविण न कळे ॥ २६॥

नाना विद्या, पिंडज्ञान, नाना तत्त्वांचे शोधन, नाना कला आणि ब्रह्मज्ञान - हे सर्व श्रवणाशिवाय कळत नाही.

नाना विद्या पिंडज्ञान । नाना तत्त्वांचें शोधन । नाना कळा ब्रह्मज्ञान । श्रवणेंविण न कळे ॥ २६॥

Various fields of knowledge, knowledge of the body, the investigation of various principles, various arts, and the knowledge of Brahman - none of this can be known without listening.

अठरा भार वनस्पती । एक्या जळें प्रबळती । एक्या रसें उत्पत्ती । सकळ जीवांची ॥ २७॥

अठरा प्रकारच्या वनस्पती एकाच पाण्याने पोसल्या जातात, आणि सर्व जीवांची उत्पत्तीही एकाच रसापासून होते.

अठरा भार वनस्पती । एक्या जळें प्रबळती । एक्या रसें उत्पत्ती । सकळ जीवांची ॥ २७॥

All the countless varieties of plants are nourished by the very same water, and the origin of all living beings arises from that very same essence.

सकळ जीवांस एक पृथ्वी । सकळ जीवांस एक रवी । सकळ जीवांस वर्तवी । एक वायु ॥ २८॥

सर्व जीवांसाठी पृथ्वी एकच आहे, सर्व जीवांसाठी सूर्य एकच आहे, आणि सर्व जीवांना चालवणारा वायूही एकच आहे.

सकळ जीवांस एक पृथ्वी । सकळ जीवांस एक रवी । सकळ जीवांस वर्तवी । एक वायु ॥ २८॥

For all living beings there is but one earth, for all living beings there is but one sun, and it is but one single air that sustains all living beings.

सकळ जीवांस एक पैस । जयास बोलिजे आकाश । सकळ जीवांचा वास । एक परब्रह्मीं ॥ २९॥

सर्व जीवांसाठी एकच विस्तार आहे, ज्याला आकाश म्हणतात, आणि सर्व जीवांचा वास शेवटी एकाच परब्रह्मातच असतो.

सकळ जीवांस एक पैस । जयास बोलिजे आकाश । सकळ जीवांचा वास । एक परब्रह्मीं ॥ २९॥

For all living beings there is but one expanse, called the sky, and the dwelling place of all living beings is, in the end, that one supreme Brahman alone.

तैसें सकळ जीवांस मिळोन । सार एकचि साधन । तें हें जाण श्रवण । प्राणिमात्रांसीं ॥ ३०॥

त्याचप्रमाणे सर्व जीवांसाठी मिळून एकच सारभूत साधन आहे, आणि ते म्हणजे सर्व प्राणिमात्रांसाठी श्रवणच होय, हे जाणावे.

तैसें सकळ जीवांस मिळोन । सार एकचि साधन । तें हें जाण श्रवण । प्राणिमात्रांसीं ॥ ३०॥

In the same way, there is but one essential practice common to all living beings, and know that this practice, for every living creature, is listening itself.

नाना देश भाषा मतें । भूमंडळीं असंख्यातें । सर्वांस श्रवणापरतें । साधनचि नाहीं ॥३१॥

पृथ्वीवर नाना देश, नाना भाषा आणि नाना मते असंख्य आहेत, पण त्या सर्वांसाठी श्रवणाहून श्रेष्ठ असे दुसरे साधन नाही.

नाना देश भाषा मतें । भूमंडळीं असंख्यातें । सर्वांस श्रवणापरतें । साधनचि नाहीं ॥३१॥

On this earth there are countless different countries, languages, and doctrines, yet for all of them, there is no practice greater than listening.

श्रवणें घडे उपरती । बद्धाचे मुमुक्षु होती । मुमुक्षूचे साधक अती । नेमेंसिं चालती ॥ ३२॥

श्रवणाने वैराग्य उत्पन्न होते, बद्ध जीव मुमुक्षु बनतात, आणि मुमुक्षु साधक होऊन नियमाने वाटचाल करू लागतात.

श्रवणें घडे उपरती । बद्धाचे मुमुक्षु होती । मुमुक्षूचे साधक अती । नेमेंसिं चालती ॥ ३२॥

Through listening, a turning away from the world occurs; the bound become seekers of liberation; and those seekers of liberation become disciplined practitioners, walking their path with strict discipline.

साधकांचे होति सिद्ध । अंगीं बाणतां प्रबोध । हें तों आहे प्रसिद्ध । सकळांस ठाउकें ॥ ३३॥

साधकांना जेव्हा खरा बोध प्राप्त होतो, तेव्हा तेच सिद्ध बनतात; हे तर सर्वांना ठाऊक असलेले सुप्रसिद्ध सत्य आहे.

साधकांचे होति सिद्ध । अंगीं बाणतां प्रबोध । हें तों आहे प्रसिद्ध । सकळांस ठाउकें ॥ ३३॥

When true understanding takes root within them, seekers become perfected adepts; this indeed is a well-known fact, familiar to all.

ठायींचे खळ चांडाळ । तेचि होती पुण्यशीळ । ऐसा गुण तात्काळ । श्रवणाचा ॥ ३४॥

जन्मजात दुष्ट व नीच असलेलेही श्रवणाने पुण्यशील बनतात; असा तत्काळ प्रभाव श्रवणाचा आहे.

ठायींचे खळ चांडाळ । तेचि होती पुण्यशीळ । ऐसा गुण तात्काळ । श्रवणाचा ॥ ३४॥

Even those who are wicked and base by nature become virtuous through listening; such is the instant effect that listening has.

जो दुर्बुद्धि दुरात्मा । तोचि होय पुण्यात्मा । अगाध श्रवणाचा महिमा । बोलिला न वचे ॥ ३५॥

जो दुर्बुद्धी व दुरात्मा असतो, तोच पुण्यात्मा बनतो; श्रवणाचा महिमा इतका अगाध आहे की तो शब्दांत सांगताच येत नाही.

जो दुर्बुद्धि दुरात्मा । तोचि होय पुण्यात्मा । अगाध श्रवणाचा महिमा । बोलिला न वचे ॥ ३५॥

One who is evil-minded and base of soul becomes a soul of merit; the glory of listening is so unfathomable that it simply cannot be described in words.

तीर्थव्रतांची फळश्रुती । पुढें होणार सांगती । तैसें नव्हे हातींच्या हातीं । सप्रचीत श्रवणें ॥ ३६॥

तीर्थ आणि व्रतांचे फळ भविष्यात मिळेल असे सांगितले जाते, पण श्रवणाचे फळ मात्र लगेच, हातोहात, अनुभवाने प्रत्ययास येते.

तीर्थव्रतांची फळश्रुती । पुढें होणार सांगती । तैसें नव्हे हातींच्या हातीं । सप्रचीत श्रवणें ॥ ३६॥

The fruit of pilgrimages and vows is said to come at some future time, but the fruit of listening is not like that - it is experienced directly, right in one's hand, through immediate evidence.

नाना रोग नाना व्याधी । तत्काळ तोडिजे औषधी । तैशी आहे श्रवणसिद्धी । अनुभवी जाणती ॥ ३७॥

नाना रोग व व्याधी जसे औषधाने तत्काळ बरे होतात, तशीच श्रवणाची सिद्धीही तत्काळ फळ देणारी असते, हे अनुभवी लोक जाणतात.

नाना रोग नाना व्याधी । तत्काळ तोडिजे औषधी । तैशी आहे श्रवणसिद्धी । अनुभवी जाणती ॥ ३७॥

Just as various diseases and ailments are cured at once by medicine, so too is the power gained through listening - the experienced know this to be true.

श्रवणाचा विचार कळे । तरीच भाग्यश्री प्रबळे । मुख्य परमात्मा आकळे । स्वानुभवासी ॥ ३८॥

श्रवणाचा खरा विचार कळला तरच भाग्य प्रबळ होते, आणि मुख्य परमात्मा स्वानुभवाला येतो.

श्रवणाचा विचार कळे । तरीच भाग्यश्री प्रबळे । मुख्य परमात्मा आकळे । स्वानुभवासी ॥ ३८॥

Only when the true significance of listening is understood does one's fortune truly flourish, and the supreme self itself becomes accessible to direct experience.

या नांव जाणावें मनन । अर्थालागीं सावधान । निदिध्यासें समाधान । होत असे ॥ ३९॥

याच अवस्थेला मनन म्हणतात - अर्थाकडे सावधपणे लक्ष देणे; आणि निदिध्यासाने समाधान प्राप्त होते.

या नांव जाणावें मनन । अर्थालागीं सावधान । निदिध्यासें समाधान । होत असे ॥ ३९॥

This very state should be known as reflection - attentively focusing on the meaning; and through deep, sustained meditation, contentment is attained.

बोलिल्याचा अर्थ कळे । तरीच समाधान निवळे । अकस्मात अंतरीं वोळे । निःसंदेह ॥ ४०॥

सांगितलेल्या गोष्टीचा अर्थ कळला तरच समाधान स्वच्छ होते, आणि अकस्मात अंतरंगात निःसंदेहावस्था प्रकट होते.

बोलिल्याचा अर्थ कळे । तरीच समाधान निवळे । अकस्मात अंतरीं वोळे । निःसंदेह ॥ ४०॥

Only when the meaning of what has been said is truly understood does contentment become clear, and suddenly a state free of all doubt shines forth within.

संदेह जन्माचें मूळ । तें श्रवणें होय निर्मूळ । पुढें सहजचि प्रांजळ । समाधान ॥ ४१॥

संदेह हे जन्माचे मूळ आहे; ते श्रवणाने समूळ नष्ट होते, आणि मग पुढे सहजच स्वच्छ समाधान लाभते.

संदेह जन्माचें मूळ । तें श्रवणें होय निर्मूळ । पुढें सहजचि प्रांजळ । समाधान ॥ ४१॥

Doubt is the very root of rebirth; it is uprooted entirely through listening, and thereafter clear contentment naturally follows.

जेथें नाहीं श्रवण मनन । तेथें कैंचें समाधान । मुक्तपणाचें बंधन । जडलें पायीं ॥ ४२॥

जिथे श्रवण-मनन नाही, तिथे समाधान तरी कुठून असणार? तिथे मुक्तपणाचेच बंधन पायाला जडलेले असते.

जेथें नाहीं श्रवण मनन । तेथें कैंचें समाधान । मुक्तपणाचें बंधन । जडलें पायीं ॥ ४२॥

Where there is no listening and reflection, how can contentment exist there at all? There, even the very notion of liberation becomes a bondage fastened to one's own feet.

मुमुक्षु साधक अथवा सिद्ध । श्रवणेंविण तो बद्ध । श्रवणमननें शुद्ध । चित्तवृत्ति होय ॥ ४३॥

मुमुक्षु, साधक किंवा सिद्ध - श्रवणाशिवाय तो बद्धच राहतो; श्रवण-मननाने चित्तवृत्ती शुद्ध होते.

मुमुक्षु साधक अथवा सिद्ध । श्रवणेंविण तो बद्ध । श्रवणमननें शुद्ध । चित्तवृत्ति होय ॥ ४३॥

Whether a seeker of liberation, a practitioner, or an adept - without listening, he remains bound; it is through listening and reflection that the mind's activity becomes purified.

जेथें नाहीं नित्य श्रवण । तें जाणावें विलक्षण । तेथें साधकें एक क्षण । क्रमूं नये सर्वथा ॥ ४४॥

जिथे नित्य श्रवण घडत नाही, ते ठिकाण विलक्षण (टाळण्यायोग्य) समजावे; तिथे साधकाने एक क्षणभरही राहू नये.

जेथें नाहीं नित्य श्रवण । तें जाणावें विलक्षण । तेथें साधकें एक क्षण । क्रमूं नये सर्वथा ॥ ४४॥

A place where regular listening does not occur should be recognized as peculiar and unsuitable; a seeker should not spend even a single moment there.

जेथें नाहीं श्रवणस्वार्थ । तेथें कैंचा हो परमार्थ । मागें केलें तितुकें व्यर्थ । श्रवणेंविण होय ॥ ४५॥

जिथे श्रवणाचा खरा लाभ नाही, तिथे परमार्थ तरी कुठून असणार? श्रवणाशिवाय आतापर्यंत केलेले सर्व श्रम व्यर्थच ठरतात.

जेथें नाहीं श्रवणस्वार्थ । तेथें कैंचा हो परमार्थ । मागें केलें तितुकें व्यर्थ । श्रवणेंविण होय ॥ ४५॥

Where there is no true benefit of listening, how can there be the ultimate truth there at all? Without listening, whatever effort has been made so far turns out to be in vain.

तस्मात् श्रवण करावें । साधन मनीं धरावें । नित्य नेमें तरावें । संसारसागरीं ॥ ४६॥

म्हणून श्रवण करावे, हेच साधन मनात धरावे, आणि नित्य नियमाने संसारसागरातून तरून जावे.

तस्मात् श्रवण करावें । साधन मनीं धरावें । नित्य नेमें तरावें । संसारसागरीं ॥ ४६॥

Therefore one should listen; this very practice should be held firmly in mind; and through regular, disciplined effort, one should cross over the ocean of worldly existence.

सेविलेंचि सेवावें अन्न । घेतलेंचि घ्यावें जीवन । तैसें श्रवण मनन । केलेंचि करावें ॥ ४७॥

जसे रोज अन्न सेवन करावेच लागते आणि जीवनरस (पाणी) घ्यावाच लागतो, त्याचप्रमाणे श्रवण-मनन हेही सतत करतच राहावे.

सेविलेंचि सेवावें अन्न । घेतलेंचि घ्यावें जीवन । तैसें श्रवण मनन । केलेंचि करावें ॥ ४७॥

Just as food must be eaten again and again every day, and water must be drunk again and again, so too must listening and reflection be practiced again and again, continually.

श्रवणाचा अनादर । आळस करी जो नर । त्याचा होय अपहार । स्वहिताविषयीं ॥ ४८॥

जो माणूस श्रवणाचा अनादर करतो, आळस करतो, त्याचे स्वहितच लुटले जाते.

श्रवणाचा अनादर । आळस करी जो नर । त्याचा होय अपहार । स्वहिताविषयीं ॥ ४८॥

Whoever disregards listening and is negligent about it, that person's own true welfare is thereby stolen away.

आळसाचें संरक्षण । परमार्थाची बुडवण । याकारणें नित्य श्रवण । केलेंचि पाहिजे ॥ ४९॥

आळसाचे जतन करणे म्हणजेच परमार्थाची बुडवणूक करणे होय; म्हणून नित्य श्रवण केलेच पाहिजे.

आळसाचें संरक्षण । परमार्थाची बुडवण । याकारणें नित्य श्रवण । केलेंचि पाहिजे ॥ ४९॥

To preserve one's laziness is nothing but to sink one's own ultimate good; for this reason, regular listening must indeed be practiced without fail.

आतां श्रवण कैसें करावें । कोण्या ग्रंथास पाहावें । पुढिलिये समासीं आघवें । सांगिजेल ॥ ५०॥

आता श्रवण कसे करावे, कोणता ग्रंथ पाहावा, हे सर्व पुढील समासात सांगितले जाईल.

आतां श्रवण कैसें करावें । कोण्या ग्रंथास पाहावें । पुढिलिये समासीं आघवें । सांगिजेल ॥ ५०॥

Now, how listening should be done, and which texts should be studied - all of this will be explained in the following chapter.