Abhang 147
यमुनेच्या पाबळीं । गडियां बोले वनमाळी । आणा सिदोर्या सकळी । काला करूं आजी । अवघें एके ठायीं । करूनि स्वाद त्याचा पाहीं । मजपाशी आहे तें ही । तुह्मांमाजी देतों ॥१॥ ॥ध्रु.॥ ह्मणती वरवें गोपाळ । ह्मणती बरवें गोपाळ । वाहाती सकळ । मोहरी पांवे आनंदें । खडकीं सोडियेल्या मोटा । अवघा केला एकवटा । काला करूनियां वांटा । गडियां देतो हरि ॥ एकापुढे एक । घाली हात पसरी मुख । गोळा पांवे तया सुख । अधिक चि वाटे । ह्मणती गोड जालें । ह्मणती गोड जालें । आणीक देई धालें । नाहीं पोट आमुचें । आणिक देईं । नाहीं पोट धालें ॥२॥ हात नेतो मुखापासीं । येर आशा तोंड वासी । खाय आपण तयासी । दावी वांकुलिया । देऊनियां मिठी । पळे लागतील पाठीं । धरूनि काढितील ओठीं । मुखामाजी खाती ॥३॥ ह्मणती ठकडा रे कान्हा । लावी घांसा भरी राणा । दुम करितो शहाणा । पाठोवाठीं तयाच्या । अवघियांचे खाय । कवळ कृष्णा माझी माय । सुरवर ह्मणती हाय हाय । सुखा अंतरलो ॥४॥ एक एका मारी । डुंगा पाठी तोंडावरी । गोळा न साहवे हरि । ह्मणे पुरे आतां । येतो काकुलती । गोळा न साहवे श्रीपती । ह्मणे खेळों आतां नीती । सांगों आदरिलें ॥५॥ आनंदाचे फेरी । माजी घालुनियां हरी । एक घालिती हुंवरी । वाती सिंगें पांवे । वांकडे बोबडे । खुडे भुडे एक लुडे । कृष्णा आवडती पुढें । बहु भाविक ते ॥६॥ करी कवतुक । त्यांचें देखोनियां मुख । हरी वाटतसे सुख । खदखदां हांसे । एक एकाचें उच्छिष्ट । खातां न मानिती वीट । केलीं लाजतां ही धीट । आपुलिया संगें ॥७॥ नाहीं ज्याची गेली भुक । त्याचें पसरवितो मुख । अवघियां देतो सुख । सारिखें चि हरी । ह्मणती भला भला हरी । तुझी संगती रे बरी । आतां चाळविसी तरी । न वजों आणिकां सवें ॥८॥ गाई विसरल्या चार । पक्षी श्वापदांचे भार । जालें यमुनेचे स्थिर । जळ वाहों ठेलें । देव पाहाती सकळ । मुखें घोटूनियां लाळ । धन्य ह्मणती गोपाळ । धिग जालों आह्मी ॥९॥ ह्मणती कैसें करावें । ह्मणती कैसें करावें । यमुनाजळीं व्हावें । मत्स्य शेष घ्यावया । सुरवरांचे थाट । भरलें यमुनेचे तट । तंव अधिक ची होंट । मटमटां वाजवी ॥१०॥ आनंदें सहित । क्रीडा करी गोपीनाथ । ह्मणती यमुनेंत हात । नका धुऊं कोणी । ह्मणती जाणे जीवीचें । ह्मणती जाणे जीवीचें । लाजे त्यास येथें कैचें । शेष कृष्णाचे । लाभ थोरिवे ॥११॥ धन्य दिवस काळ । आजी पावला गोपाळ । ह्मणती धालों रे सकळ । तुझिया नि हातें । मानवले गडी । एक एकांचे आवडी । दहीं खादळलें परवडी । धणीवरी आजी ॥१२॥ तुझा संग बरवा । नित्य आह्मां द्यावा । ऐसें करूनि जीवा । नित्य देवा चालावें । तंव ह्मणे वनमाळी । घ्यारे काठिया कांबळी । आतां जाऊं खेळीमेळीं । गाई चारावया ॥१३॥ तुका ह्मणे प्रेमे धालीं । कोणा न साहवे चाली । गाई गोपाळांसि केली । आपण यांसरी ॥१४॥ आजि जाला आनंद । आजि जाला आनंद । चाले परमानंद । सवें आह्मांसहित ॥१५॥
यमुनेच्या काठावर वनमाळी (कृष्ण) गड्यांना म्हणतो, सगळे आपापल्या शिदोऱ्या आणा, आज आपण काला करू. सगळे एकाच ठिकाणी एकत्र करून त्याची चव बघू; माझ्याकडे जे काही आहे तेही मी तुम्हा सर्वांमध्ये देतो. सगळे म्हणतात, किती छान, किती बरं झालं गोपाळांनो! आनंदाने बासरी आणि शिंगे वाजवत सगळे मिळून, खडकावर सोडलेली गाठोडी एकत्र करून काला बनवतात, आणि हरी तो काला सगळ्या मित्रांना वाटून देतो. एकापुढे एक मुले हात पुढे करतात, तोंड उघडतात; घास मिळाला की त्यांना अधिकच सुख वाटते. सगळे म्हणतात, किती गोड झालाय हा काला! अजून दे, आमचं पोट अजून भरलेलं नाही, अजून दे. कृष्ण एकाचा घास त्याच्या तोंडाजवळ नेतो, तर दुसरा आशेने तोंड उघडून राहतो; तो स्वतःच तो घास खातो आणि त्याला वाकुल्या दाखवतो. मग मिठी मारून पळून जातो, मुलं त्याच्या मागे धावतात, त्याला धरून ओठातला घास काढून घेतात आणि तोंडातच खाऊन टाकतात. मुलं म्हणतात, अरे या ठकड्या कान्ह्या! तो घास भरवतो आणि चतुराईने गंमत करतो, सगळ्यांच्या मागोमाग फिरत सगळ्यांचं उष्टं खातो. हा कृष्ण माझी आईच आहे जणू, असे म्हणत देवही अरेरे, आपण या सुखाला मुकलो असे हळहळतात. मुलं एकमेकांना मस्करीत पाठीवर, तोंडावर ठोसे मारतात; हरीलाही ते सहन होत नाही, तो म्हणतो पुरे आता, आणि विनवण्या करतो; श्रीपतीलाही आता सहन होत नाही, तो म्हणतो आता नीट खेळूया, असं सांगायला सुरुवात करतो. आनंदाच्या फेरीत हरीला मध्यभागी घेऊन काही मुलं गोंधळ घालतात, कोणी शिंगे-बासऱ्या वाजवतात; कोणी वेडेवाकडे, बोबडे बोलणारे, ठेंगणे-बुटके असे सगळे मिळून कृष्णाला विशेष आवडतात, कारण ते खूप भाबडे-भाविक असतात. त्यांची तोंडं बघून हरीला खूप कौतुक वाटतं, त्याला मनापासून सुख वाटतं आणि तो खळखळून हसतो. एकमेकांचं उष्टं खाताना कोणालाच किळस वाटत नाही; लाजणारेही आपल्या मित्रांसोबत धीट बनून जातात. ज्याची भूक अजून भागलेली नाही, त्याच्यासाठी हरी स्वतःहून तोंड पुढे करतो; तो सर्वांना सारखेच सुख देतो. सगळे म्हणतात, धन्य आहेस रे हरी! तुझी संगत खरोखर चांगली आहे; तू असाच आम्हाला रमवत राहा, आम्ही तुला सोडून दुसऱ्या कोणाबरोबरही जाणार नाही. गाई चरायचं विसरल्या, पक्षी आणि इतर प्राणीही मंत्रमुग्ध होऊन थांबले; यमुनेचे पाणीही जागच्या जागी स्थिर झाले, वाहायचे थांबले. देवही वरून हे सगळं पाहत आपल्या तोंडचं पाणी गिळत राहिले, आणि म्हणाले, हे गोपाळ किती भाग्यवान! आपण मात्र या सुखापासून वंचित राहिलो, धिक्कार असो आपला. देव म्हणतात, आता आपण काय करावं? यमुनेच्या पाण्यात मासा किंवा शेष होऊन जन्म घ्यावा, म्हणजे तरी कृष्णाचं उष्टं मिळेल. देवांची अशी गर्दी यमुनेच्या काठावर जमली, आणि त्यांचे ओठ अधिकच लालसेने वाजू लागले. गोपीनाथ आनंदाने खेळ खेळत राहतो. मुलं म्हणतात, यमुनेच्या पाण्यात कोणीही हात धुऊ नका; ते म्हणतात, ज्याला याचं खरं महत्त्व कळतं, त्याला इथे लाज कसली वाटणार? कृष्णाचं उष्टं मिळणं हाच सर्वांत मोठा लाभ आहे. आजचा दिवस आणि हा क्षण खरोखर धन्य आहे, आज गोपाळांना खरं भाग्य लाभलं. सगळे म्हणतात, आम्ही तुझ्याच हातून तृप्त झालो. मित्र एकमेकांना आवडले, दह्याचा आस्वाद मनसोक्त घेतला, आज मनसोक्त तृप्ती झाली. तुझी संगत अशीच रोज आम्हाला मिळावी असं म्हणत मुलं मनाशी ठरवतात की देवाबरोबर असंच रोज राहावं. तेवढ्यात वनमाळी म्हणतो, चला, काठ्या आणि घोंगड्या घ्या, आता आपण आनंदाने गाई चारायला जाऊया. तुकाराम महाराज म्हणतात, प्रेमाने सगळे इतके तृप्त झाले, की कोणाला हलावंसंही वाटेना; गाई आणि गोपाळांनी स्वतःला कृष्णासारखंच, त्याच्याशी एकरूप करून टाकलं. आज खरा आनंद झाला, आज खरा आनंद झाला! असा हा परम आनंद आमच्यासह पुढे चालत राहिला.