Memory Is Greater Than Space
स्मरो वावाकाशाद्भूयस्तस्माद्यद्यपि बहव आसीरन्न स्मरन्तो नैव ते कंचन शृणुयुर्न मन्वीरन्न विजानीरन्यदा वाव ते स्मरेयुरथ शृणुयुरथ मन्वीरन्नथ विजानीरन्स्मरेण वै पुत्रान्विजानाति स्मरेण पशून्स्मरमुपास्स्वेति ॥ १ ॥ स यः स्मरं ब्रह्मेत्युपास्ते यावत्स्मरस्य गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति यः स्मरं ब्रह्मेत्युपास्तेऽस्ति भगवः स्मराद्भूय इति स्मराद्वाव भूयोऽस्तीति तन्मे भगवान्ब्रवीत्विति ॥ २ ॥
'Memory is indeed greater than space. Therefore, even if many people were to gather without memory, they would not hear anyone at all, they would not think, they would not understand; but if they were to remember, they would then hear, then think, then understand. Through memory one recognizes one's sons, through memory one recognizes one's cattle. Meditate upon memory.' 'One who meditates on memory as Brahman, venerable one, has freedom of movement, so far as memory extends. Is there, venerable one, anything greater than memory?' 'There is indeed something greater than memory.'
Memory Is Greater Than Space
स्मरो वावाकाशाद्भूयस्तस्माद्यद्यपि बहव आसीरन्न स्मरन्तो नैव ते कंचन शृणुयुर्न मन्वीरन्न विजानीरन्यदा वाव ते स्मरेयुरथ शृणुयुरथ मन्वीरन्नथ विजानीरन्स्मरेण वै पुत्रान्विजानाति स्मरेण पशून्स्मरमुपास्स्वेति ॥ १ ॥ स यः स्मरं ब्रह्मेत्युपास्ते यावत्स्मरस्य गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति यः स्मरं ब्रह्मेत्युपास्तेऽस्ति भगवः स्मराद्भूय इति स्मराद्वाव भूयोऽस्तीति तन्मे भगवान्ब्रवीत्विति ॥ २ ॥
'स्मृति वस्तुतः आकाश से बढ़कर है। इसीलिए यदि बहुत लोग बिना स्मृति के भी इकट्ठे हों, तो वे किसी को भी नहीं सुनेंगे, न सोचेंगे, न समझेंगे; परन्तु यदि वे स्मरण करें, तो वे सुनेंगे, सोचेंगे, समझेंगे। स्मृति के द्वारा ही पुत्रों को पहचाना जाता है, स्मृति के द्वारा ही पशुओं को पहचाना जाता है। स्मृति की उपासना करो।' 'जो स्मृति को ब्रह्म मानकर उपासना करता है, भगवन्, उसे स्मृति की सीमा तक स्वच्छन्द विचरण प्राप्त होता है। क्या, भगवन्, स्मृति से भी बढ़कर कुछ है?' 'स्मृति से भी बढ़कर निश्चय ही कुछ है।'
Memory Is Greater Than Space
स्मरो वावाकाशाद्भूयस्तस्माद्यद्यपि बहव आसीरन्न स्मरन्तो नैव ते कंचन शृणुयुर्न मन्वीरन्न विजानीरन्यदा वाव ते स्मरेयुरथ शृणुयुरथ मन्वीरन्नथ विजानीरन्स्मरेण वै पुत्रान्विजानाति स्मरेण पशून्स्मरमुपास्स्वेति ॥ १ ॥ स यः स्मरं ब्रह्मेत्युपास्ते यावत्स्मरस्य गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति यः स्मरं ब्रह्मेत्युपास्तेऽस्ति भगवः स्मराद्भूय इति स्मराद्वाव भूयोऽस्तीति तन्मे भगवान्ब्रवीत्विति ॥ २ ॥
'स्मृती खरोखर आकाशाहून श्रेष्ठ आहे. म्हणूनच जरी खूप लोक स्मृतीविना एकत्र जमले, तरी ते कोणालाही ऐकणार नाहीत, विचार करणार नाहीत, समजणार नाहीत; पण जर त्यांनी स्मरण केले, तर ते ऐकतील, विचार करतील, समजतील. स्मृतीद्वारेच पुत्रांना ओळखले जाते, स्मृतीद्वारेच पशूंना ओळखले जाते. स्मृतीची उपासना कर.' 'जो स्मृतीला ब्रह्म मानून उपासना करतो, भगवन, त्याला स्मृतीच्या मर्यादेपर्यंत स्वच्छंद संचार प्राप्त होतो. भगवन, स्मृतीहूनही श्रेष्ठ काही आहे का?' 'स्मृतीहूनही श्रेष्ठ नक्कीच काही आहे.'