Abhang 189
एके घाई खेळतां न पडसी डाई । दुचाळ्याने ठकसील भाई रे । त्रिगुणांचे फेरी थोर कष्टी होसी । या चौघांची तरी धरीं सोई रे ॥१॥ ॥ ध्रु. ॥ खेळ खेळोनियां निराळा चि राही । सांडी या विषयाची घाई रे । तेणें चि खेळें बसवंत होसी । ऐसें सत्य जाणें माझ्या भाई रे ॥ १ ॥ सिंपियाचा पोर एक खेळिया नामा । तेणें विठ्ठल बसवंत केला रे । आपुल्या संवगडिया सिकवूनि घाई । तेणें सतत फड जागविला रे । एक घाई खेळतां तो न चुके चि कोठें । तया संत जन मानवले रे ॥ २ ॥ ज्ञानदेव मुक्ताबाई वटेश्वर चांगा । सोपान आनंदें खेळती रे । कान्हो गोवारी त्यांनीं बसवंत केला । आपण भोंवतीं नाचती रे । सकळिकां मिळोनि एकी च घाई । त्याच्या ब्रह्मादिक लागती पायीं रे ॥३॥ रामा बसवंत कबिर खेळिया । जोडा बरवा मिळाला रे । पांचा संवगडियां एक चि घाई । तेथें नाद बरवा उमटला रे । ब्रह्मादिक सुरवर मिळोनियां त्यांनीं । तो ही खेळ निवडिला रे ॥ ४ ॥ ब्राह्मणाचा पोर खेळिया एका भला । तेणें जन खेळकर केला रे । जनार्दन बसवंत करूनियां । तेणें वैष्णवांचा मेळ मेळविला रे । एक चि घाई खेळतां खेळतो । आपण चि बसवंत जाला रे ॥५॥ आणीक खेळिये होउनियां गेले । वर्णावया वाचा मज नाहीं रे । तुका ह्मणे गडे हो हुशारुनि खेळा । पुढिलांची धरूनियां सोई रे । एक चि घाई खेळतां जो चुकला । तो पडेल संसारडाई रे ॥६॥
एका तालात खेळताना तू हरणार नाहीस, पण संभ्रमाने (द्वैतभावाने) खेळलास तर मात्र फसशील रे भावा. तिन्ही गुणांच्या फेऱ्यात अडकलास तर खूप कष्टी होशील, त्यापेक्षा साक्षी, शुद्ध, बुद्ध, मुक्त या चौघांचीच (आत्मस्वरूपाचीच) सोबत धर रे. खेळ खेळून झाल्यावरही त्यापासून अलिप्तच राहा, विषयांची घाई-ओढ सोडून दे. त्याच खेळाने तू स्वतः 'बसवंत' (मुख्य खेळाडू, सिद्ध) होशील, हे नक्की खरं समज माझ्या भावा. शिंपी जातीचा एक मुलगा, खेळिया नामदेव, त्याने विठ्ठलालाच आपला 'बसवंत' बनवलं. आपल्या सवंगड्यांना घाईघाईने शिकवून, त्याने ही परंपरा (भजन-फड) सतत जागती ठेवली. एका तालात खेळताना तो कुठेच चुकला नाही, त्यामुळे संतजनांनाही तो आवडला. ज्ञानदेव, मुक्ताबाई, विसोबा खेचर (वटेश्वर), चांगदेव, सोपानदेव हे सगळे आनंदाने हा खेळ खेळतात. त्यांनी कान्हो गोवारी (कृष्णालाच) आपला बसवंत बनवला, आणि स्वतः त्याच्याभोवती नाचतात. सगळे मिळून एकाच तालात खेळतात, त्यांच्या पाया ब्रह्मादिक देवही पडतात. रामदास, बसवंत नावाचे भक्त आणि कबीर हे खेळिये, यांची छान जोडी जमली. या पाच सवंगड्यांचा एकच ताल जुळला, तिथे सुरेल नाद उमटला. ब्रह्मादिक देवांनीही एकत्र येऊन हाच खेळ निवडला. एका ब्राह्मणाचा मुलगा, एक चांगला खेळिया (एकनाथ), त्याने सामान्य जनांनाही खेळकर बनवलं. जनार्दन स्वामींना आपला बसवंत करून, त्याने वैष्णवांचा मेळा जमवला. एकाच तालात खेळता खेळता, तो स्वतःच बसवंत बनला. याशिवायही आणखी कितीतरी खेळिये होऊन गेले, त्या सर्वांचं वर्णन करायला माझ्याकडे शब्दच नाहीत. तुकोबा म्हणतात, मित्रांनो, सावध होऊन खेळा, पुढच्यांचीच वाट धरून चाला. जो एका तालात खेळताना चुकला, तो संसाराच्या भोवऱ्यात अडकून पडेल.