Abhang 445
शंख करिशी ज्याच्या नांवें । त्याचें तुज नाहीं ठावें । ऐक सांगतों एका भावें । सांपडे घरीं तें जीव उनि खावें । रे विठ्ठल ॥१॥ टिळे माळा करंडी सोंग । धरुनि चाळविलें जग । पसरी हात नाहीं त्याग । दावी दगड पुजी भग । रे विठ्ठल ॥२॥ राख लावुनि अंग मळीं । वायें ठोके मीं एक बळी । वासने हातीं बांधवी नळी । त्यासि येउनि गिळी । रे विठ्ठल ॥३॥ कोण तें राहाडीचें सुख । वरते पाय हारतें मुख । करवी पीडा भोगवी दुःख । पडे नरकीं परी न पळे चि मूर्ख । रे विठ्ठल ॥४॥ सिकला फाक मारी हाका । रांडा पोरें मेळवी लोकां । विटंबी शरीर मागे रुका । केलें तें गेलें अवघें चि फुका । रे विठ्ठल ॥५॥ कळावें जनां मी एक बळी । उभा राहोनि मांडी फळी । फोडोनि गुडघे कोंपर चोळी । आपला घात करोनि आपण चि तळमळे । रे विठ्ठल ॥६॥ फुकट खेळे ठकलीं वांयां । धरुनि सोंग बोडक्या डोया । शिवों नये ती अंतरी माया । संपादणीविण विटंबिली काया । रे विठ्ठल ॥७॥ धुळी माती कांहीं खेळों च नका । जवादी चंदन घ्यावा बुका । आपणा परिमळ आणिकां लोकां । मोलाची महिमा फजिती फुका । रे विठ्ठल ॥८॥ बहुत दुःखी जालियां खेळें । अंगीं बुद्धि नाहींत बळें । पाठीवरी तोबा तोंड काळें । रसना द्रवे उपस्थाच्या मुळें । रे विठ्ठल ॥९॥ काय सांगतो तें ऐका तुका । मोडा खेळ कांहीं अवघें च नका । चला जेवूं आधीं पोटीं लागल्या भुका । धाल्यावरी बरा टाकमटिका । रे विठ्ठल ॥१०॥
ज्याच्या नावाने तू शंख फुंकतोस, त्या देवाचं तुला खरं काहीच ज्ञान नाही. ऐक, मी मनापासून सांगतो — घरात जे सापडेल ते जिवंतपणीच खाऊन टाक, उगीच दिखावा नको, अरे विठ्ठला. टिळे, माळा, करंडी घेऊन नुसतं सोंग वठवत जगाला भुलवलं आहेस; हात पसरतोस पण खरा त्याग नाही, दगडाला देव दाखवून प्रत्यक्षात लिंगपूजाच करतोस, अरे विठ्ठला. अंगाला राख फासून, उगीच 'मी एक थोर बळी आहे' असा आव आणतोस; वासनेने हातात बासरीसारखी नळी बांधतोस, आणि तीच वासना शेवटी तुलाच गिळून टाकते, अरे विठ्ठला. या ढोंगात कसलं सुख आहे — वर पाय, खाली तोंड घेऊन तळमळत राहावं लागतं, स्वतःला पीडा करवून घेतो, दुःख भोगतो, नरकात पडतोस तरी मूर्खपणा सोडत नाहीस, अरे विठ्ठला. शिकलेला साधूवेषातला हाक मारत फिरतो, बायका-पोरांना गोळा करतो, स्वतःचं शरीर विटंबून पैसे मागतो; जे काही मिळवलं ते सगळं फुकटच वाया गेलं, अरे विठ्ठला. लोकांना वाटावं की मी एक बलवान आहे म्हणून उभं राहून, अंग ताणून, गुडघे-कोपर फोडून घेतो; असं स्वतःचाच घात करून स्वतःच तळमळत बसतो, अरे विठ्ठला. असं फुकट सोंग करून स्वतःची फसवणूक करून घेतलेले हे बोडके डोळे धरून बसलेले लोक — यांच्या मनात खरी माया शिवतही नाही, कमाईशिवाय नुसतं शरीर विटंबून घेतलं, अरे विठ्ठला. उगीच धूळ-मातीत खेळू नका, त्याऐवजी खरा सुगंधी चंदनाचा टिळा लावा; मग स्वतःलाही आणि इतरांनाही खरा सुगंध मिळेल — नाहीतर ही सगळी मोलाची महती फुकटच फजिती ठरते, अरे विठ्ठला. हे असले खेळ खेळून खूप जण दुःखी झाले, अंगी खरी बुद्धी आणि बळ उरलं नाही; पाठीवर पश्चात्तापाचे वळ आणि काळं तोंड घेऊन, इंद्रियसुखासाठीच जीभ लाळ घोटत राहते, अरे विठ्ठला. तुकाराम म्हणतात, ऐका मी काय सांगतो — हे असले खोटे खेळ बंद करा; आधी पोटाच्या खऱ्या भुका भागवायला जेवायला चला, पोट भरल्यावरच खरा टिकाव धरता येईल, अरे विठ्ठला.