Abhang 653
चांगला तरी पूर्णकाम । गोड तरी याचे चि नाम । दयाळु तरी अवघा धर्म । भला तरी दासा श्रम होऊं नेदी ॥ १ ॥ ध्रु. ॥ उदार तरी लक्ष्मीयेसी । जुंझार तरी कळिकाळासी । चतुर तरी गुणांची च रासी । जाणता तयासी तो एक ॥ २ ॥ जुनाट तरी बहु काळा । न कळे जयाची लीळा । नेणता गोवळीं गोवळा । लाघवी अवघ्यां भुलवणा ॥ ३ ॥ गांढ्या तरी भावाचा अंकित । बराडी तरी उच्छिष्टाची प्रीत । ओंगळ तरी कुब्जेशीं रत । भ्याड अनंत बहु पापा ॥ ४ ॥ खेळतो येणें चि खेळावा । नट तो येणें चि अवगावा । लपोनि जीवीं न कळे जीवा । धरितां देवा नातुडेसी ॥ ५ ॥ उंच तरी बहुत चि उंच । नीच तरी बहुत चि नीच । तुका ह्मणे वोलिलों साच । नाहीं अहाच पूजा केली ॥ ६ ॥
तो चांगला आहे कारण त्याला काही कमी नाही, तो पूर्ण आहे; तो गोड आहे कारण त्याचं नावच मुळी गोड आहे; तो दयाळू आहे कारण त्याच्यातच सगळा धर्म सामावलेला आहे; तो चांगला आहे कारण तो आपल्या भक्ताला कधी कष्ट होऊ देत नाही. तो उदार आहे, इतका की लक्ष्मीलाही तो उदारपणे देतो; तो लढवय्या आहे, तो काळालाही भारी पडतो; तो चतुर आहे, तो स्वतःच सगळ्या गुणांची रास आहे; त्याला फक्त तोच एक पूर्णपणे ओळखू शकतो. तो पुरातन आहे, अनंत काळापासूनचा; त्याची लीला कुणाला उमगत नाही; गोपाळांमध्ये तो स्वतः एक निरागस गोपाळ बनून राहतो; त्याची जादू इतकी की तो सगळ्यांनाच भुलवतो. तो भोळ्या भक्तांच्या भावाच्या पूर्णपणे आधीन होतो; तो साध्या भक्तांचं उष्टं प्रेमाने स्वीकारतो; तो कुरूप कुब्जेवरही प्रेम करतो; मोठमोठ्या पाप्यांनाही तो जवळ करायला कचरत नाही. तो स्वतःच्याच लीलेत रमतो, स्वतःच खेळ खेळतो आणि स्वतःच तो पाहणाराही असतो; तो प्रत्येकाच्या मनात लपलेला असतो, पण कुणाच्या मनालाही तो पूर्ण कळत नाही; त्याला धरायला गेलं की तो हातीच लागत नाही. तो उंच आहे तर अत्यंत उंच, आणि नीच आहे तर अत्यंत नीच — म्हणजे तो सगळ्या टोकांच्या पलीकडचा आहे. तुकाराम म्हणतात, मी जे बोललो ते खरं आहे, मी उगीच वरवरची पूजा केलेली नाही.