Abhang 424
आंधळ्यापांगळ्यांचा एक विठोबा दाता । प्रसवला विश्व तो चि सर्व होय जाणता । घडी मोडी हेळामात्रें पापपुण्यसंचिता । भवदुःख कोण वारी तुजवांचुनि चिंता ॥१॥ ॥ध्रु.॥ धर्म गा जागो तुझा तूं चि कृपाळू राजा । जाणसी जीवींचें गा न सांगतां सहजा ॥१॥ घातली लोळणी गा पुंडलीकें वाळवंटीं । पंढरी पुण्य ठाव नीरे भीवरे तटीं । न देखें दुसरें गा जाळी अदृश्यदृष्टी । वोळला प्रेमदाता केली अमृतदृष्टी ॥२॥ आणीक उपमन्यु एक बाळ धाकुटें । न देखे न चलवे जना चालते वाटे । घातली लोळणी गा हरिनाम बोभाटे । पावला त्याकारणें धांव घातली नेटें ॥३॥ बैसोनि खोळी शुक राहे गर्भ आंधळा । जिणला येरझारी दुःख आठवी वेळा । मागील सोसिलें तें ना भीं ह्मणे गोपाळा । पावला त्याकारणें । लाज राखिली कळा ॥४॥ न देखे जो या जना तया दावी आपणा । वेगळा सुखदुःखा मोहो सांडवी धना । आपपर तें ही नाहीं बंधुवर्ग सजना । तुकया ते चि परी जाली पावें नारायणा ॥५॥
आंधळ्या-पांगळ्यांचा एकच खरा दाता विठोबा आहे; त्यानेच हे सगळं विश्व निर्माण केलं, तोच सर्वज्ञ आहे. पापपुण्याचा हिशोब तो क्षणार्धात मिटवतो; तुझ्याशिवाय हे भवदुःख दूर करणारं दुसरं कोण आहे? तुझा धर्म सदैव जागो, तूच खरा कृपाळू राजा आहेस; न सांगताच तू मनातलं जाणतोस. पुंडलिकाने वाळवंटात लोळण घातली, म्हणून पंढरी हे पुण्यक्षेत्र झालं, चंद्रभागेच्या तीरावर; त्याला दुसरं काही दिसतच नव्हतं, अदृश्य वस्तूंकडेही त्याची दृष्टी पोचत होती. प्रेमळ दाता त्याच्यावर प्रसन्न झाला आणि त्याच्यावर अमृतकृपा केली. दुसरा एक लहान बालक उपमन्यू — त्याला काही दिसत नव्हतं, चालताही येत नव्हतं, तरी त्याने हरिनामाचा घोष करत लोळण घेतली; देव त्याच्यासाठी वेगाने धावत आला. शुक ऋषी गर्भातच आंधळा राहून बसला, जन्म-मृत्युच्या फेऱ्याचं दुःख त्याला आठवत राहिलं; मागचं सगळं सोसलेलं आठवून तो गोपाळाला म्हणाला 'मला भीती वाटत नाही' — देव त्याच्यासाठीही धावून आला आणि त्याची लाज राखली. जो या जगाकडे बघतही नाही, त्यालाच देव स्वतःला दाखवतो; सुख-दुःखाच्या पलीकडे नेऊन मोह आणि धनाची आसक्ती सोडवतो. जिथे आपलं-परकं, भाऊबंद-सज्जन असा भेदच उरत नाही, त्याच पातळीला तुकारामही पोचले आणि नारायणाला भेटले.