द्वितीय संमंध जाला । दुःख मागील विसरला । सुख मानून राहिला । संसाराचें ॥ १॥

दुसरे लग्न झाले आणि मागचे दुःख तो विसरला; आता संसारसुखातच तो समाधानी होऊन राहिला.

द्वितीय संमंध जाला । दुःख मागील विसरला । सुख मानून राहिला । संसाराचें ॥ १॥

A second marriage takes place, and he forgets the sorrow of the past; he now settles down, content in the pleasures of household life.

जाला अत्यंत कृपण । पोटें न खाय अन्न । रुक्याकारणें सांडी प्राण । येकसरा ॥ २॥

तो अत्यंत कंजूष बनतो, स्वतःच्या पोटालाही पुरेसे अन्न खात नाही आणि एका रुपयासाठीसुद्धा हट्टाने प्राण द्यायला तयार होतो.

जाला अत्यंत कृपण । पोटें न खाय अन्न । रुक्याकारणें सांडी प्राण । येकसरा ॥ २॥

He becomes extremely miserly, does not even eat enough food to fill his own belly, and would readily risk his life over a single coin.

कदा कल्पांतीं न वेची । सांचिलेंचि पुन्हा सांची । अंतरीं असेल कैंची । सद्वासना ॥ ३॥

प्रलयकाळ आला तरी तो खर्च करणार नाही, साठवलेले धन पुन्हा पुन्हा साठवत राहतो; अशा माणसाच्या अंतरात चांगली वासना कशी असणार?

कदा कल्पांतीं न वेची । सांचिलेंचि पुन्हा सांची । अंतरीं असेल कैंची । सद्वासना ॥ ३॥

Even at the end of the world he would not spend a penny; he only keeps hoarding what he has already hoarded. How could any good disposition dwell within such a heart?

स्वयें धर्म न करी । धर्मकर्त्यासहि वारी । सर्वकाळ निंदा करी । साधुजनाची ॥ ४॥

तो स्वतः कधी धर्मकृत्ये करत नाही, इतर कोणी धर्म करत असेल तर त्यालाही अडवतो आणि सतत साधुसंतांची निंदा करत राहतो.

स्वयें धर्म न करी । धर्मकर्त्यासहि वारी । सर्वकाळ निंदा करी । साधुजनाची ॥ ४॥

He never does any charitable or righteous deed himself, stops others from doing so too, and constantly slanders saintly, virtuous people.

नेणे तीर्थ नेणे व्रत । नेणे अतित अभ्यागत । मुंगीमुखींचें जें सीत । तेंही वेंचून सांची ॥ ५॥

त्याला तीर्थयात्रा माहीत नाही, व्रत माहीत नाही, अतिथी-साधू यांचे स्वागत माहीत नाही; मुंगीच्या तोंडातलाही घास हिसकावून तो साठवत राहतो.

नेणे तीर्थ नेणे व्रत । नेणे अतित अभ्यागत । मुंगीमुखींचें जें सीत । तेंही वेंचून सांची ॥ ५॥

He knows nothing of pilgrimage, of religious vows, of welcoming guests or ascetics; he would even snatch away a grain of food from an ant's mouth just to hoard it.

स्वयें पुण्य करवेना । केलें तरी देखवेना । उपहास्य करी मना- । नये म्हणौनी ॥ ६॥

त्याच्याकडून स्वतः पुण्यकर्म घडत नाही, आणि कोणी दुसऱ्याने केले तर तेही त्याला पाहवत नाही; "हे बरोबर नाही" असे म्हणत तो त्याची चेष्टा करतो.

स्वयें पुण्य करवेना । केलें तरी देखवेना । उपहास्य करी मना- । नये म्हणौनी ॥ ६॥

He himself cannot bring himself to do a good deed, and cannot bear to see another do one either; he mocks it, saying it is not right.

देवां भक्तांस उछेदी । आंगबळें सकळांस खेदी । निष्ठुर शब्दें अंतर भेदी । प्राणीमात्रांचें ॥ ७॥

तो देवभक्तांचा नाश-अपमान करतो, अंगबळाने सर्वांना त्रास देतो आणि निष्ठुर शब्दांनी प्राणिमात्रांच्या मनाला घाव घालतो.

देवां भक्तांस उछेदी । आंगबळें सकळांस खेदी । निष्ठुर शब्दें अंतर भेदी । प्राणीमात्रांचें ॥ ७॥

He tries to destroy devotees of God, torments everyone through sheer physical force, and wounds the hearts of all creatures with his harsh, cruel words.

नीति सांडून मागें । अनीतीनें वर्तों लागे । गर्व धरून फुगे । सर्वकाळ ॥ ८॥

तो नीती सोडून मागे टाकतो, अनीतीने वागू लागतो आणि सतत गर्वाने फुगून राहतो.

नीति सांडून मागें । अनीतीनें वर्तों लागे । गर्व धरून फुगे । सर्वकाळ ॥ ८॥

He casts morality aside, begins to behave unjustly, and remains forever swollen with arrogance.

पूर्वजांस सिंतरिलें । पक्षश्राद्धहि नाहीं केलें । कुळदैवत ठकिलें । कोणेपरी ॥ ९॥

तो आपल्या पूर्वजांचीही फसवणूक करतो, त्यांचे पितृपक्षातील श्राद्धही करत नाही आणि कुळदैवतालाही कशा ना कशा प्रकारे ठकवतो.

पूर्वजांस सिंतरिलें । पक्षश्राद्धहि नाहीं केलें । कुळदैवत ठकिलें । कोणेपरी ॥ ९॥

He even cheats his own ancestors, does not perform their annual death rites, and somehow manages to defraud even the family deity.

आक्षत भरिली भाणा । दुजा ब्राह्मण मेहुणा । आला होता पाहुणा । स्त्रियेस मूळ ॥ १०॥

एका ब्राह्मण मेहुण्याला आमंत्रणाची अक्षत पाठवली, तो पाहुणा म्हणून घरी आलाही, पण तो आला होता तो आपल्या बहिणीला (याच्या पत्नीला) माहेरी नेण्यासाठी.

आक्षत भरिली भाणा । दुजा ब्राह्मण मेहुणा । आला होता पाहुणा । स्त्रियेस मूळ ॥ १०॥

He sent a formal invitation to his brother-in-law, a Brahmin, who duly came as a guest, but the man had actually come only to take his sister, this man's wife, back to her parents' home.

कदा नावडे हरिकथा । देव नलगे सर्वथा । स्नानसंध्या म्हणे वृथा । कासया करावी ॥ ११॥

त्याला हरिकथा कधीच आवडत नाही, देवाची त्याला मुळीच गरज वाटत नाही आणि स्नानसंध्या करणे म्हणजे व्यर्थ वेळ घालवणे असे तो म्हणतो.

कदा नावडे हरिकथा । देव नलगे सर्वथा । स्नानसंध्या म्हणे वृथा । कासया करावी ॥ ११॥

He never cares for devotional discourse, feels no need for God at all, and says that daily ritual bathing and prayer are a pointless waste of time.

अभिळाषें सांची वित्त । स्वयें करी विस्वासघात । मदें मातला उन्मत्त । तारुण्यपणें ॥ १२॥

लोभापोटी तो धन साठवत राहतो, स्वतःच लोकांचा विश्वासघात करतो आणि तारुण्याच्या मस्तीने उन्मत्त होतो.

अभिळाषें सांची वित्त । स्वयें करी विस्वासघात । मदें मातला उन्मत्त । तारुण्यपणें ॥ १२॥

Out of sheer greed he keeps hoarding wealth, betrays people's trust himself, and grows wildly arrogant in the intoxication of youth.

तारुण्य आंगीं भरलें । धारिष्ट न वचे धरिलें । करूं नयें तेंचि केलें । माहापाप ॥ १३॥

तारुण्याचा जोम अंगात भरलेला असतो, त्याला धीर धरता येत नाही आणि जे करूच नये असे महापाप तो करून बसतो.

तारुण्य आंगीं भरलें । धारिष्ट न वचे धरिलें । करूं नयें तेंचि केलें । माहापाप ॥ १३॥

Youthful vigour surges through him, he cannot hold himself back, and he ends up committing the very great sin that should never be done.

स्त्री केली परी धाकुटी । धीर न धरवेचि पोटीं । विषयलोभें सेवटीं । वोळखी सांडिली ॥ १४॥

लग्न केलेली पत्नी लहान वयाची असते, मनात धीर धरवत नाही आणि विषयलोभापोटी शेवटी तो सारी लाजमर्यादा, ओळखही सोडून देतो.

स्त्री केली परी धाकुटी । धीर न धरवेचि पोटीं । विषयलोभें सेवटीं । वोळखी सांडिली ॥ १४॥

His wedded wife is still very young, he cannot restrain himself, and driven by lust he ultimately abandons all sense of shame and propriety.

माये बहिण न विचारी । जाला पापी परद्वारी । दंड पावला राजद्वारीं । तर्ह्हीं पालटेना ॥ १५॥

तो आई-बहिणीचाही विधिनिषेध पाळत नाही, परस्त्रीगमनाचे पाप करतो; राजदरबारातून शिक्षा भोगूनही तो सुधारत नाही.

माये बहिण न विचारी । जाला पापी परद्वारी । दंड पावला राजद्वारीं । तर्ह्हीं पालटेना ॥ १५॥

He does not even respect the bounds due to a mother or sister, commits the sin of adultery, and even after being punished by the king's court, he does not change.

परस्त्री देखोनि दृष्टीं । अभिळाष उठे पोटीं । अकर्तव्यें हिंपुटी । पुन्हां होये ॥ १६॥

परस्त्री दिसताच त्याच्या मनात पुन्हा वासना जागी होते आणि तो पुन्हा त्याच अकर्तव्याने (अनुचित कृत्याने) संकटात सापडतो.

परस्त्री देखोनि दृष्टीं । अभिळाष उठे पोटीं । अकर्तव्यें हिंपुटी । पुन्हां होये ॥ १६॥

The moment he sees another woman, lust stirs in his heart again, and once more he lands himself in trouble through this same forbidden act.

ऐसें पाप उदंड केलें । शुभाशुभ नाहीं उरलें । तेणें दोषें दुःख भरलें । अकस्मात आंगीं ॥ १७॥

अशी अपार पापे तो करत राहतो, त्याला बरे-वाईट काही उरतच नाही; आणि याच दोषांमुळे अचानक त्याच्या अंगात दुःखच दुःख भरते.

ऐसें पाप उदंड केलें । शुभाशुभ नाहीं उरलें । तेणें दोषें दुःख भरलें । अकस्मात आंगीं ॥ १७॥

He commits countless sins in this way, until nothing of right or wrong remains in him; and because of these very transgressions, suffering suddenly fills his body.

व्याधी भरली सर्वांगीं । प्राणी जाला क्षयरोगी । केले दोष आपुले भोगी । सीघ्र काळें ॥ १८॥

त्याच्या सर्वांगात व्याधी भरते, तो क्षयरोगी बनतो; आपण केलेल्या पापांचे फळ त्याला लवकरच भोगावे लागते.

व्याधी भरली सर्वांगीं । प्राणी जाला क्षयरोगी । केले दोष आपुले भोगी । सीघ्र काळें ॥ १८॥

Disease spreads through his whole body; he becomes consumptive, and very soon he must reap the fruit of the sins he himself committed.

दुःखें सर्वांग फुटलें । नासिक अवघेंचि बैसलें । लक्षण जाऊन जालें । कुलक्षण ॥ १९॥

दुःखाने त्याचे सर्वांग फुटू लागते, नाकही पूर्णपणे खचून बसते; त्याची चांगली लक्षणे जाऊन तो पूर्ण कुलक्षणी दिसू लागतो.

दुःखें सर्वांग फुटलें । नासिक अवघेंचि बैसलें । लक्षण जाऊन जालें । कुलक्षण ॥ १९॥

In his suffering his whole body breaks out in sores, his very nose caves in; every good feature is lost, and he comes to look thoroughly ill-fated and repulsive.

देहास क्षीणता आली । नाना वेथा उद्भवली । तारुण्यशक्ती राहिली । खंगला प्राणी ॥ २०॥

त्याच्या शरीराला क्षीणता येते, नाना व्याधी उद्भवतात; तारुण्याची शक्ती नाहीशी होऊन तो अगदी खंगून जातो.

देहास क्षीणता आली । नाना वेथा उद्भवली । तारुण्यशक्ती राहिली । खंगला प्राणी ॥ २०॥

His body grows utterly weak, all kinds of ailments arise, his youthful strength is gone, and he wastes away completely.

सर्वांगीं लागल्या कळा । देहास आली अवकळा । प्राणी कांपे चळचळां । शक्ति नाहीं ॥ २१॥

सर्वांगाला वेदना होतात, देहाला विद्रूपता येते; तो थरथर कापू लागतो, त्याच्यात काहीच शक्ती उरत नाही.

सर्वांगीं लागल्या कळा । देहास आली अवकळा । प्राणी कांपे चळचळां । शक्ति नाहीं ॥ २१॥

Pains grip his whole body, his form becomes disfigured; he trembles and shakes, with no strength left in him at all.

हस्तपादादिक झडले । सर्वांगीं किडे पडिले । देखोन थुंकों लागले । लाहानथोर ॥ २२॥

त्याचे हातपाय झडून जातात, सर्वांगावर किडे पडतात; ते पाहून लहानथोर सगळेच त्याच्याकडे थुंकू लागतात.

हस्तपादादिक झडले । सर्वांगीं किडे पडिले । देखोन थुंकों लागले । लाहानथोर ॥ २२॥

His hands and feet rot away, worms infest his whole body, and seeing this, everyone, young and old alike, spits in disgust at the sight of him.

जाली विष्टेची सारणी । भोवती उठली वर्ढाणी । अत्यंत खंगला प्राणी । जीव न वचे ॥ २३॥

तो अंथरुणातच विष्ठा करू लागतो, त्याच्याभोवती माशा घोंघावू लागतात; तो अत्यंत खंगतो, तरीही त्याचा जीव जात नाही.

जाली विष्टेची सारणी । भोवती उठली वर्ढाणी । अत्यंत खंगला प्राणी । जीव न वचे ॥ २३॥

He soils himself where he lies, flies swarm around him, he wastes away to the extreme, yet his life will not leave him.

आतां मरण दे गा देवा । बहुत कष्ट जाले जीवा । जाला नाहीं नेणों ठेवा । पातकाचा ॥ २४॥

तो म्हणतो, "देवा, आता मला मरण दे, माझ्या जिवाला फार कष्ट झाले आहेत; न जाणो किती मोठा पापाचा साठा माझ्यापाशी होता."

आतां मरण दे गा देवा । बहुत कष्ट जाले जीवा । जाला नाहीं नेणों ठेवा । पातकाचा ॥ २४॥

He cries, "O God, give me death now; my soul has suffered enough. I do not know what a store of sin I must have accumulated."

दुःखें घळघळां रडे । जों जों पाहे आंगाकडे । तों तों दैन्यवाणें बापुडें । तळमळी जीवीं ॥ २५॥

तो दुःखाने घळघळा रडतो, जसजसे तो आपल्या अंगाकडे पाहतो, तसतसे ते बिचारे दीन मन आतल्या आत अधिकच तळमळते.

दुःखें घळघळां रडे । जों जों पाहे आंगाकडे । तों तों दैन्यवाणें बापुडें । तळमळी जीवीं ॥ २५॥

He weeps profusely in his misery; the more he looks at his own body, the more his poor, wretched heart writhes within.

ऐसे कष्ट जाले बहुत । सकळ जालें वाताहात । दरवडा घालून वित्त । चोरटीं नेलें ॥ २६॥

असे त्याला अपार कष्ट होतात, त्याचे सर्वस्व उद्ध्वस्त होते; आणि चोरांनी दरोडा घालून त्याचे उरलेसुरले धनही नेले.

ऐसे कष्ट जाले बहुत । सकळ जालें वाताहात । दरवडा घालून वित्त । चोरटीं नेलें ॥ २६॥

Such immense hardship befalls him that everything of his is ruined; and thieves, breaking in, carry off whatever wealth still remained.

जालें आरत्र ना परत्र । प्रारब्ध ठाकलें विचित्र । आपला आपण मळमूत्र । सेविला दुःखें ॥ २७॥

त्याचे इहलोकही बिघडले आणि परलोकही बिघडला, असे विचित्र प्रारब्ध त्याच्या वाट्याला आले; दुःखाने त्याला आपलेच मलमूत्र स्वतःच सोसावे लागले.

जालें आरत्र ना परत्र । प्रारब्ध ठाकलें विचित्र । आपला आपण मळमूत्र । सेविला दुःखें ॥ २७॥

He loses out both in this world and the next; such a strange destiny befalls him that in his misery he must even lie in his own filth.

पापसामग्री सरली । देवसेंदिवस वेथा हरली । वैद्यें औषधें दिधलीं । उपचार जाला ॥ २८॥

शेवटी त्याची पापसामग्री संपते, दिवसेंदिवस त्याचा आजार कमी होतो; वैद्यांनी औषधे दिली आणि त्यावर उपचार होतो.

पापसामग्री सरली । देवसेंदिवस वेथा हरली । वैद्यें औषधें दिधलीं । उपचार जाला ॥ २८॥

Finally the store of his sinful suffering runs out; day by day his illness recedes, physicians give him medicine, and treatment takes effect.

मरत मरत वांचला । यास पुन्हां जन्म जाला । लोक म्हणती पडिला । माणसांमध्यें ॥ २९॥

मरता मरता तो कसाबसा वाचतो, त्याला जणू पुन्हा नवा जन्मच मिळतो; लोक म्हणतात, "हा पुन्हा माणसांत येऊन पडला."

मरत मरत वांचला । यास पुन्हां जन्म जाला । लोक म्हणती पडिला । माणसांमध्यें ॥ २९॥

Barely surviving death, he lives on, as if born anew; people say, "He has fallen back among the living again."

येरें स्त्री आणिली । बरवी घरवात मांडिली । अति स्वार्थबुद्धी धरिली । पुन्हां मागुती ॥ ३०॥

बरे झाल्यावर त्याने पुन्हा दुसरी स्त्री आणली, चांगला संसार थाटला आणि पुन्हा एकदा तीच अतिशय स्वार्थी वृत्ती धरली.

येरें स्त्री आणिली । बरवी घरवात मांडिली । अति स्वार्थबुद्धी धरिली । पुन्हां मागुती ॥ ३०॥

Once recovered, he brings home another wife, sets up a proper household again, and once more takes up that same excessively selfish way of living.

कांहीं वैभव मेळविलें । पुन्हां सर्वही संचिलें । परंतु गृह बुडालें । संतान नाहीं ॥ ३१॥

त्याने काही वैभव मिळवले, पुन्हा सर्व साठवले, पण त्याचे घर मात्र ओसाड राहिले; त्याला संतानच नव्हते.

कांहीं वैभव मेळविलें । पुन्हां सर्वही संचिलें । परंतु गृह बुडालें । संतान नाहीं ॥ ३१॥

He gathers some wealth again, hoards it all up once more, yet his household remains desolate, for he has no children.

पुत्र संतान नस्तां दुःखी । वांज नांव पडिलें लोकिकीं । तें न फिटे म्हणोनी लेंकी । तरी हो आतां ॥ ३२॥

संतान नसल्याने तो दुःखी होतो, लोक त्याला वांझ म्हणू लागतात; ते नाव पुसले जावे म्हणून तो म्हणतो, "आता निदान मुलगी तरी होऊ दे."

पुत्र संतान नस्तां दुःखी । वांज नांव पडिलें लोकिकीं । तें न फिटे म्हणोनी लेंकी । तरी हो आतां ॥ ३२॥

Without a child he is unhappy, and people begin calling him barren; to erase that label he says, "Let at least a daughter be born now."

म्हणोन नाना सायास । बहुत देवास केले नवस । तीर्थें व्रतें उपवास । धरणें पारणें मांडिलें ॥ ३३॥

म्हणून तो नाना प्रयत्न करतो, अनेक देवांना नवस बोलतो, तीर्थयात्रा, व्रते, उपवास आणि धरणे-पारणे मांडतो.

म्हणोन नाना सायास । बहुत देवास केले नवस । तीर्थें व्रतें उपवास । धरणें पारणें मांडिलें ॥ ३३॥

So he makes every possible effort, makes countless vows to various gods, undertakes pilgrimages, religious vows, fasts, and ritual sit-ins.

विषयसुख तें राहिले । वांजपणें दुःखी केलें । तंव तें कुळदैवत पावलें । जाली वृद्धी ॥ ३४॥

विषयसुखाची आस तशीच राहिली, पण वांझपणाच्या दुःखाने तो पिचलेला असतानाच त्याचे कुळदैवत प्रसन्न होते आणि त्याला संतती लाभते.

विषयसुख तें राहिले । वांजपणें दुःखी केलें । तंव तें कुळदैवत पावलें । जाली वृद्धी ॥ ३४॥

His craving for sensual pleasure remains as it was, and while he is still tormented by childlessness, his family deity is finally pleased, and offspring is granted to him.

त्या लेंकुरावरी अतिप्रीति । दोघेहि क्षण येक न विशंभती । कांहीं जाल्या आक्रंदती । दीर्घस्वरें ॥ ३५॥

त्या मुलावर दोघांचेही अपार प्रेम बसते, ते दोघेही त्याला क्षणभरही दूर ठेवत नाहीत; काही झाले तर मोठ्याने आक्रोश करतात.

त्या लेंकुरावरी अतिप्रीति । दोघेहि क्षण येक न विशंभती । कांहीं जाल्या आक्रंदती । दीर्घस्वरें ॥ ३५॥

Both parents dote intensely on this child, never letting it out of their sight even for a moment; if anything happens to it they wail aloud in anguish.

ऐसी ते दुःखिस्ते । पूजीत होती नाना दैवतें । तंव तेंहि मेलें अवचितें । पूर्व पापेंकरूनी ॥ ३६॥

असे ते दुःखी दांपत्य नाना दैवतांची पूजा करत राहिले, पण पूर्वपापामुळे तेही मूल अचानक मरण पावले.

ऐसी ते दुःखिस्ते । पूजीत होती नाना दैवतें । तंव तेंहि मेलें अवचितें । पूर्व पापेंकरूनी ॥ ३६॥

This grieving couple keeps worshipping many deities, but because of past sins that child too suddenly dies.

तेणें बहुत दुःख जालें । घरीं आरंधें पडिलें । म्हणती आम्हांस कां ठीविलें । देवें वांज करूनी ॥ ३७॥

त्यामुळे त्यांना अपार दुःख होते, घरात हाहाकार माजतो; ते म्हणतात, "देवाने आम्हांला वांझच का ठेवले?"

तेणें बहुत दुःख जालें । घरीं आरंधें पडिलें । म्हणती आम्हांस कां ठीविलें । देवें वांज करूनी ॥ ३७॥

This brings them immense grief, and the household is thrown into utter despair; they cry, "Why has God kept us barren after all?"

आम्हांस द्रव्य काये करावें । तें जावें परी अपत्य व्हावें । अपत्यालागी त्यजावें । लागेल सर्व ॥ ३८॥

ते म्हणतात, "आम्हाला या धनाचे काय करायचे, ते गेले तरी चालेल पण अपत्य हवे; अपत्यासाठी सर्वस्व त्यागायलाही आम्ही तयार आहोत."

आम्हांस द्रव्य काये करावें । तें जावें परी अपत्य व्हावें । अपत्यालागी त्यजावें । लागेल सर्व ॥ ३८॥

They say, "What use is this wealth to us? Let it all go, but let a child be born; for a child we are ready to give up everything."

वांजपण संदिसें गेलें । तों मरतवांज नांव पडिलें । तें न फिटे कांहीं केलें । तेणें दुःखें आक्रंदती ॥ ३९॥

वांझपणाचा कलंक तर काहीसा गेला, पण आता "मुल जन्मूनही मरते" असे नवे नाव पडले; ते कशानेही पुसले जात नाही आणि त्या दुःखाने ते आक्रोश करतात.

वांजपण संदिसें गेलें । तों मरतवांज नांव पडिलें । तें न फिटे कांहीं केलें । तेणें दुःखें आक्रंदती ॥ ३९॥

The stigma of barrenness fades somewhat, but now a new label sticks: "one whose children are born only to die"; nothing can erase it, and they wail in that grief.

आमुची वेली कां खुंटिली । हा हा देवा वृत्ती बुडाली । कुळस्वामीण कां क्षोभली । विझाला कुळदीप ॥ ४०॥

ते म्हणतात, "आमचा वंशवेल का खुंटला, हाय देवा, आमची उपजीविकाच बुडाली; आमची कुळस्वामिनी का रागावली, आमचा कुळदीप विझला."

आमुची वेली कां खुंटिली । हा हा देवा वृत्ती बुडाली । कुळस्वामीण कां क्षोभली । विझाला कुळदीप ॥ ४०॥

They cry, "Why has our family line withered? Alas, God, our very livelihood is ruined; why has our family goddess turned angry, why has the lamp of our lineage gone out?"

आतां लेंकुराचें मुख देखेन । तरी आनंदें राडी चालेन । आणी गळही टोंचीन । कुळस्वामिणीपासीं ॥ ४१॥

ते म्हणतात, "जर मला मुलाचे मुख दिसले, तर मी आनंदाने नवसाची राडी चालेन आणि कुळस्वामिनीपाशी गळालाही टोचून घेईन."

आतां लेंकुराचें मुख देखेन । तरी आनंदें राडी चालेन । आणी गळही टोंचीन । कुळस्वामिणीपासीं ॥ ४१॥

They vow, "If I ever see my child's face, I will joyfully perform the votive procession, and I will even pierce myself with hooks before our family goddess."

आई भुता करीन तुझा । नांव ठेवीन केरपुंजा । वेसणी घालीन, माझा- । मनोरथ पुरवी ॥ ४२॥

ते नवस करतात, "आई, या मुलाला तुझा सेवेकरी करीन, त्याचे नाव 'केरपुंजा' असे हीणकस ठेवीन आणि त्याच्या नाकात नथणी घालीन; फक्त माझी ही इच्छा पुरी कर."

आई भुता करीन तुझा । नांव ठेवीन केरपुंजा । वेसणी घालीन, माझा- । मनोरथ पुरवी ॥ ४२॥

They vow, "Mother Goddess, I will make this child your devoted servant, I will give it the humble name 'Keerpunja', and I will put a ring through its nose, only fulfil this one wish of mine."

बहुत देवांस नवस केले । बहुत गोसावी धुंडिले । गटगटां गिळिले । सगळे विंचू ॥ ४३॥

त्यांनी अनेक देवांना नवस केले, अनेक गोसाव्यांचा शोध घेतला आणि नवसापायी विंचूसुद्धा गटागटा गिळले.

बहुत देवांस नवस केले । बहुत गोसावी धुंडिले । गटगटां गिळिले । सगळे विंचू ॥ ४३॥

They made vows to countless gods, sought out countless holy mendicants, and, driven by their vow, even swallowed live scorpions whole.

केले समंधास सायास । राहाणे घातलें बहुवस । केळें नारिकेळें ब्राह्मणास । अंब्रदानें दिधलीं ॥ ४४॥

भुतासमंधांना प्रसन्न करण्यासाठी खूप खटपट केली, अनेक ठिकाणी नवस राहणी घातली, आणि ब्राह्मणांना केळी, नारळ व दानधर्म भरपूर दिला.

केले समंधास सायास । राहाणे घातलें बहुवस । केळें नारिकेळें ब्राह्मणास । अंब्रदानें दिधलीं ॥ ४४॥

They made great efforts to appease spirits and ghosts, undertook many ritual stays and vigils, and gave bananas, coconuts and charitable gifts generously to Brahmins.

केलीं नाना कवटालें । पुत्रलोभें केलीं ढालें । तरी अदृष्ट फिरलें । पुत्र नाहीं ॥ ४५॥

पुत्रप्राप्तीच्या हव्यासापोटी त्यांनी नाना विचित्र उपाय व कर्मकांडे केली, तरीही नशीब काही फिरले नाही, पुत्र काही झाला नाही.

केलीं नाना कवटालें । पुत्रलोभें केलीं ढालें । तरी अदृष्ट फिरलें । पुत्र नाहीं ॥ ४५॥

Out of sheer craving for a son they performed all manner of strange rites and remedies, yet their fortune would not turn; no son was born.

वृक्षाअखालें जाऊन नाहाती । फळतीं झाडें करपती । ऐसे नाना दोष करिती । पुत्रलोभाकारणें ॥ ४६॥

अंधश्रद्धेपोटी झाडाखाली जाऊन स्नान करतात, त्यामुळे फळणारी झाडेही करपून जातात; पुत्रलोभापायी असे नाना अनिष्ट प्रकार ते करत राहतात.

वृक्षाअखालें जाऊन नाहाती । फळतीं झाडें करपती । ऐसे नाना दोष करिती । पुत्रलोभाकारणें ॥ ४६॥

Out of blind superstition they bathe beneath sacred trees until even fruit-bearing trees wither and die; driven by their craving for a son, they commit all manner of such misguided acts.

सोडून सकळ वैभव । त्यांचा वारयावेधला जीव । तंव तो पावला खंडेराव । आणी कुळस्वामिणी ॥ ४७॥

सर्व वैभव बाजूला ठेवून त्यांचा जीव केवळ त्या एका इच्छेने वेडावलेला असतो; अखेर खंडेराव आणि कुळस्वामिनी त्यांच्यावर प्रसन्न होतात.

सोडून सकळ वैभव । त्यांचा वारयावेधला जीव । तंव तो पावला खंडेराव । आणी कुळस्वामिणी ॥ ४७॥

Setting aside all their wealth and comfort, their whole being becomes obsessed with this one longing; at last Khanderao and their family goddess become pleased with them.

आतां मनोरथ पुरती । स्त्रीपुरुषें आनंदती । सावध हो‍ऊन श्रोतीं । पुढें अवधान द्यावें ॥ ४८॥

आता त्यांचा मनोरथ पूर्ण होतो, पती-पत्नी दोघेही आनंदित होतात; श्रोत्यांनी सावध होऊन पुढील समासाकडे लक्ष द्यावे.

आतां मनोरथ पुरती । स्त्रीपुरुषें आनंदती । सावध हो‍ऊन श्रोतीं । पुढें अवधान द्यावें ॥ ४८॥

Now their heart's desire is fulfilled, and husband and wife rejoice together; let the listeners stay attentive for what follows in the next samas.