Abhang 434
एका गा ए भाई । सरवदा सांगतो काई । येथें नाडेल माई । दोघां पुत्रांची । ते करिती तिची विटंबना । अवघ्या प्रसिद्ध जना । एक न मारितां शाहाणा । तो जाणा सुख न पवे ॥१॥ ॥ध्रु.॥ आणीक ऐका गा ए । सरवदा सांगतो काय । खरें चि बोले तो जाय । नरकामध्यें अधोगती । हें चौघांच्या मुखें । मना आणावें सुखें । अवघीं चुकती दुःखें । खोटें बोला नरनारी ॥१॥ आणीक नाडेल एक जाण । सरवदा बोलतो वचन । जागें माझें ह्मणोन । पडिलें खान तया घरीं । ह्मणोन न ह्मणा माझें कांहीं । निजीं निजा सुखें ठायीं । यत्न होईल तई । चोराठायीं विश्वास ॥२॥ आणीक एकी परी । सरवदा सांगतो थोरी । दुःख पावेल नारी । पतिव्रता यामधीं । पांचांनीं दिधली हातीं । ह्मणोनि न मनावी निश्चिती । परपुरुषीं होय रती । सुखगती ते पावे ॥३॥ एकी परी । सरवदा सांगतो तें करीं । दान देतां जो न वारी । नव्हे भला भला तो । तुका ह्मणे आई । येथें नांव काई । सांगसी तें ठायीं । मरो रांडेचे ॥४॥
एक गोष्ट सांगतो, बंधुनो — असं नेहमी (उपरोधाने) म्हणतात. यात दोन मुलांची आई फसते; ते तिचा अपमान करतात, हे सगळ्यांना माहीत आहे. जो एकालाही चुकीबद्दल मारत नाही, त्याला शहाणा समजतात, पण खरं तर त्याला कधीच सुख मिळत नाही. आणखी एक ऐका, नेहमीचं हेच सांगणं आहे — जो नुसतं खरं तेवढंच बोलतो, तो नरकात अधोगतीला जातो, असं (उपरोधाने) चौघेजण सांगतात; हे मनावर घ्या — खोटं बोला म्हणजे दुःख चुकतात, असं स्त्री-पुरुष म्हणतात. आणखी एक अशीच गोष्ट फसवते — 'हे माझं घर आहे' असं म्हणून एकाने त्या घरात दरोडा घातला; म्हणून 'हे माझं आहे' असं मानू नका, सुखाने आपापल्या जागी झोपा, मगच चोराच्या जागीही विश्वास ठेवला जाईल असं (उपरोधाने) सांगतात. आणखी एक प्रकार असा — पतिव्रता स्त्रीलाही यात दुःख भोगावं लागतं; पाच जणांच्या साक्षीने जिला हातात दिलं तिनेही ठामपणे राहू नये असं सांगतात — जी परपुरुषाशी रत होते तिलाच सुख मिळतं, असं ढोंगी लोक (उपरोधाने) सांगतात. आणखी एक गोष्ट अशी — दान देऊनही जो अडवत नाही, तो काही चांगला नाही. तुकाराम म्हणतात, आई, इथे नाव काय सांगायचं — असले खोटे सल्ले देणाऱ्यांचं वाईटच होवो. (टीप: हा अभंग उपरोधिक/उलटसुलट म्हणींच्या स्वरूपात असल्याने काही ठिकाणी अर्थ अनिश्चित आहे.)