Abhang 1089
असे नांदतु हा हरी सर्वजीवीं । असे व्यापुनी अग्नि हा काष्ठ तेवीं । घटीं बिंबलें बिंब हें ठायिठायीं । तया संगती नासु हा त्यासि नाहीं ॥१॥ तन वाटितां क्षीर हें होत नाहीं । पशू भक्षितां पालटे तें चि देहीं । तया वर्म तो जाणता एक आहे । असे व्यापक व्यापुनी अंतर्बाहे ॥२॥ फळ कर्दळीं सेवटीं येत आहे । असे शोधितां पोकळीमाजि काये । धीर नाहीं त्यें वाउगें धीग जालें । फळ पुष्पना यत्न व्यर्थ गेले ॥३॥ असे नाम हें दर्पणें सिद्ध केलें । असे बिंब तें या मळा आड ठेलें । कैसें शुद्ध नाहीं दिसे माजिरूप । नका वाढवूं सीण हा पुण्यपाप ॥४॥ करा वर्म ठावें नका सोंग वांयां । तुका वीनवीतो पडों काय पायां । तुज पुत्र दारा धन वासना हे । मग ऊरलें शेवटीं काय पाहें ॥५॥
हा हरी सर्व जीवांमध्ये नांदतो आहे, जसा अग्नी लाकडात सर्वत्र व्यापून राहिलेला असतो तसाच. प्रत्येक घटाघटात ठायीठायी त्याचेच प्रतिबिंब उमटलेले आहे; त्या प्रतिबिंबाच्या सहवासाने त्याचा नाशही होत नाही. झाडाची साल तोडून पाहिली तरी त्यातून दूध तसेच्या तसे मिळत नाही; उलट गवत खाल्ल्यावर तेच त्या देहातच दुधात बदलते, पालटते. हे वर्म फक्त एकाच जाणत्यालाच कळते - की तो आतबाहेर सगळीकडे सारखाच व्यापून राहिलेला आहे. केळीचे फळ शेवटी येते, पण त्या आतल्या पोकळीत शोधून पाहिले तर नक्की काय सापडते? यात काही सार, काही ठोस नाही, सगळे फुकटचे झाले; फळ-फुलांसाठी केलेले कष्टही शेवटी व्यर्थच जातात. हे नाम म्हणजे जणू आरशासारखे सिद्ध केलेले साधन आहे; पण त्यातले खरे प्रतिबिंब मळाने (अहंकाराने, मलिनतेने) झाकले गेले आहे. म्हणून आतले खरे रूप शुद्ध दिसतच नाही; तेव्हा उगाच पुण्य-पापाचा हा शीण वाढवू नका. याचे खरे वर्म समजून घ्या, उगाच सोंग करू नका; तुका तुमच्या पाया पडून हीच विनवणी करतो आहे. तुला पुत्र, पत्नी, धन या सगळ्यांची वासना आहे, पण शेवटी काय उरते, काय बघायला मिळते, याचा जरा विचार कर.