गायत्री वा ईदं सर्वं भूतं यदिदं किं च वाग्वै गायत्री वाग्वा इदं सर्वं भूतं गायति च त्रायते च ॥ १ ॥ या वै सा गायत्रीयं वाव सा येयं पृथिव्यस्यां हीदं सर्वं भूतं प्रतिष्ठितमेतामेव नातिशीयते ॥ २ ॥ या वै सा पृथिवीयं वाव सा यदिदमस्मिन्पुरुषे शरीरमस्मिन्हीमे प्राणाः प्रतिष्ठिता एतदेव नातिशीयन्ते ॥ ३ ॥ यद्वै तत्पुरुषे शरीरमिदं वाव तद्यदिदमस्मिन्नन्तः पुरुषे हृदयमस्मिन्हीमे प्राणाः प्रतिष्ठिता एतदेव नातिशीयन्ते ॥ ४ ॥ सैषा चतुष्पदा षड्विधा गायत्री तदेतदृचाभ्यनूक्तम् ॥ ५ ॥ तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पूरुषः । पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवीति ॥ ६ ॥ यद्वै तद्ब्रह्मेतीदं वाव तद्योयं बहिर्धा पुरुषादाकाशो यो वै स बहिर्धा पुरुषादाकाशः ॥ ७ ॥ अयं वाव स योऽयमन्तः पुरुष अकाशो यो वै सोऽन्तः पुरुष आकाशः ॥ ८ ॥ अयं वाव स योऽयमन्तर्हृदय आकाशस्तदेतत्पूर्णमप्रवर्ति पूर्णमप्रवर्तिनींश्रियं लभते य एवं वेद ॥ ९ ॥

The Gayatri metre is truly this whole world, whatever exists here. Speech indeed is the Gayatri, for speech sings forth this whole world of beings, and also protects it. That which is this Gayatri is indeed this earth, for on this earth rests this whole world of beings, and it does not go beyond it. That which is this earth is indeed this body in a person, for within this body these vital breaths are established, and they do not go beyond it. That which is this body in a person is indeed this heart within a person, for within this heart these vital breaths are established, and they do not go beyond it. This same Gayatri has four feet and is sixfold, and this too is declared in a verse of the Rig-veda: 'Such is its greatness, yet greater still than this is the Person. One foot of this Person is all beings; three feet are the immortal in heaven.' That which is called Brahman is indeed this space that is outside a person; and that space which is outside a person is indeed the space that is within a person; and that space which is within a person is indeed this space within the heart. That space within the heart is full and unmoving; one who knows this obtains full and unmoving prosperity.

गायत्री वा ईदं सर्वं भूतं यदिदं किं च वाग्वै गायत्री वाग्वा इदं सर्वं भूतं गायति च त्रायते च ॥ १ ॥ या वै सा गायत्रीयं वाव सा येयं पृथिव्यस्यां हीदं सर्वं भूतं प्रतिष्ठितमेतामेव नातिशीयते ॥ २ ॥ या वै सा पृथिवीयं वाव सा यदिदमस्मिन्पुरुषे शरीरमस्मिन्हीमे प्राणाः प्रतिष्ठिता एतदेव नातिशीयन्ते ॥ ३ ॥ यद्वै तत्पुरुषे शरीरमिदं वाव तद्यदिदमस्मिन्नन्तः पुरुषे हृदयमस्मिन्हीमे प्राणाः प्रतिष्ठिता एतदेव नातिशीयन्ते ॥ ४ ॥ सैषा चतुष्पदा षड्विधा गायत्री तदेतदृचाभ्यनूक्तम् ॥ ५ ॥ तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पूरुषः । पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवीति ॥ ६ ॥ यद्वै तद्ब्रह्मेतीदं वाव तद्योयं बहिर्धा पुरुषादाकाशो यो वै स बहिर्धा पुरुषादाकाशः ॥ ७ ॥ अयं वाव स योऽयमन्तः पुरुष अकाशो यो वै सोऽन्तः पुरुष आकाशः ॥ ८ ॥ अयं वाव स योऽयमन्तर्हृदय आकाशस्तदेतत्पूर्णमप्रवर्ति पूर्णमप्रवर्तिनींश्रियं लभते य एवं वेद ॥ ९ ॥

गायत्री वस्तुतः यह सम्पूर्ण जगत् है, जो कुछ भी यहाँ है। वाणी ही गायत्री है, क्योंकि वाणी इस सम्पूर्ण भूत-जगत् को गाती है, और उसकी रक्षा भी करती है। जो यह गायत्री है, वही यह पृथ्वी है, क्योंकि इस पृथ्वी पर यह सम्पूर्ण भूत-जगत् प्रतिष्ठित है, और उससे आगे नहीं जाता। जो यह पृथ्वी है, वही पुरुष का यह शरीर है, क्योंकि इस शरीर में ये प्राण प्रतिष्ठित हैं, और उससे आगे नहीं जाते। जो पुरुष का यह शरीर है, वही पुरुष के भीतर का यह हृदय है, क्योंकि इस हृदय में ये प्राण प्रतिष्ठित हैं, और उससे आगे नहीं जाते। यही गायत्री चतुष्पदा और षड्विधा है, और यह ऋग्वेद की एक ऋचा में भी कहा गया है - 'ऐसी है उसकी महिमा, परन्तु पुरुष उससे भी महान् है। इस पुरुष का एक पाद ये सब प्राणी हैं; तीन पाद अमृत स्वर्ग में हैं।' जिसे ब्रह्म कहते हैं, वही यह आकाश है जो पुरुष के बाहर है; और जो आकाश पुरुष के बाहर है, वही आकाश पुरुष के भीतर है; और जो आकाश पुरुष के भीतर है, वही यह हृदय के भीतर का आकाश है। हृदय के भीतर का वह आकाश पूर्ण और अचल है; जो यह जानता है, वह पूर्ण और अचल समृद्धि प्राप्त करता है।

गायत्री वा ईदं सर्वं भूतं यदिदं किं च वाग्वै गायत्री वाग्वा इदं सर्वं भूतं गायति च त्रायते च ॥ १ ॥ या वै सा गायत्रीयं वाव सा येयं पृथिव्यस्यां हीदं सर्वं भूतं प्रतिष्ठितमेतामेव नातिशीयते ॥ २ ॥ या वै सा पृथिवीयं वाव सा यदिदमस्मिन्पुरुषे शरीरमस्मिन्हीमे प्राणाः प्रतिष्ठिता एतदेव नातिशीयन्ते ॥ ३ ॥ यद्वै तत्पुरुषे शरीरमिदं वाव तद्यदिदमस्मिन्नन्तः पुरुषे हृदयमस्मिन्हीमे प्राणाः प्रतिष्ठिता एतदेव नातिशीयन्ते ॥ ४ ॥ सैषा चतुष्पदा षड्विधा गायत्री तदेतदृचाभ्यनूक्तम् ॥ ५ ॥ तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पूरुषः । पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवीति ॥ ६ ॥ यद्वै तद्ब्रह्मेतीदं वाव तद्योयं बहिर्धा पुरुषादाकाशो यो वै स बहिर्धा पुरुषादाकाशः ॥ ७ ॥ अयं वाव स योऽयमन्तः पुरुष अकाशो यो वै सोऽन्तः पुरुष आकाशः ॥ ८ ॥ अयं वाव स योऽयमन्तर्हृदय आकाशस्तदेतत्पूर्णमप्रवर्ति पूर्णमप्रवर्तिनींश्रियं लभते य एवं वेद ॥ ९ ॥

गायत्री खरोखर हे संपूर्ण जग आहे, जे काही इथे आहे. वाणी हीच गायत्री आहे, कारण वाणी हे संपूर्ण भूत-जग गाते, आणि त्याचे रक्षणही करते. जी ही गायत्री आहे, तीच ही पृथ्वी आहे, कारण या पृथ्वीवर हे संपूर्ण भूत-जग प्रतिष्ठित आहे, आणि त्याहून पुढे जात नाही. जी ही पृथ्वी आहे, तेच पुरुषाचे हे शरीर आहे, कारण या शरीरात हे प्राण प्रतिष्ठित आहेत, आणि त्याहून पुढे जात नाहीत. जे पुरुषाचे हे शरीर आहे, तेच पुरुषाच्या आत हे हृदय आहे, कारण या हृदयात हे प्राण प्रतिष्ठित आहेत, आणि त्याहून पुढे जात नाहीत. हीच गायत्री चतुष्पदा आणि षड्विधा आहे, आणि हे ऋग्वेदाच्या एका ऋचेतही सांगितले आहे - 'अशी आहे तिची महिमा, पण पुरुष तिच्याहूनही महान आहे. या पुरुषाचे एक पाऊल हे सर्व प्राणी आहेत; तीन पावले अमृत स्वर्गात आहेत.' ज्याला ब्रह्म म्हणतात, तेच हे आकाश आहे जे पुरुषाच्या बाहेर आहे; आणि जे आकाश पुरुषाच्या बाहेर आहे, तेच आकाश पुरुषाच्या आत आहे; आणि जे आकाश पुरुषाच्या आत आहे, तेच हे हृदयाच्या आत असलेले आकाश आहे. हृदयाच्या आत असलेले ते आकाश पूर्ण आणि अचल आहे; जो हे जाणतो, तो पूर्ण आणि अचल समृद्धी प्राप्त करतो.