Abhang 646
मागुता हा चि जन्म पावसी । भोगिलें सुखदुःख जाणसी । हें तों न घडे रे सायासीं । कां रे अंध होसी जाणोनियां ॥१॥ लक्ष चौऱ्याऐंशी न चुके फेरा । गर्भवासी यातना थोरा । येउनि पडसी संदेहपुरा । वोळसा थोरा मायाजाळीं ॥२॥ पशु काय पापपुण्य जाणती । उत्तम मध्यम भोग भोगिती । कांहीं एक उपजतां मरती । बहिरीं अंध होती पांगुळ मुकीं ॥३॥ नरदेह निधान लागलें हातीं । उत्तम सार उत्तम गती । होइन देव चि ह्मणती ते होती । तरि कां चित्तीं न धरावें ॥४॥ क्षण एक मन स्थिर करूनी । सावध होई डोळे उघडोनी । पाहें वेद बोलिले पुराणीं । तुका विनवणी करीतसे ॥५॥
पुन्हा हाच जन्म तुला मिळेल, आणि आत्ता जे सुख-दुःख भोगले आहेस तेच पुन्हा भोगावे लागेल. हे काही नुसत्या प्रयत्नाने टळणारे नाही. मग हे जाणून-बुजून तू आंधळेपणा का करतोस? ॥१॥ चौऱ्याऐंशी लाख योनींचा फेरा चुकत नाही, गर्भवासाच्या मोठ्या यातना भोगाव्या लागतात. तू पुन्हा संशयाच्या नगरीत येऊन पडशील, मायेच्या जाळ्यात मोठा गुरफटशील ॥२॥ जनावरांना काय पाप-पुण्य कळणार? ती फक्त बरे-वाईट भोग भोगत राहतात. काही जन्मताक्षणीच मरतात, काही बहिरे, आंधळे, लंगडे किंवा मुके होऊन जन्माला येतात ॥३॥ पण तुझ्या हाती हा अनमोल मनुष्यदेह लागला आहे - हेच खरे सार आहे, हीच उत्तम गती मिळवण्याची संधी आहे. जे 'मी देवासारखा होईन' असा निश्चय करतात, तेच खरोखर तसे होतात. मग तूही असा निश्चय मनात का धरत नाहीस? ॥४॥ म्हणून क्षणभर तरी मन स्थिर कर, सावध हो, डोळे उघड आणि वेद-पुराणांनी जे सांगितले आहे ते नीट पाहा. तुकाराम एवढीच विनवणी करतो आहे ॥५॥