Abhang 423
सहज मी आंधळा गा निजनिराकार पंथे । वृत्ति हे निवृत्ति जाली जन । न दिसे तेथें । मी माजी हारपलें ठायीं जेथींचा तेथें । अदृश्य तें चि जालें कांहीं दृश्य जें होतें ॥१॥ ॥ध्रु.॥ सुखी मी निजलों गा शून्य सारूनि तेथें । त्रिकूटशिखरीं गा दान मिळे आइतें ॥१॥ टाकिली पात्र झोळी धर्मअधर्म आशा । कोल्हाळ चुकविला त्रिगुणाचा वोळसा । न मागें मी भीक आतां हा चि जाळा भरवसा । वोळली सत्रावी गा तिणें पुरविली इच्छा ॥२॥ ऊर्ध्वमुखें आळविला सोहं शब्दाचा नाद । अरूप जागविला दाता घेऊनि छंद । घेऊनि आला दान निजतत्व निजबोध । स्वरूपीं मेळविलें नांव ठेविला भेद ॥३॥ शब्द हा बहुसार उपकाराची राशी । ह्मणोनि चालविला मागें येतील त्यांसीं । मागोनि आली वाट सिद्धओळीचि तैसी । तरले तरले गा आणीक ही विश्वासी ॥४॥ वर्म ते एक आहे दृढ धरावा भाव । जाणिवनागवण नेदी लागो ठाव । ह्मणोनि संग टाकी सेवीं अद्वैत भाव । तुका ह्मणे हा चि संतीं मागे केला उपाव ॥५॥
मी सहज आंधळा झालो आहे रे, निराकार वाटेने; वृत्ती अशी निवृत्त झाली की जग दिसेनासं झालं. मी माझ्यातच हरवून गेलो, जिथला तिथेच; जे काही दिसत होतं तेही आता अदृश्य होऊन गेलं. मी सुखाने निजलो आहे, शून्याच्या पलीकडे जाऊन; त्रिकुटाच्या शिखरावर मला हवं ते आयतंच मिळालं. भिक्षापात्र आणि झोळी टाकून दिली, धर्म-अधर्माची आणि आशेचीही आस सोडली; त्रिगुणांचा गलबला टाळला. आता मी भीक मागत नाही, हाच एक भरवसा उरला आहे; सतराव्या कळेने कृपा केली आणि माझी इच्छा पुरवली. वर तोंड करून 'सोऽहं' शब्दाचा नाद आळवला, त्या निराकार दात्याला भक्तिभावाने जागं केलं. त्याने येऊन खरं तत्त्व आणि खरा बोध हे दान दिलं, स्वरूपाशी एकरूप करून टाकलं, तरी वेगळेपणाचं एक नावच तेवढं ठेवलं. हा शब्द (हा बोध) उपकारांची मोठी रास आहे, म्हणून मी तो पुढे चालवला, जेणेकरून मागून येणाऱ्यांनाही तो मिळावा. मागून येणारी वाट हीच सिद्धांची खरी परंपरा आहे; याच विश्वासाने आणखी कितीतरी जण तरले. एकच खरं वर्म आहे — भाव घट्ट धरावा; नुसत्या हुशारीने ते सापडत नाही. म्हणून संग टाकून अद्वैत भाव जोपासावा. तुकाराम म्हणतात, हाच उपाय संतांनी पूर्वीपासून सांगितला आहे. (टीप: हा अभंग योगपरिभाषेने भरलेला असल्याने काही शब्दांचा नेमका अर्थ अनिश्चित आहे.)