प्राचीनशाल औपमन्यवः सत्ययज्ञः पौलुषिरिन्द्रद्युम्नो भाल्लवेयो जनः शार्कराक्ष्यो बुडिल आश्वतराश्विस्ते हैते महाशाला महाश्रोत्रियाः समेत्य मीमांसां चक्रुः को न आत्मा किं ब्रह्मेति ॥ १ ॥ ते ह सम्पादयांचक्रुरुद्दालको वै भगवन्तोऽयमारुणिः सम्प्रतीममात्मानं वैश्वानरमध्येति तं हन्ताभ्यागच्छामेति तं हाभ्याजग्मुः ॥ २ ॥ स ह सम्पादयांचकार प्रक्ष्यन्ति मामिमे महाशाला महाश्रोत्रियास्तेभ्यो न सर्वमिव प्रतिपत्स्ये हन्ताहमन्यमभ्यनुशासानीति ॥ ३ ॥ तान्होवाचाश्वपतिर्वै भगवन्तोऽयं कैकेयः सम्प्रतीममात्मानं वैश्वानरमध्येति तंहन्ताभ्यागच्छामेति तंहाभ्याजग्मुः ॥ ४ ॥ तेभ्यो ह प्राप्तेभ्यः पृथगर्हाणि कारयांचकार स ह प्रातः संजिहान उवाच न मे स्तेनो जनपदे न कर्दर्यो न मद्यपो नानाहिताग्निर्नाविद्वान्न स्वैरी स्वैरिणी कुतो यक्ष्यमाणो वै भगवन्तोऽहमस्मि यावदेकैकस्मा ऋत्विजे धनं दास्यामि तावद्भगवद्भ्यो दास्यामि वसन्तु भगवन्त इति ॥ ५ ॥ ते होचुर्येन हैवार्थेन पुरुषश्चरेत्तंहैव वदेदात्मानमेवेमं वैश्वानरं सम्प्रत्यध्येषि तमेव नो ब्रूहीति ॥ ६ ॥ तान्होवाच प्रातर्वः प्रतिवक्तास्मीति ते ह समित्पाणयः पूर्वाह्णे प्रतिचक्रमिरे तान्हानुपनीयैवैतदुवाच ॥ ७ ॥

Prachinashala Aupamanyava, Satyayajna Paulushi, Indradyumna Bhallaveya, Jana Sharkarakshya, and Budila Ashvatarashvi - these were great householders, great scholars of the sacred texts, who, having gathered together, deliberated: 'Who is our Self? What is Brahman?' They resolved among themselves, 'There is the venerable Uddalaka Aruni, who at present studies this Self called Vaishvanara; let us go to him.' They went to him. He thought to himself, 'These great householders, great scholars, will question me, and I shall not be able to tell them everything; let me direct them to someone else.' So he said to them, 'There is the venerable Ashvapati Kaikeya, who at present studies this Self called Vaishvanara; let us go to him.' They went to him. When they arrived, he had suitable honors arranged for each of them. Rising the next morning, he said, 'In my kingdom there is no thief, no miser, no drunkard, no one without a sacred fire, no ignorant person, no adulterer - much less an adulteress. How could there be, since I, venerable ones, am about to perform a sacrifice? I will give to each of you priests as much wealth as I give to my own priests; please, venerable ones, remain here.' They said, 'For whatever purpose a person approaches another, he should speak of just that purpose. You are now studying this Self called Vaishvanara - tell us of just that.' He said to them, 'Tomorrow morning I will answer you.' So the next morning, fuel-sticks in hand as students do, they approached him, and without formally initiating them, he spoke to them thus.

प्राचीनशाल औपमन्यवः सत्ययज्ञः पौलुषिरिन्द्रद्युम्नो भाल्लवेयो जनः शार्कराक्ष्यो बुडिल आश्वतराश्विस्ते हैते महाशाला महाश्रोत्रियाः समेत्य मीमांसां चक्रुः को न आत्मा किं ब्रह्मेति ॥ १ ॥ ते ह सम्पादयांचक्रुरुद्दालको वै भगवन्तोऽयमारुणिः सम्प्रतीममात्मानं वैश्वानरमध्येति तं हन्ताभ्यागच्छामेति तं हाभ्याजग्मुः ॥ २ ॥ स ह सम्पादयांचकार प्रक्ष्यन्ति मामिमे महाशाला महाश्रोत्रियास्तेभ्यो न सर्वमिव प्रतिपत्स्ये हन्ताहमन्यमभ्यनुशासानीति ॥ ३ ॥ तान्होवाचाश्वपतिर्वै भगवन्तोऽयं कैकेयः सम्प्रतीममात्मानं वैश्वानरमध्येति तंहन्ताभ्यागच्छामेति तंहाभ्याजग्मुः ॥ ४ ॥ तेभ्यो ह प्राप्तेभ्यः पृथगर्हाणि कारयांचकार स ह प्रातः संजिहान उवाच न मे स्तेनो जनपदे न कर्दर्यो न मद्यपो नानाहिताग्निर्नाविद्वान्न स्वैरी स्वैरिणी कुतो यक्ष्यमाणो वै भगवन्तोऽहमस्मि यावदेकैकस्मा ऋत्विजे धनं दास्यामि तावद्भगवद्भ्यो दास्यामि वसन्तु भगवन्त इति ॥ ५ ॥ ते होचुर्येन हैवार्थेन पुरुषश्चरेत्तंहैव वदेदात्मानमेवेमं वैश्वानरं सम्प्रत्यध्येषि तमेव नो ब्रूहीति ॥ ६ ॥ तान्होवाच प्रातर्वः प्रतिवक्तास्मीति ते ह समित्पाणयः पूर्वाह्णे प्रतिचक्रमिरे तान्हानुपनीयैवैतदुवाच ॥ ७ ॥

प्राचीनशाल औपमन्यव, सत्ययज्ञ पौलुषि, इन्द्रद्युम्न भाल्लवेय, जन शार्कराक्ष्य, और बुडिल आश्वतराश्वि - ये महान् गृहस्थ, महान् वेदज्ञ, एकत्र होकर विचार-विमर्श करने लगे - 'हमारा आत्मा कौन है? ब्रह्म क्या है?' उन्होंने निश्चय किया, 'भगवन् उद्दालक आरुणि हैं, जो इस समय वैश्वानर नामक इस आत्मा का अध्ययन कर रहे हैं; आओ, हम उनके पास चलें।' वे उनके पास गए। उन्होंने मन में सोचा, 'ये महान् गृहस्थ, महान् वेदज्ञ मुझसे प्रश्न करेंगे, और मैं उन्हें सब कुछ नहीं बता सकूँगा; मैं उन्हें किसी और की ओर भेज दूँ।' तब उन्होंने उनसे कहा, 'भगवन् अश्वपति कैकेय हैं, जो इस समय वैश्वानर नामक इस आत्मा का अध्ययन कर रहे हैं; आओ, हम उनके पास चलें।' वे उनके पास गए। पहुँचने पर उन्होंने प्रत्येक के लिए उचित सत्कार की व्यवस्था करवाई। अगले सवेरे उठकर उन्होंने कहा, 'मेरे राज्य में कोई चोर नहीं है, कोई कृपण नहीं है, कोई मद्यप नहीं है, कोई अग्निहोत्ररहित नहीं है, कोई अज्ञानी नहीं है, कोई व्यभिचारी नहीं है - व्यभिचारिणी तो दूर की बात है। यह कैसे हो सकता है, जब मैं, भगवन्तो, यज्ञ करने वाला हूँ? मैं प्रत्येक ऋत्विज को उतना ही धन दूँगा जितना अपने ऋत्विजों को; कृपया, भगवन्तो, यहीं ठहरिए।' उन्होंने कहा, 'जिस प्रयोजन से मनुष्य दूसरे के पास जाता है, उसे उसी प्रयोजन की बात करनी चाहिए। आप इस समय वैश्वानर नामक इस आत्मा का अध्ययन कर रहे हैं - हमें वही बताइए।' उन्होंने उनसे कहा, 'कल सवेरे मैं आपको उत्तर दूँगा।' तब अगले सवेरे, शिष्यों की भाँति समिधा हाथ में लेकर वे उनके पास पहुँचे, और बिना उन्हें औपचारिक रूप से दीक्षित किए, उन्होंने उन्हें यह उपदेश दिया।

प्राचीनशाल औपमन्यवः सत्ययज्ञः पौलुषिरिन्द्रद्युम्नो भाल्लवेयो जनः शार्कराक्ष्यो बुडिल आश्वतराश्विस्ते हैते महाशाला महाश्रोत्रियाः समेत्य मीमांसां चक्रुः को न आत्मा किं ब्रह्मेति ॥ १ ॥ ते ह सम्पादयांचक्रुरुद्दालको वै भगवन्तोऽयमारुणिः सम्प्रतीममात्मानं वैश्वानरमध्येति तं हन्ताभ्यागच्छामेति तं हाभ्याजग्मुः ॥ २ ॥ स ह सम्पादयांचकार प्रक्ष्यन्ति मामिमे महाशाला महाश्रोत्रियास्तेभ्यो न सर्वमिव प्रतिपत्स्ये हन्ताहमन्यमभ्यनुशासानीति ॥ ३ ॥ तान्होवाचाश्वपतिर्वै भगवन्तोऽयं कैकेयः सम्प्रतीममात्मानं वैश्वानरमध्येति तंहन्ताभ्यागच्छामेति तंहाभ्याजग्मुः ॥ ४ ॥ तेभ्यो ह प्राप्तेभ्यः पृथगर्हाणि कारयांचकार स ह प्रातः संजिहान उवाच न मे स्तेनो जनपदे न कर्दर्यो न मद्यपो नानाहिताग्निर्नाविद्वान्न स्वैरी स्वैरिणी कुतो यक्ष्यमाणो वै भगवन्तोऽहमस्मि यावदेकैकस्मा ऋत्विजे धनं दास्यामि तावद्भगवद्भ्यो दास्यामि वसन्तु भगवन्त इति ॥ ५ ॥ ते होचुर्येन हैवार्थेन पुरुषश्चरेत्तंहैव वदेदात्मानमेवेमं वैश्वानरं सम्प्रत्यध्येषि तमेव नो ब्रूहीति ॥ ६ ॥ तान्होवाच प्रातर्वः प्रतिवक्तास्मीति ते ह समित्पाणयः पूर्वाह्णे प्रतिचक्रमिरे तान्हानुपनीयैवैतदुवाच ॥ ७ ॥

प्राचीनशाल औपमन्यव, सत्ययज्ञ पौलुषी, इंद्रद्युम्न भाल्लवेय, जन शार्कराक्ष्य, आणि बुडिल आश्वतराश्वी - हे महान गृहस्थ, महान वेदज्ञ, एकत्र येऊन विचार-विमर्श करू लागले - 'आमचा आत्मा कोण आहे? ब्रह्म म्हणजे काय?' त्यांनी निश्चय केला, 'भगवन उद्दालक आरुणी आहेत, जे सध्या वैश्वानर नावाच्या या आत्म्याचा अभ्यास करत आहेत; चला, आपण त्यांच्याकडे जाऊया.' ते त्यांच्याकडे गेले. त्यांनी मनात विचार केला, 'हे महान गृहस्थ, महान वेदज्ञ मला प्रश्न विचारतील, आणि मी त्यांना सर्व काही सांगू शकणार नाही; मी त्यांना दुसऱ्याकडे पाठवून देतो.' मग त्यांनी त्यांना म्हटले, 'भगवन अश्वपती कैकेय आहेत, जे सध्या वैश्वानर नावाच्या या आत्म्याचा अभ्यास करत आहेत; चला, आपण त्यांच्याकडे जाऊया.' ते त्यांच्याकडे गेले. पोहोचल्यावर त्यांनी प्रत्येकासाठी योग्य सत्काराची व्यवस्था करवली. दुसऱ्या सकाळी उठून ते म्हणाले, 'माझ्या राज्यात कोणी चोर नाही, कोणी कंजूष नाही, कोणी मद्यपी नाही, कोणी अग्निहोत्ररहित नाही, कोणी अज्ञानी नाही, कोणी व्यभिचारी नाही - व्यभिचारिणी तर दूरच. हे कसे शक्य आहे, जेव्हा मी, भगवंतांनो, यज्ञ करणार आहे? मी प्रत्येक ऋत्विजाला तितकेच धन देईन जितके माझ्या स्वतःच्या ऋत्विजांना; कृपया, भगवंतांनो, इथेच राहा.' ते म्हणाले, 'ज्या प्रयोजनासाठी माणूस दुसऱ्याकडे जातो, त्याने त्याच प्रयोजनाबद्दल बोलावे. आपण सध्या वैश्वानर नावाच्या या आत्म्याचा अभ्यास करत आहात - आम्हाला तेच सांगा.' ते त्यांना म्हणाले, 'उद्या सकाळी मी तुम्हाला उत्तर देईन.' मग दुसऱ्या सकाळी, शिष्यांप्रमाणे समिधा हातात घेऊन ते त्यांच्याकडे पोहोचले, आणि त्यांना औपचारिकरित्या दीक्षा न देताच, त्यांनी त्यांना हा उपदेश दिला.