Abhang 255
गंधर्व अग्नि सोम भोगिती कुमारी । कोठें चराचरीं त्याग केला ॥१॥ ॥ध्रु.॥ गायत्री स्वमुखें भक्षीतसे मळ । मिळाल्या वाहाळ गंगाओघ ॥२॥ कागाचिये विष्ठें जन्म पिंपळासि । पांडवकुळासि पाहातां दोष ॥३॥ शकुंतळा सूत कर्ण शृंगी व्यास । यांच्या नामें नाश पातकांसि ॥४॥ गणिका अजामेळ कुब्जा तो विदुर । पाहातां विचार पिंगळेचा ॥५॥ वाल्हा विश्वामित्र वसिष्ठ नारद । यांचें पूर्व शुद्ध काय आहे ॥६॥ न व्हावी तीं जालीं कर्मे नरनारी । अनुतापें हरी स्मरतां मुक्त ॥७॥ तुका ह्मणे पूर्व नाठवी श्रीहरी । मूळ जो उच्चारी नरक त्यासि ॥८॥
गंधर्व, अग्नी आणि चंद्र यांनीही प्रथम कुमारिकांचा उपभोग घेतल्याची कथा आहे, पण या जगात कुणी त्यामुळे त्यांचा त्याग केला का? गायत्री मंत्र ज्या तोंडाने म्हटला जातो, त्याच तोंडाने खरकटे-उष्टेही खाल्ले जाते; पण जेव्हा अनेक ओढे-नाले गंगेच्या प्रवाहाला मिळतात, तेव्हा तेही गंगाजळच होते. पिंपळाचे झाड कावळ्याच्या विष्ठेतून जन्माला येते; याच न्यायाने पाहायचे झाले तर पांडवांच्या जन्मकथेतही असेच दोष सापडतील. तरीही शकुंतला, सूत, कर्ण, शृंगी ऋषी, व्यास — यांची केवळ नावे घेतली तरी पापांचा नाश होतो. गणिका, अजामेळ, कुब्जा, विदुर — आणि पिंगळेची कथा आठवून पाहा, त्यांचे भूतकाळ कसेही असोत, ते उद्धरले गेले. वाल्या कोळी, जो पुढे वाल्मिकी झाला, विश्वामित्र, वसिष्ठ, नारद — यांचा तरी भूतकाळ कुठे शुद्ध होता? जी कर्मे व्हायला नको होती, ती स्त्री-पुरुषांकडून घडलीच; पण मनापासून पश्चात्ताप करून हरीचे स्मरण केले, की माणूस त्यातून मुक्त होतो. तुकाराम महाराज म्हणतात, श्रीहरी कुणाचाही भूतकाळ लक्षात ठेवत नाही; जो त्याचे मूळ नाव उच्चारतो, त्याला नरकाचे भय उरत नाही.