मिथ्या तेंचि झालें सत्य । सत्य तेंचि झालें असत्य । मायाविभ्रमाचें कृत्य । ऐसें असे पाहतां ॥ १॥

जे मिथ्या आहे तेच सत्य भासू लागले, आणि जे सत्य आहे तेच असत्य वाटू लागले; पाहता पाहता हे सारे मायेच्याच भ्रमाचे कृत्य आहे.

मिथ्या तेंचि झालें सत्य । सत्य तेंचि झालें असत्य । मायाविभ्रमाचें कृत्य । ऐसें असे पाहतां ॥ १॥

What is false has come to seem true, and what is true has come to seem false; looked at closely, all of this is but the working of maya's delusion.

सत्य कळावयाकारणें । बोलिलीं नाना निरूपणें । तरी उठेना धरणें । असत्याचें ॥ २॥

सत्य कळावे म्हणून नाना निरूपणे सांगितली गेली, तरीही असत्यावरची पकड सुटत नाही.

सत्य कळावयाकारणें । बोलिलीं नाना निरूपणें । तरी उठेना धरणें । असत्याचें ॥ २॥

To make the truth known, many expositions have been given, yet even so, the grip of the false does not loosen.

असत्य अंतरीं बिंबलें । न सांगतां तें दृढ झालें । सत्य असोन हरपलें । जेथील तेथें ॥ ३॥

असत्य अंतरंगात इतके खोलवर बिंबले आहे की न सांगताही ते दृढ झाले आहे; सत्य असूनही ते जिथल्या तिथेच हरवून गेले.

असत्य अंतरीं बिंबलें । न सांगतां तें दृढ झालें । सत्य असोन हरपलें । जेथील तेथें ॥ ३॥

The false has so deeply imprinted itself within that it has become firm even without being taught; though the truth exists, it has simply been lost right where it stood.

वेद शास्त्रें पुराणें सांगती । सत्याचा निश्चयो करिती । तरि न ये आत्मप्रचीती । सत्य स्वरूप ॥ ४॥

वेद, शास्त्रे व पुराणे सत्याचा निश्चय करून सांगतात, तरीही सत्यस्वरूपाची आत्मप्रचीती येत नाही.

वेद शास्त्रें पुराणें सांगती । सत्याचा निश्चयो करिती । तरि न ये आत्मप्रचीती । सत्य स्वरूप ॥ ४॥

The Vedas, scriptures, and Puranas speak and establish conviction in the truth, yet even so, the true self does not come within one's own direct realization.

सत्य असोन आच्छादलें । मिथ्या असोन सत्य झालें । ऐसें विपरीत वर्तलें । देखतदेखतां ॥ ५॥

सत्य असूनही ते झाकले गेले, आणि मिथ्या असूनही ते सत्य ठरले; असे विपरीत घडताना आपण डोळ्यांदेखत पाहत आलो आहोत.

सत्य असोन आच्छादलें । मिथ्या असोन सत्य झालें । ऐसें विपरीत वर्तलें । देखतदेखतां ॥ ५॥

Though the truth exists, it has been covered over, and though the false exists, it has come to be taken as true; such a topsy-turvy course has unfolded right before our very eyes.

ऐसी मायेची करणी । कळों आली तत्क्षणीं । संतसंगें निरूपणीं । विचार घेतां ॥ ६॥

अशी मायेची करणी संतांच्या संगतीत निरूपण ऐकून विचार केला असता तत्क्षणी कळून येते.

ऐसी मायेची करणी । कळों आली तत्क्षणीं । संतसंगें निरूपणीं । विचार घेतां ॥ ६॥

Such is the working of maya, which becomes understood at once when one reflects upon it through exposition in the company of the saints.

मागां झालें निरूपण । देखिलें आपणासि आपण । तेणें बाणली खूण । परमार्थाची ॥ ७॥

यापूर्वी जे निरूपण झाले, त्यात आपणच आपल्याला पाहिले; त्यामुळे परमार्थाची खूण मनात ठसली.

मागां झालें निरूपण । देखिलें आपणासि आपण । तेणें बाणली खूण । परमार्थाची ॥ ७॥

In the exposition given earlier, one came to see oneself through oneself; through this, the mark of the ultimate truth became firmly established.

तेणें समाधान झालें । चित्त चैतन्यीं मिळालें । निजस्वरूपें ओळखिलें । निजवस्तूसी ॥ ८॥

त्यामुळे समाधान लाभले, चित्त चैतन्यात विलीन झाले, आणि स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपानेच खऱ्या वस्तूला ओळखले.

तेणें समाधान झालें । चित्त चैतन्यीं मिळालें । निजस्वरूपें ओळखिलें । निजवस्तूसी ॥ ८॥

Through this, contentment was attained, the mind merged into pure consciousness, and one's own true nature came to recognize that very true reality.

प्रारब्धें टाकिला देहो । बोधें फिटला संदेहो । आतांचि पडो अथवा राहो । मिथ्या कलेवर ॥ ९॥

प्रारब्धाने हा देह टाकून जावो, बोधाने संदेह फिटलेलाच आहे; हे मिथ्या कलेवर आत्ताच पडो किंवा राहो, काही फरक पडत नाही.

प्रारब्धें टाकिला देहो । बोधें फिटला संदेहो । आतांचि पडो अथवा राहो । मिथ्या कलेवर ॥ ९॥

Let this body drop away according to destiny, for through understanding the doubt is already resolved; whether this illusory frame falls now or remains, it makes no difference.

ज्ञानियांचें जें शरीर । तें मिथ्यत्वें निर्विकार । जेथें पडे तेचि सार । पुण्यभूमी ॥ १०॥

ज्ञानी माणसाचे शरीर मिथ्यत्वामुळे निर्विकार असते; ते जिथे पडेल, तीच खरी सारभूत पुण्यभूमी ठरते.

ज्ञानियांचें जें शरीर । तें मिथ्यत्वें निर्विकार । जेथें पडे तेचि सार । पुण्यभूमी ॥ १०॥

The body of a wise person, through the very knowledge of its unreality, remains unaffected; wherever it falls, that very place becomes the true, sacred ground.

साधुदर्शनें पावन तीर्थ । पुरती त्यांचे मनोरथ । साधू न येतां जिणें व्यर्थ । तया पुण्यक्षेत्रांचें ॥ ११॥

साधूंच्या दर्शनाने तीर्थेच पावन होतात, त्यांचे मनोरथ पूर्ण होतात; साधू तिथे न आल्यास त्या पुण्यक्षेत्रांचे अस्तित्वच व्यर्थ ठरते.

साधुदर्शनें पावन तीर्थ । पुरती त्यांचे मनोरथ । साधू न येतां जिणें व्यर्थ । तया पुण्यक्षेत्रांचें ॥ ११॥

Through the sight of a saint, holy places themselves are sanctified, and their own aspirations are fulfilled; if a saint never comes there, the very existence of those sacred sites becomes futile.

पुण्यनदीचें जें तीर । तेथें पडावें हें शरीर । हा इतर जनांचा विचार । साधु तोंचि नित्यमुक्त ॥ १२॥

पवित्र नदीच्या तीरावरच हे शरीर पडावे, असा विचार इतर सामान्य लोक करतात; पण साधू तर आधीच नित्यमुक्त असतो.

पुण्यनदीचें जें तीर । तेथें पडावें हें शरीर । हा इतर जनांचा विचार । साधु तोंचि नित्यमुक्त ॥ १२॥

That this body should fall on the bank of a sacred river is a concern held by ordinary people; but the saint is already, always, eternally liberated.

उत्तरायण तें उत्तम । दक्षिणायन तें अधम । हा संदेहीं वसे भ्रम । साधु तो निःसंदेही ॥ १३॥

उत्तरायण उत्तम आणि दक्षिणायन अधम, असा भ्रम संदेही मनातच वसतो; साधू मात्र सदैव निःसंदेह असतो.

उत्तरायण तें उत्तम । दक्षिणायन तें अधम । हा संदेहीं वसे भ्रम । साधु तो निःसंदेही ॥ १३॥

The delusion that the sun's northward course is auspicious and its southward course is inauspicious lives only in a doubting mind; the saint, however, is always free of doubt.

शुक्लपक्ष उत्तरायण । गृहीं दीप दिवामरण । अंतीं रहावें स्मरण । गतीकारणें ॥ १४॥

शुक्ल पक्ष, उत्तरायण, घरात दिवा तेवत असताना दिवसा मरण यावे, आणि शेवटी सद्‌गतीसाठी स्मरण राहावे, असे सामान्य लोक मानतात.

शुक्लपक्ष उत्तरायण । गृहीं दीप दिवामरण । अंतीं रहावें स्मरण । गतीकारणें ॥ १४॥

The bright fortnight, the sun's northward course, a lamp burning in the house, dying during daylight, and keeping remembrance at the last moment for a good afterlife - such is what ordinary people hold dear.

इतुकें नलगे योगियासी । तो जितचि मुक्त पुण्यराशी । तिलांजली पापपुण्यासी । दिधली तेणें ॥ १५॥

योग्याला यापैकी काहीही लागत नाही; तो जिवंतपणीच मुक्त व पुण्यराशी असतो; त्याने पाप-पुण्य दोन्हींनाही तिलांजली दिलेली असते.

इतुकें नलगे योगियासी । तो जितचि मुक्त पुण्यराशी । तिलांजली पापपुण्यासी । दिधली तेणें ॥ १५॥

None of this is needed by the yogi; he is already liberated and a mass of merit while still living; he has already offered both sin and merit alike a final farewell.

देहाचा अंत बरा झाला । देह सुखरूप गेला । त्यास म्हणती धन्य झाला । अज्ञान जन ॥ १६॥

देहाचा अंत चांगला झाला, देह सुखाने गेला, असे म्हणून अज्ञानी लोक त्याला धन्य समजतात.

देहाचा अंत बरा झाला । देह सुखरूप गेला । त्यास म्हणती धन्य झाला । अज्ञान जन ॥ १६॥

'His body met a good end, his body passed away peacefully' - so say the ignorant, deeming such a one truly blessed.

जनांचें विपरीत मत । अंतीं भेटतो भगवंत । ऐसें कल्पून घात । करिती आपुला स्वयें ॥ १७॥

'शेवटी भगवंत भेटतोच' असे विपरीत मत लोक बाळगतात, आणि अशी कल्पना करून ते स्वतःचाच घात करून घेतात.

जनांचें विपरीत मत । अंतीं भेटतो भगवंत । ऐसें कल्पून घात । करिती आपुला स्वयें ॥ १७॥

People hold the mistaken belief that 'God will surely be met at the very end', and by entertaining such a notion, they bring about their own ruin.

जितां सार्थक नाहीं केलें । व्यर्थ आयुष्य निघोन गेलें । मुळीं धान्यचि नाहीं पेरिलें । तें उगवेल कैंचें ॥ १८॥

जिवंतपणी काहीच सार्थक केले नाही, व्यर्थच आयुष्य निघून गेले; मुळात धान्यच पेरले नाही, तर ते उगवणार तरी कसे?

जितां सार्थक नाहीं केलें । व्यर्थ आयुष्य निघोन गेलें । मुळीं धान्यचि नाहीं पेरिलें । तें उगवेल कैंचें ॥ १८॥

While alive, nothing worthwhile was accomplished, and life simply slipped away in vain; if the seed itself was never sown, how indeed can anything ever sprout?

जरी केलें ईश्वरभजन । तरी तो होइजे पावन । जैसें वेव्हारितां धन । राशी माथां लाभे ॥ १९॥

जर जिवंतपणी ईश्वरभजन केले, तरच माणूस पावन होतो; जसे व्यापार केला तरच धनाची राशी हाती लाभते.

जरी केलें ईश्वरभजन । तरी तो होइजे पावन । जैसें वेव्हारितां धन । राशी माथां लाभे ॥ १९॥

Only if one worships God while alive does one become purified; just as only through actual dealings does a heap of wealth come into one's hands.

दिधल्याविण पाविजेना । पेरिल्याविण उगवेना । ऐसें हें वाक्य जनां । ठाउकेंचि आहे ॥ २०॥

दिल्याशिवाय मिळत नाही, पेरल्याशिवाय उगवत नाही, हे वाक्य लोकांना ठाऊकच आहे.

दिधल्याविण पाविजेना । पेरिल्याविण उगवेना । ऐसें हें वाक्य जनां । ठाउकेंचि आहे ॥ २०॥

Without giving, one does not receive; without sowing, nothing sprouts - this saying is already well known to people.

न करितां सेवेच्या व्यापारा । स्वामीस म्हणे कोठें मुशारा । तैसें अंतीं अभक्त नरा । स्वहित न घडे ॥ २१॥

सेवेचा व्यापार न करताच धन्याला 'माझा मोबदला कुठे आहे' असे विचारणे जसे व्यर्थ आहे, त्याचप्रमाणे भक्तिहीन माणसाचे शेवटी स्वहित घडत नाही.

न करितां सेवेच्या व्यापारा । स्वामीस म्हणे कोठें मुशारा । तैसें अंतीं अभक्त नरा । स्वहित न घडे ॥ २१॥

Just as it is futile to ask one's master 'where is my wage?' without having actually served him, so too, at the end, no true good comes to a person devoid of devotion.

जितां नाहीं भगवद्भक्ती । मेल्या कैंची होईल मुक्ती । असो जे जे ऐसें करिती । ते ते पावती तैसेंचि ॥ २२॥

जिवंतपणी भगवद्भक्ती नसेल, तर मेल्यावर मुक्ती तरी कशी मिळणार? असो, जे जसे वागतात, त्यांना तसेच फळ मिळते.

जितां नाहीं भगवद्भक्ती । मेल्या कैंची होईल मुक्ती । असो जे जे ऐसें करिती । ते ते पावती तैसेंचि ॥ २२॥

If there is no devotion to God while living, how can liberation come after death? In any case, whoever acts in a certain way receives the corresponding result.

एवं न करितां भगवद्भजन । अंतीं न होइजे पावन । जरी आलें बरवें मरण । तरी भक्तिविण अधोगती ॥ २३॥

अशाप्रकारे भगवद्भजन न केल्यास शेवटी पावन होता येत नाही; मरण कितीही चांगले आले तरी भक्तीशिवाय अधोगतीच होते.

एवं न करितां भगवद्भजन । अंतीं न होइजे पावन । जरी आलें बरवें मरण । तरी भक्तिविण अधोगती ॥ २३॥

Thus, without worshipping God, one cannot be purified at the end; however peaceful the death may be, without devotion, downfall alone follows.

म्हणोन साअधूनें आपुलें । जीत असतांच सार्थक केलें । शरीर कारणीं लागलें । धन्य त्याचें ॥ २४॥

म्हणून जो साधू जिवंतपणीच आपले सार्थक करून घेतो, त्याचे शरीर सत्कारणी लागले असे म्हणावे; तो खरोखर धन्य होय.

म्हणोन साअधूनें आपुलें । जीत असतांच सार्थक केलें । शरीर कारणीं लागलें । धन्य त्याचें ॥ २४॥

Hence, the saint who makes his own life fruitful while still living, whose body is put to true use - he indeed is truly blessed.

जे कां जीवन्मुक्त ज्ञानी । त्यांचें शरीर पडो रानीं । अथवा पडो स्मशानीं । तरी ते धन्य झाले ॥ २५॥

जे जीवन्मुक्त ज्ञानी असतात, त्यांचे शरीर रानात पडो किंवा स्मशानात पडो, ते धन्यच असतात.

जे कां जीवन्मुक्त ज्ञानी । त्यांचें शरीर पडो रानीं । अथवा पडो स्मशानीं । तरी ते धन्य झाले ॥ २५॥

Whoever is a jivanmukta, liberated while living and truly wise, whether his body falls in the wilderness or in the cremation ground, he is blessed regardless.

साधूंचा देह खितपला । अथवा श्वानादिकीं भक्षिला । हें प्रशस्त न वाटे जनांला । मंदबुद्धीस्तव ॥ २६॥

साधूंचा देह कुजला किंवा कुत्र्यांनी खाल्ला, हे मंदबुद्धी लोकांना योग्य वाटत नाही.

साधूंचा देह खितपला । अथवा श्वानादिकीं भक्षिला । हें प्रशस्त न वाटे जनांला । मंदबुद्धीस्तव ॥ २६॥

If a saint's body decays or is devoured by dogs, this seems unfitting to dull-minded people.

अंत बरा नव्हेचि म्हणोन । कष्टी होती इतर जन । परी ते बापुडे अज्ञान । नेणती वर्म ॥ २७॥

'अंत चांगला झाला नाही' असे मानून इतर लोक दुःखी होतात, पण ते बिचारे अज्ञानी असल्यामुळे खरे रहस्य जाणत नाहीत.

अंत बरा नव्हेचि म्हणोन । कष्टी होती इतर जन । परी ते बापुडे अज्ञान । नेणती वर्म ॥ २७॥

Thinking that 'the end was not good', other people become distressed, but those poor, ignorant souls do not know the real secret.

जो जन्मलाचि नाहीं ठायींचा । त्यास मृत्यु येईल कैंचा । विवेकबळें जन्ममृत्यूचा । घोट भरिला जेणें ॥ २८॥

जो मुळातच जन्मलाच नाही, त्याला मृत्यू तरी कुठून येणार? विवेकाच्या बळाने ज्याने जन्ममृत्यूचाच घोट भरून टाकला आहे, त्याला हे लागू नाही.

जो जन्मलाचि नाहीं ठायींचा । त्यास मृत्यु येईल कैंचा । विवेकबळें जन्ममृत्यूचा । घोट भरिला जेणें ॥ २८॥

How can death ever come to one who, in truth, was never born at all? He, through the strength of discernment, has already swallowed whole the very cycle of birth and death.

स्वरूपानुसंधानबळें । सगळीच माया नाडळे । तयाचा पार न कळे । ब्रह्मादिकांसी ॥ २९॥

स्वरूपाच्या अनुसंधानाच्या बळाने सगळी मायाच त्याला बाधत नाही; त्याचा अंत ब्रह्मदेवादिकांनाही कळत नाही.

स्वरूपानुसंधानबळें । सगळीच माया नाडळे । तयाचा पार न कळे । ब्रह्मादिकांसी ॥ २९॥

Through the power of constant attention to his true nature, the whole of maya cannot touch him at all; even Brahmadeva and the other gods cannot fathom his true measure.

तो जित असतांचि मेला । मरणास मारून जियाला । जन्म मृत्यु न स्मरे त्याला । विवेकबळें ॥ ३०॥

तो जिवंत असतानाच जणू मेलेलाच असतो, कारण त्याने मरणालाच मारून जगणे साधले आहे; विवेकाच्या बळाने त्याला जन्म-मृत्यूचे स्मरणही होत नाही.

तो जित असतांचि मेला । मरणास मारून जियाला । जन्म मृत्यु न स्मरे त्याला । विवेकबळें ॥ ३०॥

He has, as it were, already died even while alive, for he lives having conquered death itself; through the strength of his discernment, he does not even recall birth or death.

तो जनीं दिसतो परी वेगळा । वर्ततां भासे निराळा । दृश्य पदार्थ त्या निर्मळा । स्पर्शलाचि नाहीं ॥ ३१॥

तो लोकांमध्ये दिसतो, पण तो वेगळाच असतो; वावरतानाही तो वेगळाच भासतो; त्या निर्मळ पुरुषाला दृश्य पदार्थांचा स्पर्शही झालेला नसतो.

तो जनीं दिसतो परी वेगळा । वर्ततां भासे निराळा । दृश्य पदार्थ त्या निर्मळा । स्पर्शलाचि नाहीं ॥ ३१॥

He appears among people, yet he remains apart; even as he moves about, he seems distinct; visible objects have never even touched that pure being at all.

असो ऐसे साधु जन । त्यांचें घडलिया भजन । तेणें भजनें पावन । इतर जन होती ॥ ३२॥

असो, असे साधुजन असतात; त्यांचे भजन घडले तर त्या भजनानेच इतर लोकही पावन होतात.

असो ऐसे साधु जन । त्यांचें घडलिया भजन । तेणें भजनें पावन । इतर जन होती ॥ ३२॥

In any case, such are the saints; when devotion to them is offered, through that very devotion, other people too become purified.

सद्‌गुरूचा जो अंकित साधक । तेणें केलाच करावा विवेक । विवेक केलिया तर्क । फुटे निरूपणीं ॥ ३३॥

सद्‌गुरूला शरण गेलेल्या साधकाने सतत विवेक करत राहावा; विवेक केल्याने निरूपणातील तर्कही उलगडतो.

सद्‌गुरूचा जो अंकित साधक । तेणें केलाच करावा विवेक । विवेक केलिया तर्क । फुटे निरूपणीं ॥ ३३॥

A disciple devoted to a true Guru should keep practicing discernment again and again; through discernment, the reasoning within any exposition becomes clear.

हेंचि साधकासी निरवणें । अद्वैत प्रांजळ निरूपणें । तुमचेंहि समाधान बाणे । साधूच ऐसें ॥ ३४॥

हेच साधकाला अंतिम सांगणे आहे - अद्वैताचे सरळ निरूपण ऐकून तुम्हालाही साधूंसारखेच समाधान लाभो.

हेंचि साधकासी निरवणें । अद्वैत प्रांजळ निरूपणें । तुमचेंहि समाधान बाणे । साधूच ऐसें ॥ ३४॥

This is the final instruction given to the seeker: through this plain exposition of non-duality, may you too attain that same contentment which the saints themselves possess.

जो संतांसी शरण गेला । तो संतचि होऊन ठेला । इतर जनां उपयोगा आला । कृपाळुपणें ॥ ३५॥

जो संतांना शरण गेला, तो स्वतःच संत बनून राहिला, आणि कृपाळूपणे इतर लोकांनाही उपयोगी पडला.

जो संतांसी शरण गेला । तो संतचि होऊन ठेला । इतर जनां उपयोगा आला । कृपाळुपणें ॥ ३५॥

Whoever surrendered to the saints himself became a saint, and through his own compassion, became of benefit to other people as well.

ऐसें संतांचें महिमान । संतसंगें होतें ज्ञान । सत्संगापरतें साधन । आणिक नाहीं ॥ ३६॥

असा हा संतांचा महिमा आहे - संतसंगतीनेच ज्ञान प्राप्त होते; सत्संगतीहून श्रेष्ठ असे दुसरे साधन नाही.

ऐसें संतांचें महिमान । संतसंगें होतें ज्ञान । सत्संगापरतें साधन । आणिक नाहीं ॥ ३६॥

Such is the glory of the saints - knowledge is attained only through the company of the saints; there is no practice greater than keeping the company of the wise.

गुरुभजनाचेनि आधारें । निरूपणाचेनि विचारें । क्रियाशुद्ध निर्धारें । पाविजे पद ॥ ३७॥

गुरुभजनाच्या आधाराने, निरूपणाच्या विचाराने, आणि शुद्ध आचरणाने निश्चितपणे ते पद प्राप्त होते.

गुरुभजनाचेनि आधारें । निरूपणाचेनि विचारें । क्रियाशुद्ध निर्धारें । पाविजे पद ॥ ३७॥

Through the support of devotion to the Guru, through reflection on the exposition, and through pure conduct, that state is surely attained.

परमार्थाचें जन्मस्थान । तेंचि सद्‌गुरूचें भजन । सद्‌गुरुभजनें समाधान । अकस्मात बाणे ॥ ३८॥

परमार्थाचे जन्मस्थान म्हणजेच सद्‌गुरूचे भजन होय; सद्‌गुरूच्या भजनाने समाधान अकस्मात प्राप्त होते.

परमार्थाचें जन्मस्थान । तेंचि सद्‌गुरूचें भजन । सद्‌गुरुभजनें समाधान । अकस्मात बाणे ॥ ३८॥

The very birthplace of the ultimate truth is devotion to the true Guru; through devotion to the Guru, contentment is attained quite suddenly.

देह मिथ्या जाणोनि जीवें । याचें सार्थकचि करावें । भजनभावें तोषवावें । चित्त सद्‌गुरूचें ॥ ३९॥

देह मिथ्या आहे हे जाणून आत्म्याने त्याचे सार्थक करून घ्यावे, आणि भजनभावाने सद्‌गुरूंचे चित्त संतुष्ट करावे.

देह मिथ्या जाणोनि जीवें । याचें सार्थकचि करावें । भजनभावें तोषवावें । चित्त सद्‌गुरूचें ॥ ३९॥

Knowing the body to be unreal, the soul should make it truly fruitful, and through devotional feeling, should please the heart of the true Guru.

शरणागताची वाहे चिंता । तो एक सद्‌गुरु दाता । जैसें बाळका वाढवी माता । नाना यत्नेंमकरूनी ॥ ४०॥

शरण आलेल्याची काळजी वाहणारा एकच खरा दाता म्हणजे सद्‌गुरु, जसे आई नाना प्रयत्न करून बाळाला वाढवते.

शरणागताची वाहे चिंता । तो एक सद्‌गुरु दाता । जैसें बाळका वाढवी माता । नाना यत्नेंमकरूनी ॥ ४०॥

The one true giver who bears the burden of one who has taken refuge is the true Guru alone, just as a mother raises her child through countless efforts.

म्हणोनि सद्‌गुरूचें भजन । जयास घडे तोचि धन्य । सद्‌गुरुवीण समाधान । आणिक नाहीं ॥ ४१॥

म्हणून ज्याला सद्‌गुरूचे भजन घडते, तोच खरोखर धन्य होय; सद्‌गुरूशिवाय दुसरे समाधान नाही.

म्हणोनि सद्‌गुरूचें भजन । जयास घडे तोचि धन्य । सद्‌गुरुवीण समाधान । आणिक नाहीं ॥ ४१॥

Hence, whoever attains devotion to the true Guru is truly blessed; without the true Guru, there is no other contentment at all.

सरली शब्दाची खटपट । आला ग्रंथाचा शेवट । येथें सांगितलें स्पष्ट । सद्‌गुरुभजन ॥ ४२॥

आता शब्दांची खटपट संपली, ग्रंथाचा शेवट आला; इथे सद्‌गुरुभजनाचे स्पष्ट सांगणे झाले आहे.

सरली शब्दाची खटपट । आला ग्रंथाचा शेवट । येथें सांगितलें स्पष्ट । सद्‌गुरुभजन ॥ ४२॥

Now the labor of words has come to an end, and the close of this text has arrived; here, devotion to the true Guru has been clearly explained.

सद्‌गुरुभजनापरतें कांहीं । मोक्षदायक दुसरें नाहीं । जयांस न मने तिहीं । अवलोकावी गुरुगीता ॥ ४३॥

सद्‌गुरुभजनाहून श्रेष्ठ असे मोक्ष देणारे दुसरे काहीच नाही; ज्यांना हे पटत नसेल, त्यांनी गुरुगीता वाचावी.

सद्‌गुरुभजनापरतें कांहीं । मोक्षदायक दुसरें नाहीं । जयांस न मने तिहीं । अवलोकावी गुरुगीता ॥ ४३॥

There is nothing that grants liberation greater than devotion to the true Guru; those who are not convinced of this should study the Guru Gita.

तेथें निरूपिलें बरवें । पार्वतीप्रति सदाशिवें । याकारणें सद्भावें । सद्‌गुरुचरण सेवावे ॥ ४४॥

तिथे सदाशिवाने पार्वतीला हे उत्तमप्रकारे निरूपण केले आहे; म्हणून सद्भावाने सद्‌गुरूंचे चरण सेवावे.

तेथें निरूपिलें बरवें । पार्वतीप्रति सदाशिवें । याकारणें सद्भावें । सद्‌गुरुचरण सेवावे ॥ ४४॥

There, Sadashiva has excellently expounded this to Parvati; hence, with true devotion, one should serve at the feet of the true Guru.

जो ये ग्रंथींचा विवेक । विवंचून पाहे साधक । तयास सांपडे एक । निश्चयो ज्ञानाचा ॥ ४५॥

जो साधक या ग्रंथातील विवेकाचे मनन करून पाहतो, त्याला ज्ञानाचा एकच निश्चय प्राप्त होतो.

जो ये ग्रंथींचा विवेक । विवंचून पाहे साधक । तयास सांपडे एक । निश्चयो ज्ञानाचा ॥ ४५॥

Whatever seeker examines and reflects deeply upon the discernment contained in this text will attain that single, firm conviction of true knowledge.

ज्या ग्रंथीं बोलिलें अद्वैत । तो म्हणूं नये प्राकृत । सत्य जाणावा वेदांत । अर्थाविषयीं ॥ ४६॥

ज्या ग्रंथात अद्वैत सांगितले आहे, त्याला केवळ 'प्राकृत' म्हणू नये; अर्थाच्या दृष्टीने तो खराखुरा वेदांतच जाणावा.

ज्या ग्रंथीं बोलिलें अद्वैत । तो म्हणूं नये प्राकृत । सत्य जाणावा वेदांत । अर्थाविषयीं ॥ ४६॥

A text in which non-duality is expounded should not be dismissed as merely 'vernacular'; in terms of its meaning, it should be known as true Vedanta itself.

प्राकृतें वेदांत कळे । सकळ शास्त्रीं पाहतां मिळे । आणि समाधान निवळे । अंतर्यामीं ॥ ४७॥

प्राकृत भाषेतूनच वेदांत कळतो, सर्व शास्त्रांतील अर्थ त्यातून मिळतो, आणि अंतर्यामी समाधान स्वच्छ होते.

प्राकृतें वेदांत कळे । सकळ शास्त्रीं पाहतां मिळे । आणि समाधान निवळे । अंतर्यामीं ॥ ४७॥

It is through the vernacular language that Vedanta becomes understood, the meaning of all the scriptures is gathered through it, and contentment becomes clear within one's innermost being.

तें प्राकृत म्हणों नये । जेथें ज्ञानाचा उपाय । मूर्खासि हें कळे काय । मर्कटा नारिकेळ जैसें ॥ ४८॥

जिथे ज्ञानाचा उपाय आहे, त्याला 'प्राकृत' म्हणू नये; मूर्खाला हे कसे कळणार, जसे माकडाला नारळ कसा फोडावा हे कळत नाही तसे.

तें प्राकृत म्हणों नये । जेथें ज्ञानाचा उपाय । मूर्खासि हें कळे काय । मर्कटा नारिकेळ जैसें ॥ ४८॥

That in which lies the very means of knowledge should not be called merely 'vernacular'; how could a fool ever understand this, just as a monkey cannot understand how to crack open a coconut?

आतां असो हें बोलणें । अधिकारपरत्वें घेणें । शिंपीमधील मुक्त उणें । म्हणों नये ॥ ४९॥

आता हे बोलणे पुरे; प्रत्येकाने आपापल्या अधिकाराप्रमाणे हे ग्रहण करावे; शिंपल्यातील मोत्याला उणे मानू नये.

आतां असो हें बोलणें । अधिकारपरत्वें घेणें । शिंपीमधील मुक्त उणें । म्हणों नये ॥ ४९॥

Enough said on this now; let each take it according to his own capacity; the pearl found within a humble shell should never be considered inferior.

जेथें नेति नेति म्हणती श्रुती । तेथें न चले भाषाव्युत्पत्ती । परब्रह्म आदि अंतीं । अनिर्वाच्य ॥ ५०॥

जिथे श्रुतीही 'नेति नेति' असे म्हणते, तिथे भाषेची व्युत्पत्ती चालत नाही; परब्रह्म आदि-अंती अनिर्वाच्यच आहे.

जेथें नेति नेति म्हणती श्रुती । तेथें न चले भाषाव्युत्पत्ती । परब्रह्म आदि अंतीं । अनिर्वाच्य ॥ ५०॥

Where even the scriptures themselves say only 'not this, not this', there the cleverness of mere language has no power at all; the supreme Brahman, from beginning to end, remains ultimately inexpressible.