Offering the Fire Within the Self
स य इदमविद्वाग्निहोत्रं जुहोति यथाङ्गारानपोह्य भस्मनि जुहुयात्तादृक्तत्स्यात् ॥ १ ॥ अथ य एतदेवं विद्वानग्निहोत्रं जुहोति तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेष्वात्मसु हुतं भवति ॥ २ ॥ तद्यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवंहास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते य एतदेवं विद्वानग्निहोत्रं जुहोति ॥ ३ ॥ तस्मादु हैवंविद्यद्यपि चण्डालायोच्छिष्टं प्रयच्छेदात्मनि हैवास्य तद्वैश्वानरे हुतं स्यादिति तदेष श्लोकः ॥ ४ ॥ यथेह क्षुधिता बाला मातरं पर्युपासत एवं सर्वाणि भूतान्यग्निहोत्रमुपासत इत्यग्निहोत्रमुपासत इति ॥ ५ ॥
One who performs the fire-oblation without knowing this is like one who removes the live embers and offers the oblation into mere ashes - such would his offering be. But one who performs the fire-oblation knowing this thus - his offering is truly offered in all worlds, in all beings, in all selves. Just as the soft down of a reed, thrown into fire, is consumed entirely, so all his sins are consumed, who performs the fire-oblation thus, knowing this. Therefore, even if one who knows this were to give the remains of his food to an outcaste, it would still be, in truth, an offering made to the universal Self within him. On this there is a verse: 'As hungry children here sit gathered around their mother, so do all beings sit in wait upon the fire-oblation - yes, upon the fire-oblation.'
Offering the Fire Within the Self
स य इदमविद्वाग्निहोत्रं जुहोति यथाङ्गारानपोह्य भस्मनि जुहुयात्तादृक्तत्स्यात् ॥ १ ॥ अथ य एतदेवं विद्वानग्निहोत्रं जुहोति तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेष्वात्मसु हुतं भवति ॥ २ ॥ तद्यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवंहास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते य एतदेवं विद्वानग्निहोत्रं जुहोति ॥ ३ ॥ तस्मादु हैवंविद्यद्यपि चण्डालायोच्छिष्टं प्रयच्छेदात्मनि हैवास्य तद्वैश्वानरे हुतं स्यादिति तदेष श्लोकः ॥ ४ ॥ यथेह क्षुधिता बाला मातरं पर्युपासत एवं सर्वाणि भूतान्यग्निहोत्रमुपासत इत्यग्निहोत्रमुपासत इति ॥ ५ ॥
जो इसे जाने बिना अग्निहोत्र करता है, वह मानो अंगारों को हटाकर केवल राख में आहुति दे रहा हो - उसकी आहुति ऐसी ही होगी। परन्तु जो यह जानकर इस प्रकार अग्निहोत्र करता है, उसकी आहुति वस्तुतः सब लोकों में, सब प्राणियों में, सब आत्माओं में दी गई होती है। जैसे नरकुल की मुलायम रूई अग्नि में डाली जाने पर पूर्णतः जल जाती है, वैसे ही उसके सभी पाप जल जाते हैं, जो यह जानकर इस प्रकार अग्निहोत्र करता है। इसीलिए, जो यह जानता है, यदि वह अपने भोजन का शेष भाग किसी चाण्डाल को भी दे दे, तो वह वास्तव में उसके भीतर के वैश्वानर को ही अर्पित किया गया माना जाता है। इस पर यह श्लोक है - 'जैसे यहाँ भूखे बालक अपनी माता के चारों ओर बैठते हैं, वैसे ही सब प्राणी अग्निहोत्र की प्रतीक्षा में बैठे रहते हैं - हाँ, अग्निहोत्र की प्रतीक्षा में।'
Offering the Fire Within the Self
स य इदमविद्वाग्निहोत्रं जुहोति यथाङ्गारानपोह्य भस्मनि जुहुयात्तादृक्तत्स्यात् ॥ १ ॥ अथ य एतदेवं विद्वानग्निहोत्रं जुहोति तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेष्वात्मसु हुतं भवति ॥ २ ॥ तद्यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवंहास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते य एतदेवं विद्वानग्निहोत्रं जुहोति ॥ ३ ॥ तस्मादु हैवंविद्यद्यपि चण्डालायोच्छिष्टं प्रयच्छेदात्मनि हैवास्य तद्वैश्वानरे हुतं स्यादिति तदेष श्लोकः ॥ ४ ॥ यथेह क्षुधिता बाला मातरं पर्युपासत एवं सर्वाणि भूतान्यग्निहोत्रमुपासत इत्यग्निहोत्रमुपासत इति ॥ ५ ॥
जो हे न जाणता अग्निहोत्र करतो, तो जणू निखारे काढून केवळ राखेत आहुती देत आहे - त्याची आहुती अशीच असेल. पण जो हे जाणून अशा प्रकारे अग्निहोत्र करतो, त्याची आहुती खरोखर सर्व लोकांत, सर्व प्राण्यांत, सर्व आत्म्यांत दिली जाते. जसे बोरूची मऊ लव अग्नीत टाकल्यावर पूर्णपणे जळून जाते, तसेच त्याची सर्व पापे जळून जातात, जो हे जाणून अशा प्रकारे अग्निहोत्र करतो. म्हणूनच, जो हे जाणतो, जरी त्याने आपल्या भोजनाचा उरलेला भाग एखाद्या चांडाळालाही दिला, तरी तो खरोखर त्याच्या आतील वैश्वानराला अर्पण केलेला मानला जातो. यावर हा श्लोक आहे - 'जसे इथे भुकेली मुले आपल्या आईभोवती बसतात, तसेच सर्व प्राणी अग्निहोत्राची वाट पाहत बसतात - होय, अग्निहोत्राची वाट पाहत.'