Butter Rises When Curd Is Churned
दध्नः सोम्य मथ्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति तत्सर्पिर्भवति ॥ १ ॥ एवमेव खलु सोम्यान्नस्याश्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति तन्मनो भवति ॥ २ ॥ अपांसोम्य पीयमानानां योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति सा प्राणो भवति ॥ ३ ॥ तेजसः सोम्याश्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति सा वाग्भवति ॥ ४ ॥ अन्नमयं हि सोम्य मन आपोमयः प्राणस्तेजोमयी वागिति भूय एव मा भगवान्विज्ञापयत्विति तथा सोम्येति होवाच ॥ ६ ॥
'My dear, when curds are churned, the subtle part rises upward and becomes butter. In just this way, my dear, when food is eaten, its subtle part rises upward and becomes mind. When water is drunk, my dear, its subtle part rises upward and becomes breath. When heat is consumed, my dear, its subtle part rises upward and becomes speech. For truly, my dear, the mind is made of food, breath is made of water, and speech is made of heat.' 'Please, sir, explain this further to me.' 'So be it, my dear,' he said.
Butter Rises When Curd Is Churned
दध्नः सोम्य मथ्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति तत्सर्पिर्भवति ॥ १ ॥ एवमेव खलु सोम्यान्नस्याश्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति तन्मनो भवति ॥ २ ॥ अपांसोम्य पीयमानानां योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति सा प्राणो भवति ॥ ३ ॥ तेजसः सोम्याश्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति सा वाग्भवति ॥ ४ ॥ अन्नमयं हि सोम्य मन आपोमयः प्राणस्तेजोमयी वागिति भूय एव मा भगवान्विज्ञापयत्विति तथा सोम्येति होवाच ॥ ६ ॥
'सोम्य, जब दही मथा जाता है, तो उसका सूक्ष्म भाग ऊपर उठकर मक्खन बन जाता है। इसी प्रकार, सोम्य, जब अन्न खाया जाता है, तो उसका सूक्ष्म भाग ऊपर उठकर मन बन जाता है। जब जल पिया जाता है, सोम्य, तो उसका सूक्ष्म भाग ऊपर उठकर प्राण बन जाता है। जब तेज खाया जाता है, सोम्य, तो उसका सूक्ष्म भाग ऊपर उठकर वाणी बन जाता है। क्योंकि, सोम्य, मन अन्नमय है, प्राण जलमय है, और वाणी तेजोमय है।' 'भो, कृपया मुझे इसे और समझाइए।' 'ऐसा ही हो, सोम्य,' उन्होंने कहा।
Butter Rises When Curd Is Churned
दध्नः सोम्य मथ्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति तत्सर्पिर्भवति ॥ १ ॥ एवमेव खलु सोम्यान्नस्याश्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति तन्मनो भवति ॥ २ ॥ अपांसोम्य पीयमानानां योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति सा प्राणो भवति ॥ ३ ॥ तेजसः सोम्याश्यमानस्य योऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति सा वाग्भवति ॥ ४ ॥ अन्नमयं हि सोम्य मन आपोमयः प्राणस्तेजोमयी वागिति भूय एव मा भगवान्विज्ञापयत्विति तथा सोम्येति होवाच ॥ ६ ॥
'सोम्या, जेव्हा दही घुसळले जाते, तेव्हा त्याचा सूक्ष्म भाग वर उठून लोणी बनतो. याचप्रमाणे, सोम्या, जेव्हा अन्न खाल्ले जाते, तेव्हा त्याचा सूक्ष्म भाग वर उठून मन बनतो. जेव्हा जल प्यायले जाते, सोम्या, तेव्हा त्याचा सूक्ष्म भाग वर उठून प्राण बनतो. जेव्हा तेज सेवन केले जाते, सोम्या, तेव्हा त्याचा सूक्ष्म भाग वर उठून वाणी बनतो. कारण, सोम्या, मन अन्नमय आहे, प्राण जलमय आहे, आणि वाणी तेजोमय आहे.' 'भो, कृपया मला हे आणखी समजावून सांगा.' 'असेच होवो, सोम्या,' तो म्हणाला.