धरूं जातां धरितां न ये । टाकूं जातां टाकितां न ये । जेथें तेथें आहेच आहे । परब्रह्म तें ॥ १ ॥

पकडायला गेले तर ते पकडता येत नाही, टाकून द्यायला गेले तर तेही टाकता येत नाही. ते परब्रह्म जिथे तिथे सदैव असतेच असते.

धरूं जातां धरितां न ये । टाकूं जातां टाकितां न ये । जेथें तेथें आहेच आहे । परब्रह्म तें ॥ १ ॥

Try to grasp it, and it cannot be grasped; try to discard it, and it cannot be discarded either. That supreme Brahman simply is, everywhere, always.

जिकडे तिकडे जेथें तेथें । विन्मुख होतां सन्मुख होतें । सन्मुखपण चुकेना तें । कांहीं केल्या। ॥ २ ॥

जिकडे-तिकडे, जेथे-तेथे, त्याच्यापासून विन्मुख झाले तरी ते सन्मुखच असते. काहीही केले तरी त्याचे सन्मुखपण कधीच चुकत नाही.

जिकडे तिकडे जेथें तेथें । विन्मुख होतां सन्मुख होतें । सन्मुखपण चुकेना तें । कांहीं केल्या। ॥ २ ॥

Wherever one turns, in every place, even if one turns away from it, it still faces one directly. No matter what one does, its facing presence never fails.

बैसलें माणूस उठोन गेलें । तेथें आकाशचि राहिलें । आकाश चहुंकडे पाहिलें । तरी सन्मुखचि आहे ॥ ३ ॥

बसलेला माणूस उठून गेला, तरी तेथे आकाशच राहिले. आकाशाकडे चहूकडून पाहिले तरी ते सन्मुखच दिसते.

बैसलें माणूस उठोन गेलें । तेथें आकाशचि राहिलें । आकाश चहुंकडे पाहिलें । तरी सन्मुखचि आहे ॥ ३ ॥

A person who was sitting there gets up and leaves, yet the sky alone remains in that place. Look at the sky from any direction, and it still faces one directly.

जिकडेतिकडे प्राणी पळोन जातें । तिकडे आकाशचि भोवतें । बळें आकाशाबाहेर । कैसें जावें ॥ ४ ॥

प्राणी जिकडे-तिकडे पळून जातो, तिकडे आकाशच त्याला भोवते. बळजबरीने तरी आकाशाच्या बाहेर कसे जाता येईल?

जिकडेतिकडे प्राणी पळोन जातें । तिकडे आकाशचि भोवतें । बळें आकाशाबाहेर । कैसें जावें ॥ ४ ॥

Wherever a creature runs off to, the sky is there surrounding it still. How, by any effort of force, could one ever step outside the sky?

जिकडेतिकडे प्राणी पाहे । तिकडे तें सन्मुखचि आहे । समस्तांचें मस्तकीं राहे । माध्यानीं मार्तंड जैसा ॥ ५ ॥

प्राणी जिकडे-तिकडे पाहतो, तिकडे ते सन्मुखच असते. जसा माध्यान्हीचा सूर्य सर्वांच्या मस्तकावर असतो, तसे ते सर्वांच्या मस्तकी राहते.

जिकडेतिकडे प्राणी पाहे । तिकडे तें सन्मुखचि आहे । समस्तांचें मस्तकीं राहे । माध्यानीं मार्तंड जैसा ॥ ५ ॥

Wherever a creature looks, that reality faces it there too. Like the midday sun standing directly overhead for everyone alike, it remains above every single head.

परी तो आहे येकदेसी । दृष्टांत न घडे वस्तुसी । कांहीं येक चमत्कारासी । देउनी पाहिलें ॥ ६ ॥

पण सूर्य हा मर्यादित, एकदेशीच असतो, त्यामुळे हा दाखला त्या खऱ्या वस्तूला पूर्णपणे लागू पडत नाही. एका आश्चर्यजनक गुणासाठी तो केवळ दाखला म्हणून दिला आहे.

परी तो आहे येकदेसी । दृष्टांत न घडे वस्तुसी । कांहीं येक चमत्कारासी । देउनी पाहिलें ॥ ६ ॥

But the sun itself is limited and localized, so this illustration does not fully apply to the real Reality. It has only been offered here to point at a single striking quality.

नाना तीर्थें नाना देसीं । कष्टत जावें पाहाव्यासी । तैसें न लगे परब्रह्मासी । बैसलें ठाईं ॥ ७ ॥

नाना तीर्थक्षेत्रे नाना देशांत आहेत, ती पाहण्यासाठी कष्ट करून जावे लागते. पण परब्रह्मासाठी असे काही करावे लागत नाही, ते आपल्या जागी बसल्या बसल्याच प्राप्त होते.

नाना तीर्थें नाना देसीं । कष्टत जावें पाहाव्यासी । तैसें न लगे परब्रह्मासी । बैसलें ठाईं ॥ ७ ॥

Countless holy places lie scattered across countless lands, and one must travel with great effort to visit them. But there is no such need with the supreme Brahman — it is found right where one sits.

प्राणी बैसोनीच राहातां । अथवा बहुत पळोन जातां । परब्रह्म तें तत्वतां । समागमें ॥ ८ ॥

प्राणी बसूनच राहिला, किंवा खूप दूर पळून गेला, तरी परब्रह्म हे तत्त्वतः त्याच्यासोबतच असते.

प्राणी बैसोनीच राहातां । अथवा बहुत पळोन जातां । परब्रह्म तें तत्वतां । समागमें ॥ ८ ॥

Whether a creature simply sits still or runs far away, the supreme Brahman, in truth, remains in its company all the same.

पक्षी अंतराळीं गेलां । भोवतें आकाशचि तयाला । तैसे ब्रह्म प्राणीयाला । व्यापून आहे ॥ ९ ॥

पक्षी आकाशात उंच गेला, तरी त्याच्या भोवती आकाशच असते. त्याचप्रमाणे ब्रह्म प्रत्येक प्राण्याला व्यापून असते.

पक्षी अंतराळीं गेलां । भोवतें आकाशचि तयाला । तैसे ब्रह्म प्राणीयाला । व्यापून आहे ॥ ९ ॥

A bird may soar high into the sky, yet the sky still surrounds it on every side. In just the same way, Brahman pervades and envelops every living being.

परब्रह्म पोकळ घनदाट । ब्रह्म सेवटाचा सेवट । ज्यासी त्यासी ब्रह्म नीट । सर्वकाळ ॥ १० ॥

परब्रह्म पोकळही आहे आणि घनदाटही आहे. ते शेवटाच्याही शेवट आहे. ज्याला त्याला ब्रह्म सर्वकाळ जवळच, बरोबरच असते.

परब्रह्म पोकळ घनदाट । ब्रह्म सेवटाचा सेवट । ज्यासी त्यासी ब्रह्म नीट । सर्वकाळ ॥ १० ॥

The supreme Brahman is at once hollow and densely full. It is the very end beyond every end. For each and every being, Brahman remains close and present, at all times.

दृश्या सबाहे अंतरीं । ब्रह्म दाटलें ब्रह्मांडोदरीं । आरे त्या विमळाची सरी । कोणास द्यावी ॥ ११ ॥

दृश्याच्या आत आणि बाहेर, सगळीकडे ब्रह्म ब्रह्मांडाच्या पोटात दाटून भरलेले आहे. अरे, त्या निर्मळ तत्त्वाची तुलना कोणाशी करावी?

दृश्या सबाहे अंतरीं । ब्रह्म दाटलें ब्रह्मांडोदरीं । आरे त्या विमळाची सरी । कोणास द्यावी ॥ ११ ॥

Within and beyond the visible world alike, Brahman lies densely filled throughout the belly of the universe. To what, indeed, could that stainless reality ever be compared?

वैकुंठकैळासस्वर्गलोकीं । इंद्रलोकीं चौदा लोकीं । पन्नगादिकपाताळलोकीं । तेथेंचि आहे ॥ १२ ॥

वैकुंठ, कैलास, स्वर्गलोक, इंद्रलोक, चौदा लोक, तसेच नागादिकांचे पाताळलोक — या सगळ्या ठिकाणीही तेच ब्रह्म आहे.

वैकुंठकैळासस्वर्गलोकीं । इंद्रलोकीं चौदा लोकीं । पन्नगादिकपाताळलोकीं । तेथेंचि आहे ॥ १२ ॥

In Vaikuntha, Kailasa, and the heavenly realm, in Indra's world and all fourteen worlds, in the netherworlds of the serpents and other beings — that very Brahman is present there too.

कासीपासून रामेश्वर । आवघें दाटलें अपार । परता परता पारावार । त्यास नाहीं ॥ १३ ॥

काशीपासून रामेश्वरापर्यंत सगळीकडे ते अपार दाटलेले आहे. त्याला पलीकडे-पलीकडे कोठेही पारावार, सीमा नाही.

कासीपासून रामेश्वर । आवघें दाटलें अपार । परता परता पारावार । त्यास नाहीं ॥ १३ ॥

From Kashi to Rameshwar, it lies boundlessly filled everywhere. Go on and on, beyond and beyond, and still no end or limit is ever found to it.

परब्रह्म तें येकलें । येकदांचि सकळांसी व्यापिले । सकळांस स्पर्शोन राहिलें । सकळां ठाईं ॥ १४ ॥

ते परब्रह्म एकच असून, त्यानेच एकाच वेळी सगळ्यांना व्यापून टाकले आहे. सगळ्यांना स्पर्श करून ते सगळीकडे राहिलेले आहे.

परब्रह्म तें येकलें । येकदांचि सकळांसी व्यापिले । सकळांस स्पर्शोन राहिलें । सकळां ठाईं ॥ १४ ॥

That supreme Brahman, being one alone, has pervaded all things at once. Touching everything, it abides everywhere, in every single place.

परब्रह्म पाउसें भिजेना । अथवा चिखलानें भरेना । पुरामधें परी वाहेना । पुरासमागमें ॥ १५ ॥

परब्रह्म पावसाने भिजत नाही, किंवा चिखलानेही माखत नाही. पुरात असूनही ते पुराबरोबर वाहून जात नाही.

परब्रह्म पाउसें भिजेना । अथवा चिखलानें भरेना । पुरामधें परी वाहेना । पुरासमागमें ॥ १५ ॥

The supreme Brahman is not wetted by rain, nor is it soiled by mud. Even present within a flood, it does not get swept away along with the flood.

येकसरें सन्मुक विमुख । वाम सव्य दोहिंकडे येक । आर्धऊर्ध प्राणी सकळीक । व्यापून आहे ॥ १६ ॥

एकाच वेळी सन्मुख आणि विमुख, डावीकडे आणि उजवीकडे, वर आणि खाली — सगळीकडे ते एकच तत्त्व सर्व प्राण्यांना व्यापून आहे.

येकसरें सन्मुक विमुख । वाम सव्य दोहिंकडे येक । आर्धऊर्ध प्राणी सकळीक । व्यापून आहे ॥ १६ ॥

All at once, facing and turned away, on the left and on the right, above and below — that same single reality pervades and envelops every creature everywhere.

आकाशाचा डोहो भरला । कदापी नाहीं उचंबळला । असंभाव्य पसरला । जिकडे तिकडे ॥ १७ ॥

आकाशाचा जणू डोह भरून राहिला आहे, पण तो कधीच उचंबळत नाही, ओसंडत नाही. तो अफाट, असंभाव्य असा जिकडे-तिकडे पसरलेला आहे.

आकाशाचा डोहो भरला । कदापी नाहीं उचंबळला । असंभाव्य पसरला । जिकडे तिकडे ॥ १७ ॥

It is as though a great pool of sky has filled up, yet it never overflows or surges. It lies spread out, immense and inconceivable, in every direction.

येकजिनसि गगन उदास । जेथें नाहीं दृश्यभास । भासेंविण निराभास । परब्रह्म जाणावें ॥ १८ ॥

एकजिनसी, उदासीन असे आकाश जेथे दृश्याचा कोणताही भासही नाही, तेथे भासाशिवायचे निराभास असे परब्रह्म असते, हे जाणावे.

येकजिनसि गगन उदास । जेथें नाहीं दृश्यभास । भासेंविण निराभास । परब्रह्म जाणावें ॥ १८ ॥

Uniform and untouched, the sky is such that no semblance of the visible world exists within it at all. Know that the supreme Brahman is that very absence of semblance, utterly without appearance.

संतसाधुमहानुभावां । देवदानवमानवां । ब्रह्म सकळांसी विसांवा । विश्रांतिठाव ॥ १९ ॥

संत, साधू, महानुभाव, देव, दानव आणि मानव — या सगळ्यांना ब्रह्म हेच विसावा देणारे, विश्रांतीचे स्थान आहे.

संतसाधुमहानुभावां । देवदानवमानवां । ब्रह्म सकळांसी विसांवा । विश्रांतिठाव ॥ १९ ॥

For saints and sages, for the truly great, for gods, demons, and humans alike, Brahman is the one resting place, the one seat of rest for all.

कोणेकडे सेवटा जावें । कोणेकडे काये पाहावें । असंभाव्य तें नेमावें । काये म्हणोनी ॥ २० ॥

कोणीकडे शेवटाला जावे, कोणीकडे काय पाहावे? ते अफाट, असंभाव्य तत्त्व नेमके कसे बांधावे, काय म्हणून त्याची सीमा ठरवावी?

कोणेकडे सेवटा जावें । कोणेकडे काये पाहावें । असंभाव्य तें नेमावें । काये म्हणोनी ॥ २० ॥

Which direction should one go to find its end? Where should one even look? That immense, inconceivable reality — how could it ever be fixed, defined, or bounded by any words?

स्थूळ नव्हे सूक्ष्म नव्हे । कांहीं येकासारिखें नव्हे । ज्ञानदृष्टीविण नव्हे समधान ॥ २१ ॥

ते स्थूल नाही, सूक्ष्मही नाही, ते कशाच्याही सारखे नाही. ज्ञानदृष्टीशिवाय त्याबाबत समाधानही मिळत नाही.

स्थूळ नव्हे सूक्ष्म नव्हे । कांहीं येकासारिखें नव्हे । ज्ञानदृष्टीविण नव्हे समधान ॥ २१ ॥

It is not gross, nor is it subtle; it resembles nothing at all. Without the eye of knowledge, no contentment regarding it can ever be found.

पिंडब्रह्मांडनिरास । मग तें ब्रह्म निराभास । येथून तेथवरी अवकास । भकासरूप ॥ २२ ॥

पिंड आणि ब्रह्मांड यांचे निराकरण झाले, की मग ते ब्रह्म निराभास उरते. येथून तेथवर सगळा अवकाश भकास, रित्याच रूपात दिसतो.

पिंडब्रह्मांडनिरास । मग तें ब्रह्म निराभास । येथून तेथवरी अवकास । भकासरूप ॥ २२ ॥

When both the individual body and the universe are negated away, what remains is Brahman itself, without any semblance. From here to there, the whole expanse then appears as empty, bare space.

ब्रह्म व्यापक हें तो खरें । दृश्य आहे तों हें उत्तरें । व्यापेंविण कोण्या प्रकारें । व्यापक म्हणावें ॥ २३ ॥

ब्रह्म व्यापक आहे हे खरे आहे, पण हे विधान दृश्य असेपर्यंतच लागू पडते. काही व्यापायला असल्याशिवाय त्याला व्यापक तरी कसे म्हणावे?

ब्रह्म व्यापक हें तो खरें । दृश्य आहे तों हें उत्तरें । व्यापेंविण कोण्या प्रकारें । व्यापक म्हणावें ॥ २३ ॥

That Brahman is pervasive is indeed true, but this statement holds only as long as the visible world exists. Without something to pervade, in what sense could it even be called pervasive?

ब्रह्मासी शब्दचि लागेना । कल्पना कल्पूं शकेना । कल्पनेतीत निरंजना । विवेकें वोळखावें ॥ २४ ॥

ब्रह्माला कोणताही शब्द लागू पडत नाही, कल्पनाही त्याची कल्पना करू शकत नाही. अशा कल्पनातीत निरंजनाला विवेकानेच ओळखून घ्यावे.

ब्रह्मासी शब्दचि लागेना । कल्पना कल्पूं शकेना । कल्पनेतीत निरंजना । विवेकें वोळखावें ॥ २४ ॥

No word can ever adequately apply to Brahman; even imagination cannot imagine it. That stainless reality, beyond all imagination, must be recognized only through discernment.

शुद्ध सार श्रवण । शुद्ध प्रत्ययाचें मनन । विज्ञानी पावतां उन्मन । सहजचि होतें ॥ २५ ॥

शुद्ध सार असे श्रवण आणि शुद्ध प्रत्ययाचे मनन केले, की विज्ञानी पुरुष उन्मन अवस्थेला सहजच पोहोचतो.

शुद्ध सार श्रवण । शुद्ध प्रत्ययाचें मनन । विज्ञानी पावतां उन्मन । सहजचि होतें ॥ २५ ॥

Through pure and essential listening, and through reflection on pure direct experience, the realized soul naturally arrives at the state beyond the mind altogether.

जालें साधनाचें फळ । संसार जाला सफळ । निर्गुण ब्रह्म तें निश्चळ । अंतरीं बिंबलें ॥ २६ ॥

साधनेचे फळ मिळाले, संसार सफळ झाला. निर्गुण, निश्चळ असे ब्रह्म अंतरात प्रतिबिंबित झाले.

जालें साधनाचें फळ । संसार जाला सफळ । निर्गुण ब्रह्म तें निश्चळ । अंतरीं बिंबलें ॥ २६ ॥

The fruit of spiritual practice has been won, and worldly life has become fruitful. The attributeless, unmoving Brahman has come to be reflected within the heart.

हिसेब जाला मायेचा । जाला निवाडा तत्वांचा । साध्य होतां साधनाचा । ठाव नाहीं ॥ २७ ॥

मायेचा हिशेब पूर्ण झाला, तत्त्वांचा निवाडा झाला. साध्य साधले गेले, की मग साधनालाही वेगळे स्थान उरत नाही.

हिसेब जाला मायेचा । जाला निवाडा तत्वांचा । साध्य होतां साधनाचा । ठाव नाहीं ॥ २७ ॥

The full account of maya has been settled, and the discernment of all principles completed. Once the goal is attained, no separate place remains even for the means itself.

स्वप्नीं जें जें देखिलें । तें तें जागृतीस उडालें । सहजचि अनुर्वाच्य जालें । बोलतां न ये ॥ २८ ॥

स्वप्नात जे जे पाहिले होते, ते सगळे जागृती होताच उडून गेले. मग ती अवस्था सहजच अनुर्वाच्य होऊन जाते, तिच्याबद्दल बोलताच येत नाही.

स्वप्नीं जें जें देखिलें । तें तें जागृतीस उडालें । सहजचि अनुर्वाच्य जालें । बोलतां न ये ॥ २८ ॥

Whatever was seen in a dream vanishes the moment one wakes. That final state, likewise, naturally becomes indescribable — it simply cannot be put into words.

ऐसें हें विवेकें जाणावें । प्रत्ययें खुणेंसी बाणावें । जन्ममृत्याच्या नांवें । सुन्याकार ॥ २९ ॥

असे हे विवेकानेच जाणून घ्यावे, आणि प्रत्ययाने त्या खुणेशी एकरूप व्हावे. मग जन्म-मृत्यूच्या नावालाही तेथे शून्यरूपच उरते.

ऐसें हें विवेकें जाणावें । प्रत्ययें खुणेंसी बाणावें । जन्ममृत्याच्या नांवें । सुन्याकार ॥ २९ ॥

This, then, should be understood through discernment, and one should become one with that mark through direct experience. Then even the very name of birth and death is found to be nothing but emptiness.

भक्तांचेनि साभिमानें । कृपा केली दाशरथीनें । समर्थकृपेचीं वचनें । तो हा दासबोध ॥ ३० ॥

भक्तांवरील प्रेमापोटी दाशरथी रामाने कृपा केली. त्या समर्थांच्या कृपेने उमटलेली ही वचने, हाच हा दासबोध होय.

भक्तांचेनि साभिमानें । कृपा केली दाशरथीनें । समर्थकृपेचीं वचनें । तो हा दासबोध ॥ ३० ॥

Out of loving regard for his devotees, Rama, son of Dasharatha, bestowed his grace. These words, born of that Master's grace — this itself is the Dasbodh.

वीस दशक दासबोध । श्रवणद्वारें घेतां शोध । मनकर्त्यास विशद । परमार्थ होतो ॥ ३१ ॥

हा दासबोध वीस दशकांचा आहे. श्रवणाच्या द्वारे याचा शोध घेतला, तर मन एकाग्र करणाऱ्याला परमार्थ स्पष्टपणे उलगडतो.

वीस दशक दासबोध । श्रवणद्वारें घेतां शोध । मनकर्त्यास विशद । परमार्थ होतो ॥ ३१ ॥

This Dasbodh consists of twenty dashaks. If one seeks it out through listening, the spiritual truth becomes clearly revealed to the one who applies the mind to it.

वीस दशक दोनीसें समास । साधकें पाहावें सावकास । विवरतं विशेषाविशेष । कळों लागे ॥ ३२ ॥

वीस दशक आणि त्यांतील दोनशे समास — हे साधकाने निवांतपणे पाहावे. विवरण करता करता त्यातील बारकावे कळू लागतात.

वीस दशक दोनीसें समास । साधकें पाहावें सावकास । विवरतं विशेषाविशेष । कळों लागे ॥ ३२ ॥

Twenty dashaks, and within them two hundred chapters — the seeker should study these at leisure. Through steady reflection, its finer distinctions gradually come to be understood.

ग्रंथाचें करावेंस्तवन । स्तवनाचें काये प्रयोजन । येथें प्रत्ययास कारण । प्रत्ययो पाहावा ॥ ३३ ॥

ग्रंथाचे स्तवन करावे, असे काहीजण म्हणतील; पण स्तवनाचे प्रयोजन तरी काय? येथे प्रत्ययच कारणीभूत आहे, म्हणून प्रत्ययच पाहावा.

ग्रंथाचें करावेंस्तवन । स्तवनाचें काये प्रयोजन । येथें प्रत्ययास कारण । प्रत्ययो पाहावा ॥ ३३ ॥

One might think this book deserves praise; but what purpose does mere praise serve? Here it is direct experience that truly matters, so one should look only to that direct experience.

देहे तंव पांचा भूतांचा । कर्ता आत्मा तेथींचा । आणी कवित्वप्रकार मनुशाचा । काशावरुनी ॥ ३४ ॥

देह हा तर पाच भूतांचा बनलेला आहे, आणि त्यात कर्ता म्हणून आत्मा वसलेला आहे. मग हे काव्य मनुष्याने केले, असे कशाच्या आधारावर म्हणता येईल?

देहे तंव पांचा भूतांचा । कर्ता आत्मा तेथींचा । आणी कवित्वप्रकार मनुशाचा । काशावरुनी ॥ ३४ ॥

The body, after all, is made of the five elements, and it is the self dwelling within that acts as the doer. On what basis, then, can this poetry be said to be the work of the mere man?

सकळ करणें जगदीशाचें । आणी कवित्वचि काय मानुशाचें । ऐशा अप्रमाण बोलण्याचें काये घावें ॥ ३५ ॥

सगळे करणे जगदीशाचेच आहे, मग हे काव्यच काय फक्त माणसाचे कसे असू शकेल? अशा अप्रमाण बोलण्याला काय किंमत द्यावी?

सकळ करणें जगदीशाचें । आणी कवित्वचि काय मानुशाचें । ऐशा अप्रमाण बोलण्याचें काये घावें ॥ ३५ ॥

All doing belongs to the Lord of the world alone; how, then, could this poetry be the work of man alone? What weight should be given to such an unfounded claim?

सकळ देह्याचा झाडा केला । तत्वसमुदाव उडाला । तेथें कोण्या पदार्थाला । आपुलें म्हणावें ॥ ३६ ॥

देहाचा संपूर्ण हिशेब घेतला, तर तत्त्वांचा सगळा समुदाय उडून जातो. मग त्यातील कोणत्या पदार्थाला 'माझे' म्हणावे?

सकळ देह्याचा झाडा केला । तत्वसमुदाव उडाला । तेथें कोण्या पदार्थाला । आपुलें म्हणावें ॥ ३६ ॥

When the whole account of the body is taken, the entire assembly of elements dissolves away. Then which single thing among them could ever be called 'mine'?

ऐसीं हें विचाराचीं कामें । उगेंच भ्रमों नये भ्रमें । जगदेश्वरें अनुक्रमें । सकळ केलें ॥ ३७ ॥

अशी ही सगळी विचाराची कामे आहेत; उगीचच भ्रमाने भ्रमून जाऊ नये. हे सगळे जगदीश्वरानेच क्रमाक्रमाने घडवून आणले आहे.

ऐसीं हें विचाराचीं कामें । उगेंच भ्रमों नये भ्रमें । जगदेश्वरें अनुक्रमें । सकळ केलें ॥ ३७ ॥

Such, then, are the workings of true reflection; one should not wander about lost in needless delusion. All of this, step by step, has been brought about by the Lord of the world himself.