Abhang 53
सकळ चिंतामणी शरीर । जरी जाय अहंकार आशा समूळ ॥ निंदा हिंसा नाहीं कपट देहबुद्धि । निर्मळ स्फटिक जैसा ॥१॥ ॥ध्रु.॥ मोक्षाचें तीर्थ न लगे वाराणसी । येती तयापासीं अवघीं जनें ॥ तीर्थांसी तीर्थ जाला तो चि एक । मोक्ष तेणें दर्शनें ॥२॥ मन शुद्ध तया काय करिसी माळा । मंडित सकळा भूषणांसी ॥ हरिच्या गुणें गर्जताती सदा । आनंद तया मानसीं ॥३॥ तन मन धन दिलें पुरुषोत्तमा । आज्ञा नाहीं कवणाची ॥ तुका ह्मणे तो परिसाहूनि आगळा । काय महिमा वर्णूं त्याची ॥४॥
जर अहंकार आणि सगळी आशा-आकांक्षा समूळ नष्ट झाली, तर हे अवघे शरीरच जणू चिंतामणी (इच्छापूर्ती करणारे रत्न) बनते. ज्याच्या ठायी निंदा, हिंसा, कपट आणि देहबुद्धी उरत नाही, तो स्फटिकासारखा निर्मळ होतो. अशा माणसाला मोक्षासाठी वाराणसीच्या तीर्थयात्रेला जाण्याची गरज नसते, उलट सगळी माणसे त्याच्याकडेच येतात. तोच स्वतः सर्व तीर्थांचे तीर्थ बनतो, त्याच्या केवळ दर्शनानेच इतरांना मोक्ष मिळतो. ज्याचे मन शुद्ध झाले, त्याला जपमाळेची काय गरज? त्याची शुद्धताच त्याचे खरे अलंकार असते. तो सतत हरिच्या गुणांचे वर्णन करत राहतो आणि त्याच्या मनात नुसता आनंदच आनंद असतो. त्याने आपले तन, मन आणि धन पुरुषोत्तमाला अर्पण केलेले असते, स्वतःची अशी काही स्वतंत्र इच्छा त्याला उरलेली नसते. तुकाराम महाराज म्हणतात, असा माणूस परिसापेक्षाही श्रेष्ठ असतो, त्याचा महिमा मी काय म्हणून वर्णन करू?