तापत्रयाचें लक्षण । आतां सांगिजेल निरूपण । श्रोतीं करावें श्रवण । यकाग्र हो‍ऊनी ॥ १॥

आता त्रिविध तापांचे (तीन प्रकारच्या दुःखांचे) लक्षण सांगितले जाईल; श्रोत्यांनी एकाग्र होऊन ते श्रवण करावे.

तापत्रयाचें लक्षण । आतां सांगिजेल निरूपण । श्रोतीं करावें श्रवण । यकाग्र हो‍ऊनी ॥ १॥

Now the nature of the three kinds of affliction shall be explained; let the listeners attend to it with focused, one-pointed attention.

जो तापत्रैं पोळला । तो संतसंगें निवाला । आर्तभूत तोषला । पदार्थ जेवी ॥ २॥

जो त्रिविध तापांनी होरपळून निघतो, तोच संतसंगतीने खरा शांत होतो; भुकेलेल्याला अन्न मिळाल्यावर जसा आनंद होतो तसाच त्याला आनंद होतो.

जो तापत्रैं पोळला । तो संतसंगें निवाला । आर्तभूत तोषला । पदार्थ जेवी ॥ २॥

Whoever is scorched by the three kinds of suffering finds true relief only in the company of saints; just as a hungry man rejoices on getting food, so does he rejoice.

क्षुधाक्रांतास मिळे अन्न । तृषाक्रांतास जीवन । बंदीं पडिल्याचें बंधन- । तोडिनां, सुख ॥ ३॥

भुकेलेल्याला अन्न मिळावे, तहानलेल्याला पाणी मिळावे किंवा बंदिवानाचे बंधन तोडावे, तसेच त्याला सुख होते.

क्षुधाक्रांतास मिळे अन्न । तृषाक्रांतास जीवन । बंदीं पडिल्याचें बंधन- । तोडिनां, सुख ॥ ३॥

As food delights the starving, water the thirsty, and freedom delights one whose shackles are finally broken, so is his joy.

माहापुरें जाजावला । तो पैलतीरास नेला । कां तो स्वप्नींचा चे‍इला । स्वप्नदुःखी ॥ ४॥

महापुरात वाहवत जाणाऱ्याला जसे पैलतीराला नेऊन सोडावे, किंवा वाईट स्वप्नात दुःखी झालेल्याला जशी जाग येऊन सुटका व्हावी, तसे त्याला वाटते.

माहापुरें जाजावला । तो पैलतीरास नेला । कां तो स्वप्नींचा चे‍इला । स्वप्नदुःखी ॥ ४॥

It is as if one swept away in a great flood is safely carried to the far shore, or as if one suffering in a nightmare suddenly wakes and is freed from it.

कोणी येकासी मरण- । येतां, दिलें जीवदान । संकटास निवारण । तोडितां सुख ॥ ५॥

कोणाला मरण येत असताना त्याला जीवदान मिळावे, किंवा संकट दूर व्हावे, तसेच त्याला सुख वाटते.

कोणी येकासी मरण- । येतां, दिलें जीवदान । संकटास निवारण । तोडितां सुख ॥ ५॥

It is like the joy of one at death's door suddenly given a new lease of life, or the relief of having some grave danger removed.

रोगियास औषध । सप्रचित आणी शुद्ध । तयासी होये आनंद । आरोग्य होतां ॥ ६॥

रोग्याला अनुभवसिद्ध व शुद्ध औषध मिळावे आणि त्याने आरोग्य लाभावे, तेव्हा त्याला जसा आनंद होतो, तसाच आनंद इथे होतो.

रोगियास औषध । सप्रचित आणी शुद्ध । तयासी होये आनंद । आरोग्य होतां ॥ ६॥

Just as a sick man given effective, pure medicine feels joy on regaining his health, such is this joy.

तैसा संसारें दुःखवला । त्रिविधतापें पोळला । तोचि येक अधिकारी जाला । परमार्थासी ॥ ७॥

त्याचप्रमाणे जो संसारामुळे दुःखी झाला आहे, जो त्रिविध तापांनी पोळला आहे, तोच खऱ्या अर्थाने परमार्थासाठी पात्र ठरतो.

तैसा संसारें दुःखवला । त्रिविधतापें पोळला । तोचि येक अधिकारी जाला । परमार्थासी ॥ ७॥

In the same way, only one who has truly suffered in worldly life, scorched by these three kinds of affliction, becomes truly fit for the spiritual path.

ते त्रिविध ताप ते कैसे । आतां बोलिजेत तैसे । येविषईं येक असे । वाक्याधार ॥ ८॥

ते त्रिविध ताप कोणते आहेत, ते आता सांगितले जाईल; याविषयी एक शास्त्रवचनाचाही आधार आहे.

ते त्रिविध ताप ते कैसे । आतां बोलिजेत तैसे । येविषईं येक असे । वाक्याधार ॥ ८॥

What exactly these three kinds of affliction are shall now be explained; there is scriptural authority on this very matter as well.

श्लोक ॥ देहेंद्रियप्राणेन सुखं दुःखं च प्राप्यते । इममाध्यात्मिकं तापं जायते दुःक देहिनाम् ॥ १ ॥

आता त्रिविध तापांचे (तीन प्रकारच्या दुःखांचे) लक्षण सांगितले जाईल; श्रोत्यांनी एकाग्र होऊन ते श्रवण करावे.

श्लोक ॥ देहेंद्रियप्राणेन सुखं दुःखं च प्राप्यते । इममाध्यात्मिकं तापं जायते दुःक देहिनाम् ॥ १ ॥

Now the nature of the three kinds of affliction shall be explained; let the listeners attend to it with focused, one-pointed attention.

सर्वभूतेन संयोगात् सुखं दुःखं च जायते । द्वितीयतापसंतापः सत्यं चैवाधिभौतिकः ॥ २ ॥

जो त्रिविध तापांनी होरपळून निघतो, तोच संतसंगतीने खरा शांत होतो; भुकेलेल्याला अन्न मिळाल्यावर जसा आनंद होतो तसाच त्याला आनंद होतो.

सर्वभूतेन संयोगात् सुखं दुःखं च जायते । द्वितीयतापसंतापः सत्यं चैवाधिभौतिकः ॥ २ ॥

Whoever is scorched by the three kinds of suffering finds true relief only in the company of saints; just as a hungry man rejoices on getting food, so does he rejoice.

शुभाशुभेन कर्मणा देहांते यमयातना । स्वर्गनरकादिं भोक्तव्यमिदं चैवाधिदैविकम् ॥ ३ ॥

भुकेलेल्याला अन्न मिळावे, तहानलेल्याला पाणी मिळावे किंवा बंदिवानाचे बंधन तोडावे, तसेच त्याला सुख होते.

शुभाशुभेन कर्मणा देहांते यमयातना । स्वर्गनरकादिं भोक्तव्यमिदं चैवाधिदैविकम् ॥ ३ ॥

As food delights the starving, water the thirsty, and freedom delights one whose shackles are finally broken, so is his joy.

येक ताप आध्यात्मिक । दुजा तो आदिभूतिक । तिसरा आदिदैविक । ताप जाणावा ॥ ९॥

पहिला ताप आध्यात्मिक, दुसरा आधिभौतिक आणि तिसरा आधिदैविक असे तीन ताप जाणावेत.

येक ताप आध्यात्मिक । दुजा तो आदिभूतिक । तिसरा आदिदैविक । ताप जाणावा ॥ ९॥

The first affliction is called adhyatmik, the second adhibhautik, and the third adhidaivik; these are the three kinds of suffering to be understood.

आध्यात्मिक तो कोण । कैसी त्याची वोळखण । आदिभूतिकांचें लक्षण । जाणिजे कैसें ॥ १०॥

आध्यात्मिक ताप म्हणजे काय, तो कसा ओळखावा आणि आधिभौतिक तापाचे लक्षण कसे जाणावे, याचे स्पष्टीकरण पुढे दिले जाईल.

आध्यात्मिक तो कोण । कैसी त्याची वोळखण । आदिभूतिकांचें लक्षण । जाणिजे कैसें ॥ १०॥

What exactly is the adhyatmik affliction, how is it recognized, and how is the nature of the adhibhautik affliction to be known? This is explained next.

आदिदैविक तो कैसा । कवण तयाची दशा । हेंहि विशद कळे ऐसा । विस्तार कीजे ॥ ११॥

तसेच आधिदैविक ताप कसा असतो, त्याची अवस्था काय असते, हेही स्पष्ट समजावे म्हणून सविस्तर सांगितले जात आहे.

आदिदैविक तो कैसा । कवण तयाची दशा । हेंहि विशद कळे ऐसा । विस्तार कीजे ॥ ११॥

And what is the adhidaivik affliction like, what condition does it involve; all this too shall be explained fully so that it may be clearly understood.

हां जी म्हणोनि वक्ता । जाला कथा विस्तारिता । आध्यात्मिक ताप आतां । सावध ऐका ॥ १२॥

"हो जी" असे म्हणून वक्ता कथेचा विस्तार करू लागले; आता आध्यात्मिक तापाचे वर्णन श्रोत्यांनी सावध होऊन ऐकावे.

हां जी म्हणोनि वक्ता । जाला कथा विस्तारिता । आध्यात्मिक ताप आतां । सावध ऐका ॥ १२॥

Saying, "Very well," the speaker begins to elaborate the discourse; now let the listeners attend carefully to the description of the adhyatmik affliction.

देह इंद्रिय आणी प्राण । यांचेनि योगें आपण । सुखदुःखें सिणे जाण । या नांव आध्यात्मिक ॥ १३॥

देह, इंद्रिये आणि प्राण यांच्यामुळे जो सुखदुःखाचा त्रास स्वतःला होतो, त्याला आध्यात्मिक ताप म्हणतात.

देह इंद्रिय आणी प्राण । यांचेनि योगें आपण । सुखदुःखें सिणे जाण । या नांव आध्यात्मिक ॥ १३॥

The suffering one undergoes through one's own body, senses, and vital breath, alternating between pleasure and pain, this is called the adhyatmik affliction.

देहामधून जें आलें । इंद्रियें प्राणें दुःख जालें । तें आध्यात्मिक बोलिलें । तापत्रईं ॥ १४॥

देहातून जे उद्भवते आणि इंद्रिये व प्राणांमुळे जे दुःख होते, त्याला त्रिविध तापांपैकी आध्यात्मिक ताप असे म्हटले आहे.

देहामधून जें आलें । इंद्रियें प्राणें दुःख जालें । तें आध्यात्मिक बोलिलें । तापत्रईं ॥ १४॥

Whatever arises from within the body itself, and whatever suffering the senses and vital breath cause, is called, among the three afflictions, the adhyatmik one.

देहामधून काये आलें । प्राणें कोण दुःख जालें । आतां हें विशद केलें । पाहिजे कीं ॥ १५॥

देहातून नेमके काय उद्भवते आणि प्राणांमुळे नेमके कोणते दुःख होते, हे आता स्पष्ट करून सांगायला हवे.

देहामधून काये आलें । प्राणें कोण दुःख जालें । आतां हें विशद केलें । पाहिजे कीं ॥ १५॥

What exactly arises from within the body, and what exact suffering is caused by the vital breath, this now needs to be made clear.

खरुज खवडे पुळिया नारु । नखरुडें मांजया देवि गोवरु । देहामधील विकारु । या नांव आध्यात्मिक ॥ १६॥

खरूज, खवडे, फोड, नारू, नखांचे विकार, खाज, देवी, गोवर, हे देहातील विकार म्हणजेच आध्यात्मिक ताप होय.

खरुज खवडे पुळिया नारु । नखरुडें मांजया देवि गोवरु । देहामधील विकारु । या नांव आध्यात्मिक ॥ १६॥

Scabies, scabs, boils, guinea-worm, nail ailments, itching, smallpox, measles, such disorders within the body constitute the adhyatmik affliction.

काखमांजरी केशतोड । वोखटें वर्ण काळफोड । व्याधी मूळव्याधी माहाजड । या नांव आध्यात्मिक ॥ १७॥

काखेतील गळू, केस विस्कटणे, विरूप त्वचारंग, काळे फोड, विविध व्याधी, मूळव्याध यांसारखे मोठे त्रास हे आध्यात्मिक ताप होत.

काखमांजरी केशतोड । वोखटें वर्ण काळफोड । व्याधी मूळव्याधी माहाजड । या नांव आध्यात्मिक ॥ १७॥

Armpit abscesses, hair loss, disfigured skin colour, dark boils, various ailments, and the severe affliction of piles, these too are the adhyatmik affliction.

अंगुळवेडे गालफुगी । कंड लागे वाउगी । हिरडी सुजे भरे बलंगी । या नांव आध्यात्मिक ॥ १८॥

बोटे वाकडी होणे, गालावर सूज येणे, उगाचच खाज सुटणे, हिरड्या सुजणे, गाठी येणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

अंगुळवेडे गालफुगी । कंड लागे वाउगी । हिरडी सुजे भरे बलंगी । या नांव आध्यात्मिक ॥ १८॥

Crooked fingers, swollen cheeks, unaccountable itching, swollen gums, the formation of lumps, these too are the adhyatmik affliction.

वाउगे फोड उठती । कां ते सुजे आंगकांती । वात आणी तिडका लागती । या नांव आध्यात्मिक ॥ १९॥

उगाचच अंगावर फोड येणे, कांती सुजणे, वाताचा त्रास होणे व कळा लागणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

वाउगे फोड उठती । कां ते सुजे आंगकांती । वात आणी तिडका लागती । या नांव आध्यात्मिक ॥ १९॥

Boils breaking out for no apparent reason, swelling of the skin, rheumatic pains and shooting cramps, these too are the adhyatmik affliction.

नाइटे अंदु गजकर्ण । पेहाचे पोट विस्तीर्ण । बैसलें टाळें फुटती कर्ण । या नांव आध्यात्मिक ॥ २०॥

गजकर्ण, नायटा, जलोदराने पोट फुगणे, टाळू बसणे, कान फुटणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

नाइटे अंदु गजकर्ण । पेहाचे पोट विस्तीर्ण । बैसलें टाळें फुटती कर्ण । या नांव आध्यात्मिक ॥ २०॥

Ringworm, various skin fungal infections, a belly swollen with dropsy, a sunken fontanelle, festering ears, these too are the adhyatmik affliction.

कुष्ट आणि वोला कुष्ट । पंड्यारोग अतिश्रेष्ठ । क्षयरोगाचे कष्ट । या नांव आध्यात्मिक ॥ २१॥

कोड, चिघळणारे कोड, कावीळ, आणि क्षयरोगाचे कष्ट, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

कुष्ट आणि वोला कुष्ट । पंड्यारोग अतिश्रेष्ठ । क्षयरोगाचे कष्ट । या नांव आध्यात्मिक ॥ २१॥

Leprosy and its weeping form, jaundice, and the suffering of consumption, these too are the adhyatmik affliction.

वाटी वटक वायेगोळा । हातीं पाईं लागती कळा । भोवंडी लागे वेळोवेळां । या नांव आध्यात्मिक ॥ २२॥

गाठी, गोळे, वायुगोळा, हातापायांत कळा येणे आणि वारंवार चक्कर येणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

वाटी वटक वायेगोळा । हातीं पाईं लागती कळा । भोवंडी लागे वेळोवेळां । या नांव आध्यात्मिक ॥ २२॥

Lumps, cysts, gas and bloating, cramps in hands and feet, and recurring bouts of dizziness, these too are the adhyatmik affliction.

वोलांडा आणी वळ । पोटसुळाची तळमळ । आर्धशिसी उठे कपाळ । या नांव आध्यात्मिक ॥ २३॥

पोटातील गाठ, अंगावर वळ उठणे, पोटदुखीची तळमळ आणि अर्धशिशीचे डोकेदुखी, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

वोलांडा आणी वळ । पोटसुळाची तळमळ । आर्धशिसी उठे कपाळ । या नांव आध्यात्मिक ॥ २३॥

Internal swellings, welts on the skin, the anguish of colic pain, and the throbbing of a migraine, these too are the adhyatmik affliction.

दुःखे माज आणि मान । पुष्ठी ग्रीवा आणि वदन । अस्तिसांदे दुःखती जाण । या नांव आध्यात्मिक ॥ २४॥

कंबर, मान, पाठ, ग्रीवा आणि चेहरा दुखणे, तसेच सांधे दुखणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

दुःखे माज आणि मान । पुष्ठी ग्रीवा आणि वदन । अस्तिसांदे दुःखती जाण । या नांव आध्यात्मिक ॥ २४॥

Pain in the waist, neck, back, and face, and aching in the joints of the bones, these too are the adhyatmik affliction.

कुळिक तरळ कामिणी । मुरमा सुंठरें माळिणी । विदेसीं लागलें पाणी । या नांव आध्यात्मिक ॥ २५॥

नाना प्रकारचे त्वचारोग, मुरूम, फोड आणि परदेशी गेल्यावर तिथले पाणी न मानवणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

कुळिक तरळ कामिणी । मुरमा सुंठरें माळिणी । विदेसीं लागलें पाणी । या नांव आध्यात्मिक ॥ २५॥

Various skin eruptions, pimples, boils, and falling ill from the water of a foreign land, these too are the adhyatmik affliction.

जळसोस आणी हिवारें । गिरीविरी आणी अंधारें । ज्वर पाचाव आणी शारें । या नांव आध्यात्मिक ॥ २६॥

तहानेने कोरड पडणे, थंडी वाजणे, चक्कर येणे, डोळ्यांपुढे अंधारी येणे, ताप आणि अपचन, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

जळसोस आणी हिवारें । गिरीविरी आणी अंधारें । ज्वर पाचाव आणी शारें । या नांव आध्यात्मिक ॥ २६॥

Parching thirst, shivering with cold, dizziness, blackouts before the eyes, fever and indigestion, these too are the adhyatmik affliction.

शैत्य उष्ण आणी तृषा । क्षुधा निद्रा आणी दिशा । विषयतृष्णेची दुर्दशा । या नांव आध्यात्मिक ॥ २७॥

थंडी-उष्णता, तहान-भूक, झोप, मलमूत्रविसर्जन आणि विषयतृष्णेची दुर्दशा, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

शैत्य उष्ण आणी तृषा । क्षुधा निद्रा आणी दिशा । विषयतृष्णेची दुर्दशा । या नांव आध्यात्मिक ॥ २७॥

Cold and heat, thirst and hunger, sleep and the calls of nature, and the wretched torment of craving for sense-pleasures, these too are the adhyatmik affliction.

आळसी मूर्ख आणी अपेसी । भय उद्भवे मानसीं । विसराळु दुश्चित्त आहिर्निशी । या नांव आध्यात्मिक ॥ २८॥

आळशीपणा, मूर्खपणा, अपयश, मनात सतत भीती वाटणे, विसराळूपणा आणि रात्रंदिवस मन अस्थिर राहणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

आळसी मूर्ख आणी अपेसी । भय उद्भवे मानसीं । विसराळु दुश्चित्त आहिर्निशी । या नांव आध्यात्मिक ॥ २८॥

Laziness, foolishness, ill fortune, an ever-anxious mind, forgetfulness, and a mind restless day and night, these too are the adhyatmik affliction.

मूत्रकोड आणी परमें । रक्तपिती रक्तपरमें । खडाचढाचेनि श्रमे । या नांव आध्यात्मिक ॥ २९॥

लघवीचे विकार, गुप्तरोग, रक्तपित्त आणि मुतखड्याचा त्रास, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

मूत्रकोड आणी परमें । रक्तपिती रक्तपरमें । खडाचढाचेनि श्रमे । या नांव आध्यात्मिक ॥ २९॥

Urinary disorders, venereal disease, internal bleeding, and the agony of kidney stones, these too are the adhyatmik affliction.

मुरडा हागवण उन्हाळे । दिशा कोंडतां आंदोळे । येक वेथा असोन न कळे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३०॥

पोटात मुरडा येणे, जुलाब, उष्णतेचे विकार आणि मलावरोध होऊन तळमळणे, कधीकधी व्याधी असूनही ती काय आहे हे कळतही नाही; हेही आध्यात्मिक ताप होत.

मुरडा हागवण उन्हाळे । दिशा कोंडतां आंदोळे । येक वेथा असोन न कळे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३०॥

Griping in the belly, dysentery, disorders of excess heat, and the agony of constipation, sometimes even an ailment whose nature cannot be identified at all, these too are the adhyatmik affliction.

गांठी ढळली जाले जंत । पडे आंव आणी रक्त । अन्न तैसेचि पडत । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३१॥

आतड्याच्या गाठी सुटणे, जंत होणे, आव व रक्त पडणे आणि अन्न न पचता तसेच बाहेर पडणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

गांठी ढळली जाले जंत । पडे आंव आणी रक्त । अन्न तैसेचि पडत । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३१॥

Intestinal knots giving way, worms, passing mucus and blood, and food passing right through undigested, these too are the adhyatmik affliction.

पोटफुगी आणी तडस । भरला हिर लागला घांस । फोडी लागतां कासावीस । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३२॥

पोट फुगणे, अजीर्णाने जड होणे, घास घशात अडकणे आणि गळ्यात फोड येऊन कासावीस होणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

पोटफुगी आणी तडस । भरला हिर लागला घांस । फोडी लागतां कासावीस । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३२॥

A bloated belly, painful distension after overeating, food choking in the throat, and the anguish of a throat abscess, these too are the adhyatmik affliction.

उचकी लागली उसित गेला । पीत उसळलें उलाट झाला । खरे पडसा आणी खोंकला । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३३॥

उचकी लागणे, श्वास जाणे, पित्त उसळणे, उलटी होणे, सर्दी आणि खोकला, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

उचकी लागली उसित गेला । पीत उसळलें उलाट झाला । खरे पडसा आणी खोंकला । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३३॥

Hiccups, gasping for breath, bile rising up, vomiting, a bad cold, and coughing, these too are the adhyatmik affliction.

उसळला दमा आणी धाप । पडजिभ ढासि आणी कफ । मोवाज्वर आणी संताप । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३४॥

दमा उसळणे, धाप लागणे, पडजीभ सुजणे, ठसका लागणे, कफ, हिवताप आणि संताप, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

उसळला दमा आणी धाप । पडजिभ ढासि आणी कफ । मोवाज्वर आणी संताप । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३४॥

An asthma attack, breathlessness, a swollen uvula, choking coughs, phlegm, malarial fever and burning distress, these too are the adhyatmik affliction.

कोणी सेंदूर घातलाअ । तेणें प्राणी निर्बुजला । घशामध्ये फोड जाला । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३५॥

चुकून कोणी काही विषारी पदार्थ घातला आणि त्याने माणूस गांगरून गेला, किंवा घशात फोड आला, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

कोणी सेंदूर घातलाअ । तेणें प्राणी निर्बुजला । घशामध्ये फोड जाला । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३५॥

Someone accidentally swallowing something harmful and being left dazed by it, or an abscess forming in the throat, these too are the adhyatmik affliction.

गळसोट्या आणी जीभ झडे । सदा मुखीं दुर्गंधी पडे । दंतहीन लागती किडे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३६॥

घशाची सूज, जीभ झडणे, सतत तोंडाला दुर्गंधी येणे आणि दात गळून त्यात किडे लागणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

गळसोट्या आणी जीभ झडे । सदा मुखीं दुर्गंधी पडे । दंतहीन लागती किडे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३६॥

A swollen throat, a rotting tongue, a mouth constantly reeking, and teeth falling out and becoming infested with decay, these too are the adhyatmik affliction.

जरंडी घोलाणा गंडमाळा । अवचिता स्वयें फुटे डोळा । आपणचि कापी अंगुळा । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३७॥

गळ्यातील गाठी, कंठरोग, गलगंड, अचानक आपला डोळा फुटणे किंवा हाताचे बोटच आपोआप कापले जाणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

जरंडी घोलाणा गंडमाळा । अवचिता स्वयें फुटे डोळा । आपणचि कापी अंगुळा । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३७॥

Goitre, throat ailments, scrofula, an eye suddenly bursting on its own, or even one's own finger getting accidentally cut off, these too are the adhyatmik affliction.

कळा तिडकी लागती । कां ते दंत उन्मळती । अधर जिव्हा रगडती । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३८॥

अंगात कळा-तिडका येणे, दात उपटणे किंवा ओठ-जीभ चावली जाणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

कळा तिडकी लागती । कां ते दंत उन्मळती । अधर जिव्हा रगडती । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३८॥

Shooting pains and cramps, teeth being knocked out, or accidentally biting one's own lip or tongue, these too are the adhyatmik affliction.

कर्णदुःख नेत्र दुःख । नाना दुःखें घडे शोक । गर्भांध आणी नपुश्यक । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३९॥

कानदुखी, डोळेदुखी, अशा नाना दुःखांनी होणारा शोक, तसेच जन्मांधत्व आणि नपुंसकत्व, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

कर्णदुःख नेत्र दुःख । नाना दुःखें घडे शोक । गर्भांध आणी नपुश्यक । या नांव आध्यात्मिक ॥ ३९॥

Earache, eye pain, the grief caused by countless such afflictions, as well as congenital blindness and impotence, these too are the adhyatmik affliction.

फुलें वडस आणी पडळें । कीड गर्ता रातांधळें । दुश्चित्त भ्रमिष्ट आणी खुळें । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४०॥

डोळ्यांतील पांढरे डाग, फुल्या, पडदा येणे, खड्डे पडणे, रातांधळेपणा, अस्वस्थ चित्त, वेड आणि मतिमंदत्व, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

फुलें वडस आणी पडळें । कीड गर्ता रातांधळें । दुश्चित्त भ्रमिष्ट आणी खुळें । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४०॥

Cataracts, white spots in the eye, cloudy film, pockmarks, night-blindness, a disturbed mind, madness, and mental deficiency, these too are the adhyatmik affliction.

मुकें बधीर राखोंडें । थोटें चळलें आणी वेडें । पांगुळ कुर्हें आणी पावडे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४१॥

मुकेपणा, बहिरेपणा, अंगावर चट्टे, हाताचे बोट नसणे, अपस्माराचा झटका येणे, वेडेपणा, लंगडेपणा आणि जन्मजात व्यंग, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

मुकें बधीर राखोंडें । थोटें चळलें आणी वेडें । पांगुळ कुर्हें आणी पावडे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४१॥

Muteness, deafness, skin discolouration, missing fingers, epileptic fits, insanity, lameness, and congenital deformity, these too are the adhyatmik affliction.

तारसें घुलें काणें कैरें । गारोळें जामुन टाफरें । शडांगुळें गेंगाणें विदरें । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४२॥

तिरळेपणा, एक डोळा बंद असणे, काणेपणा, विद्रूप डोळे, सुजलेला चेहरा, सहा बोटे असणे, नाकातून बोलणे आणि जन्मजात विकृती, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

तारसें घुलें काणें कैरें । गारोळें जामुन टाफरें । शडांगुळें गेंगाणें विदरें । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४२॥

Squinting, a shut eye, being one-eyed, misshapen eyes, a swollen face, six fingers, a nasal voice, and other congenital defects, these too are the adhyatmik affliction.

दांतिरें बोचिरें घानाळ । घ्राणहीन श्रोत्रहीन बरळ । अति कृश अति स्थूळ । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४३॥

विचित्र दात, टोकदार अवयव, घाणेरडेपणा, वास न येणे, ऐकू न येणे, बरळणे, अति कृशपणा आणि अति स्थूलपणा, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

दांतिरें बोचिरें घानाळ । घ्राणहीन श्रोत्रहीन बरळ । अति कृश अति स्थूळ । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४३॥

Crooked teeth, jutting deformities, foulness, lack of smell, lack of hearing, incoherent speech, excessive thinness, and excessive obesity, these too are the adhyatmik affliction.

तोंतरें बोंबडें निर्बळ । रोगी कुरूप कुटीळ । मत्सरी खादाड तपीळ । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४४॥

तोतरेपणा, अस्पष्ट बोलणे, अशक्तपणा, सतत आजारी असणे, कुरूपता, कुटिलपणा, मत्सर, खादाडपणा आणि अधीरता, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

तोंतरें बोंबडें निर्बळ । रोगी कुरूप कुटीळ । मत्सरी खादाड तपीळ । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४४॥

Stammering, slurred speech, feebleness, chronic illness, ugliness, deviousness, envy, gluttony, and impatience, these too are the adhyatmik affliction.

संतापी अनुतापी मत्सरी । कामिक हेवा तिरस्कारी । पापी अवगुणी विकारी । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४५॥

सतत संतापणे, पश्चात्तापाने जळणे, मत्सर, कामातुरपणा, हेवा, तिरस्कार, पापीपणा, अवगुण आणि विकारीपणा, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

संतापी अनुतापी मत्सरी । कामिक हेवा तिरस्कारी । पापी अवगुणी विकारी । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४५॥

Constant anger, gnawing remorse, envy, lustfulness, jealousy, contempt for others, sinfulness, bad character, and unruly passions, these too are the adhyatmik affliction.

उठवणें ताठा करक । आवटळे आणी लचक । सुजी आणी चालक । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४६॥

अचानक उठताना होणारे त्रास, अंग ताठणे, कळ लागणे, मुरगळणे, लचक भरणे, सूज येणे आणि चालताना होणारा त्रास, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

उठवणें ताठा करक । आवटळे आणी लचक । सुजी आणी चालक । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४६॥

The strain of getting up, stiffness of the body, sudden cramps, sprains, twisted joints, swelling, and difficulty in walking, these too are the adhyatmik affliction.

सल आडवें गर्भपात । स्तनगुंते सनपात । संसारकोंडे आपमृत्य । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४७॥

प्रसूतीत बाळ आडवे येणे, गर्भपात होणे, स्तनांत गाठी येणे, धनुर्वात होणे, प्रसववेदना अडकणे आणि अपमृत्यू, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

सल आडवें गर्भपात । स्तनगुंते सनपात । संसारकोंडे आपमृत्य । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४७॥

A breech birth, miscarriage, breast lumps, tetanus, an obstructed delivery, and untimely death, these too are the adhyatmik affliction.

नखविख आणी हिंगुर्डें । बाष्ट आणी वावडें । उगीच दांतखीळ पडे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४८॥

नखांतील विष, बोटांतील गळू, दमा, ऍलर्जी आणि उगाचच दातखीळ बसणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

नखविख आणी हिंगुर्डें । बाष्ट आणी वावडें । उगीच दांतखीळ पडे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४८॥

Infected nails, whitlows, asthmatic gasping, allergic reactions, and jaws locking shut for no reason, these too are the adhyatmik affliction.

झडती पातीं सुजती भवया । नेत्रीं होती राझणवडीया । चाळसी लागे प्राणियां । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४९॥

पापण्या गळणे, भुवया सुजणे, डोळ्यांत जळजळणारे फोड येणे आणि चाळिशीत डोळ्यांची दृष्टी कमी होणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

झडती पातीं सुजती भवया । नेत्रीं होती राझणवडीया । चाळसी लागे प्राणियां । या नांव आध्यात्मिक ॥ ४९॥

Eyelashes falling out, swollen eyebrows, stinging sores in the eyes, and failing eyesight in middle age, these too are the adhyatmik affliction.

वांग तिळ सुरमें लांसें । चामखिळ गलंडे मसें । चुकुर हो‍इजे मानसें । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५०॥

अंगावरचे मोठे व्रण, तीळ, काळे डाग, चामखीळ, गाठी आणि मस्से, आणि मनात सतत गोंधळल्यासारखे वाटणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

वांग तिळ सुरमें लांसें । चामखिळ गलंडे मसें । चुकुर हो‍इजे मानसें । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५०॥

Birthmarks, moles, dark spots, warts, lumps and growths, and a constantly confused, unsettled state of mind, these too are the adhyatmik affliction.

नाना फुग आणी आवाळें । आंगीं दुर्गंधी प्रबळे । चाईचाटी लाळ गळे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५१॥

नाना सूज, गळवे, अंगाला तीव्र दुर्गंधी येणे आणि तोंडाला सतत लाळ गळणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

नाना फुग आणी आवाळें । आंगीं दुर्गंधी प्रबळे । चाईचाटी लाळ गळे । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५१॥

Various swellings and boils, an overpowering body odour, and constant drooling from the mouth, these too are the adhyatmik affliction.

नाना चिंतेची काजळी । नाना दुःखें चित्त पोळी । व्याधीवांचून तळमळी । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५२॥

नाना चिंतांची काजळी मनावर साचणे, नाना दुःखांनी चित्त पोळणे आणि कोणताही आजार नसतानाही मन उगाचच तळमळत राहणे, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

नाना चिंतेची काजळी । नाना दुःखें चित्त पोळी । व्याधीवांचून तळमळी । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५२॥

The soot of countless worries settling on the mind, the heart scorched by all manner of grief, and inner restlessness even without any actual illness, these too are the adhyatmik affliction.

वृद्धपणीच्या आपदा । नाना रोग होती सदा । देह क्षीण सर्वदा । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५३॥

वृद्धपणातील नाना आपत्ती, सतत होणारे नाना रोग आणि सदैव क्षीण होत जाणारा देह, हेही आध्यात्मिक ताप होत.

वृद्धपणीच्या आपदा । नाना रोग होती सदा । देह क्षीण सर्वदा । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५३॥

The many hardships of old age, its constant recurring ailments, and a body forever growing weaker, these too are the adhyatmik affliction.

नाना व्याधी नाना दुःखें । नाना भोग नाना खांडकें । प्राणी तळमळी शोकें । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५४॥

नाना व्याधी, नाना दुःखे, नाना भोग, नाना संकटे, यांमुळे जीव शोकाने तळमळत राहतो, हेही आध्यात्मिक ताप होय.

नाना व्याधी नाना दुःखें । नाना भोग नाना खांडकें । प्राणी तळमळी शोकें । या नांव आध्यात्मिक ॥ ५४॥

Countless ailments, countless sorrows, countless sufferings, countless calamities, through all of which the soul writhes in grief, this too is the adhyatmik affliction.

ऐसा आध्यात्मिक ताप । पूर्वपापाचा संताप । सांगतां सरेना अमूप । दुःखसागर ॥ ५५॥

असा हा आध्यात्मिक ताप पूर्वपापांमुळे भोगावा लागणारा संताप आहे; तो सांगत बसलो तरी दुःखाचा हा अथांग सागर सांगून संपणार नाही.

ऐसा आध्यात्मिक ताप । पूर्वपापाचा संताप । सांगतां सरेना अमूप । दुःखसागर ॥ ५५॥

Such is the adhyatmik affliction, the burning that comes from one's own past sins; even if one kept describing it endlessly, this vast ocean of suffering could never be fully told.

बहुत काय बोलावें । श्रोतीं संकेतें जाणावें । पुढें बोलिजे स्वभावें । आदिभूतिक ॥ ५६॥

याबद्दल अधिक काय बोलावे, श्रोत्यांनी संक्षेपानेच हे समजून घ्यावे; पुढे आता स्वाभाविकपणे आधिभौतिक तापाचे वर्णन केले जाईल.

बहुत काय बोलावें । श्रोतीं संकेतें जाणावें । पुढें बोलिजे स्वभावें । आदिभूतिक ॥ ५६॥

What more need be said about this; let the listeners grasp it from these brief indications, for next, in due course, the adhibhautik affliction shall be described.