Abhang 688
कोण त्याचा पार पावला धुंडितां । पुढें विचारितां विश्वंभरा ॥ १ ॥ ध्रु. ॥ अणुरेणु सूक्ष्मस्थूळा पार नाहीं । श्रुती नेती त्या ही खुंटलिया ॥ २ ॥ फळांत कीटक येवढें आकाश । ऐसीं तरुवरास अनेक किती ॥ ३ ॥ दाविले अनंते अर्जुनासि पोटीं । आणीक त्या सृष्टि कृष्णलोक ॥ ४ ॥ तुका ह्मणे लागा संतांचिये कासे । ठाव घेतां कैसे वांचा जीवें ॥ ५ ॥
विश्वंभराचा शोध घेत, पुढे पुढे विचार करत गेलं, तरी त्याचा अंत कोणाला लागला आहे? अणुरेणूपासून सूक्ष्म-स्थूल सर्व गोष्टींनाही अंत नाही; वेदांची 'नेति नेति' अशी शोधयात्राही तिथेच खुंटते. जसा एखाद्या फळात राहणाऱ्या किड्याला संपूर्ण आकाश जितकं मोठं वाटतं, तसे किती तरी असे वृक्ष, म्हणजे किती तरी असे विश्वं असतील! अनंताने स्वतः अर्जुनाला आपल्या पोटातच विश्वरूप दर्शनात दाखवून दिलं होतं की आणखीही किती तरी सृष्टी आणि कृष्णलोक आहेत. तुकाराम म्हणतात, अशा अगाध गोष्टीचा ठाव घेण्यापेक्षा संतांच्या आश्रयालाच धरून राहा — स्वतःच्या बळावर त्याचा ठाव घ्यायला गेलात, तर जिवानिशी कसं वाचाल?