Abhang 1183
अग्न तापलिया काया चि होमे । तापत्रयें संतप्त होती । संचित क्रियमाण प्रारब्ध तेथें । न चुके संसारस्थिति । राहाटघटिका जेसी फिरतां चि राहिली । भरली जाती एके रितीं । साधीं हा प्रपंच पंचाग्नि अग्नि । तेणें पावसील निजशांती रे ॥१॥ ॥ध्रु.॥ नारायणनाम नारायणनाम । नित्य करीं काम जिव्हामुखें । जन्मजराव्याधि पापपुण्य तेथे । नासती सकळ ही दुःखें ॥२॥ शीत उष्ण वन सेवितां कपाट । आसनसमाधी साधीं । तप तीर्थ दान व्रत आचरण । यज्ञ नाना मन बुद्धी । भोगाभोग तेथें न चुकती प्रकार । जन्मजरादुःखव्याधि । साहोनि काम क्रोध अहंकार । आश्रमीं अविनाश साधीं ॥३॥ घोकितां अक्षर अभिमानविधि । निषेध लागला पाठी । वाद करितां निंदा घडती दोष । होय वज्रलेपो भविष्यति । दूषणार्चे मूळ भूषण तुका ह्मणे । सांडीं मिथ्या खंती । रिघोनि संतां शरण सर्वभावे । राहें भलतिया स्थिती ॥४॥
अग्नी पेटला की शरीरच जळू लागते, तसे तिन्ही तापांनी माणूस संतप्त होतो. तिथे संचित, क्रियमाण आणि प्रारब्ध ही कर्मे चुकत नाहीत, संसाराची ही स्थिती टळत नाही. जसा रहाट फिरत राहतो आणि घागरी भरत-रिकाम्या होत राहतात, तसाच हा संसार एखाद्या पाच अग्नींच्या तपश्चर्येसारखा समज आणि साध - त्यानेच खरी शांती मिळेल रे. नारायणाचे नाव, नारायणाचे नाव - हेच काम रोज आपल्या जिभेने कर. त्यामुळे जन्म, म्हातारपण, आजारपण आणि पापपुण्य ही सगळी दुःखे नाहीशी होतात. थंडी-ऊन सोसत रानावनात, गुहांमध्ये राहून ध्यानसाधना केली, तप-तीर्थयात्रा-दानधर्म-व्रते केली, निरनिराळे यज्ञ मनोभावे केले - तरीही सुख-दुःखाचे चक्र, जन्म-म्हातारपण-आजारपण चुकत नाही. काम-क्रोध-अहंकार यांना तोंड देत आपल्या आश्रमधर्मात टिकून राहून अविनाशी साधना कर. ग्रंथांचे शब्द घोकत राहिलात तरी त्यामागे अभिमान आणि विरोधाभास लपलेलाच असतो. वाद घातल्याने निंदेचे पाप लागते, आणि ते पुढे कायमचा डाग बनून राहते. तुका म्हणतो, निंदेचेच मूळ हे मोठेपणाचे कारण बनते - म्हणून ही फोल काळजी सोडून दे, मनापासून संतांना शरण जा आणि मग वाट्टेल त्या परिस्थितीत समाधानाने राहा.